Mechelse imposante Vierendeelbruggen 71 jaar jong

met categorie:  

Sommigen rijden er dagelijks met de wagen onderdoor, anderen treinen er elke dag over, zonder er verder bij stil te staan; de bruggen over de Leuvensesteenweg en de Leuvensevaart. Vierendeelbruggen. Deze merkwaardige bruggen zijn het werk van een van de weinige Vlaamse ingenieurs die tot ver buiten onze grenzen bekend is: Arthur Vierendeel.

Vandaag tref je Vierendeelbruggen aan in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Kongo, tot in de Volksrepubliek China, ... maar dus ook in Mechelen.

Een stukje over de historiek van deze bruggen en hun schepper op deze blog leek me welkom...
Elke dag razen treinen over en auto's onder de Mechelse Vierendeelbruggen en elke dag gaan we aan deze, toch wel opmerkelijke bruggen letterlijk onachtzaam voorbij. Nochthans het gaat hier om belangrijke bouwwerken.

Dat de Vierendeelbruggen, van belangrijke waarde zijn vond in 1994 ook al toenmalig VU-minister Johan Sauwens die een besluit ondertekende om de 'Mechelse' Vierendeelbruggen over de Leuvensesteenweg op de lijst van beschemrde monumenten te plaatsen (andere Vierendeelbruggen prijkten al langer op diezelfde lijst). In Mechelen was het ingenieur Oscar Renard die aandrong op de bescherming van deze bruggen, met als belangrijkste argument dat zo de Vlaamse ondernemingszin bekroond werd, maar ook als eerbetuiging aan de Industriële archeologie. De bescherming zou er twee jaar later aankomen.

Vierendeelbrug - 1 (copyright Jan Smets)

Arthur Vierendeel: beter, mooier, goedkoper - roekeloos of ingenieus?
Leuvenaar, Ingenieur Arthur Vierendeel (1852-1940) streefde ernaar betere, goedkopere en mooiere bouwwerken te bouwen. Voor zijn tijd was Vierendeel een groot vernieuwer. Zijn innovatieve en gedurfde aanpak werd hem niet altijd in dank afgenomen door zijn tijdgenoten. Vierendeel begon zijn loopbaan in de industrie bij de "ateliers de La Louvière". In 1885 werd hij benoemd tot hoofdingenieur-bestuurder van de provinciale Technische Dienst van West-Vlaanderen.

Eén week voor de opening van zijn éérste constructie, het Koninklijk Circus in Brussel, in 1876, besloot de regering het gebouw te testen. De lichte constructie, die door iedereen ?roekeloos? werd geacht, bleek de test goed te doorstaan. In 1953 werd het gebouw uiteindelijk wel afgebroken omdat het niet meer beantwoordde aan de smaak van de tijd, en vervangen door het huidige Koninklijke Circus.

Anno 1889 is Vierendeel 'Buitengewoon Hoogleraar' aan de Universiteit van Leuven en schokt hij de wetenschappelijke wereld met zijn nieuwe theoriën. Hij ontwierp een nieuw type ligger: de 'Vierendeelligger'. In tegenstelling tot de 'vakwerkligger' met diagonalen, stelde Vierendeel een ligger zonder diagonalen voor of de ligger met bogen. Dit type brug bood zowel technische als financiële voordelen.

Vierendeelbrug - 1 (copyright Jan Smets)

Stijn Streuvels
De eerste Vierendeelligger, gebouwd in 1902 en officieel ingewijd in 1906, ligt in Avelgem over de Schelde. Het zegt u misschien niet meteen iets, maar deze brug speelde mee de hoofdrol in Stijn Streuvels' "De Teloorgang van de Waterhoek". Deze brug was de aanzet tot tal van constructies over het hele land, waaronder de drie bruggen over de Leuvensevaart in Mechelen. De bruggen over de steenweg Mechelen-Leuven zouden er in 1935 komen, gebouwd bij elektrificatie van de spoorweglijn Antwerpen-Mechelen-Brussel.
De Vierendeelbruggen in Mechelen onstnapten tijdens Wereldoorlog II nog nipt aan de bombardementen van de geallieerden die de belangrijke spoorwegverbinding buiten gebruik wilden stellen, maar de bruggen werden dus ei zo na niet geraakt.

Vierendeelbrug - 2 (copyright Jan Smets)

Vierendeelbruggen zijn, behalve her en der in Vlaanderen, nog te vinden in het vroegere Belgisch-Kongo, Barcelona, Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland.

Vierendeel hulde
Bijna een halve eeuw na zijn dood kreeg Vierendeel de mooiste posthume hulde die hij zich dromen kon: in de Volksrepubliek China werd naar zijn voorbeeld een negen-bruggencomplex gebouwd door Qian Lin Xi, rector van het Dalian Institute of Technology (afgestudeerd in 1933 aan de ULB).


Vierendeel's doel was bruggen bouwen die mooier en beter waren. Of u ze mooi vindt of niet, is natuurlijk puur een kwestie van smaak, maar dat de bruggen sterk zijn is een feit. Nog steeds zijn vele Vierendeelbruggen in gebruik, ook hier in 'ons Mechelen' waar anno 2006 menig trein over deze imposante constructies raast!

Toen ik in oktober 1994 stage liep bij de Gazet van Mechelen (ja toen bestond de titel nog) was de vraag naar bescherming van de Vierendeelbruggen een 'hot item'. Naar aanleiding van een brief van Ir. Oscar Reinard aan de redactie ben ik me er wat in gaan verdiepen en schreef ik er een lijvig artikel over, waaruit ik nu rijkelijk kon putten voor deze bijdrage. Maar sindsdien kijk ik dus heel anders, met meer ontzag en respect naar deze fameuze bruggen, de Vierendeelbruggen, vanwaarop je bij het binnen- of buitenrijden van Station Mechelen een mooi zicht hebt over onze mooie stad. En tegelijkertijd vormen deze bruggen zelf toch ook een belangrijke bezienswaardigheid voor onze stad. Alleen we staan daar eigenlijk nooit echt bij stil?


De mooie foto's bij dit artikel zijn van de hand van Jan Smets, die op mijn vriendelijke vraag meteen bereid was om me aan foto's te helpen voor dit schrijfseltje. Dank u Jan!
Tekst: gebaseerd op een artikel van mijn hand dat verscheen op 18 oktober 1994 in Gazet van Mechelen aangevuld met bijkomend opzoekingswerk...



Meer over vierendeel:
- Webstek van Karel Roose met vele foto's van Vierendeelbruggen

Interessant! Ik trein van Nekkerspoel naar Antwerpen; ik vermoed dat ik dan niet over deze kunstwerken rijd? Of heb ik het mis?
Nee, inderdaad...
je zal eens richting Brussel moeten rijden vanuit Nekkerspoel...
;-)
ah, het 'grote' station van Mechelen... Het klinkt zo exotisch, en zo ver weg :-)
@Florisla.. ja, JanS heeft gelijk.. enne... het is een omwegske waard he.. je kan natuurlijk ook op je fietske springen en naar de Leuvensesteenweg of Leuvensevaart (aan het Station) gaan fietsen he... ;-)
Hey Leuk ! Bedankt Markec...
Ha ja, die fameuze spoorwegbrug, men denkt er niet aan, maar ik rijd ook regelmatig onder dit kunstwerk opweg naar de Tervuurse steenweg, maar morgen trein ik naar Brussel voor een concert in het Paleis voor Schone Kunsten, dan zal ik mijn ogen eens extra de kost geven om rond te kijken vanop de trein!
@Peter: ge ziet als ge lang genoeg "zaagt" dan komt het in orde he ;-)

@Garda: ... en vergeet niet: ook in Adinkerke, Avelgem, Anderlecht, Angleur, Brugge, Drongen, Gent, Ghin, Deinze, Meerhout, Mons, Oelegem, Oevel en Tervant... vind je VIEREENDEELBRUGGEN... verspreid over het gehele Vlaamse en Waalse land dus!
Aha bloggers vanuit vanuit Mechelen die mijn site bezoeken. Toch een aantal kleine bemerkingen:
de eerste Vierendeelligger is natuurlijk deze van Tervuren (1897). Een jaar later werd in Geraardsbergen een Vierendeelloopbrug over de Dender gebouwd, dus voor de brug op de Waterhoek. De brug te Avelgem werd in 1906 ingehuldigd en wordt meestal bestempeld als de eerste Vierendeelbrug.
Het is voor mij nog altijd niet duidelijk wat de geschiedenis is van de betonnen! Vierendeel Laabenbachbrücke te Ybbs, Oostenrijk die blijkbaar gebouwd is in 1904 (meer inlichtingen zijn altijd welkom). Tot slot, een aantal Vierendeelbruggen te Mechelen hebben wel degelijk geleden onder WO II.
Een jaar later werd in Geraardsbergen een Vierendeelloopbrug over de Dender gebouwd, dus voor de brug op de Waterhoek. De brug te Avelgem werd in 1906 ingehuldigd en wordt meestal bestempeld als de eerste Vierendeelbrug.

Nog veel bloggenot
p.s.: klik op de links onder de foto's van Avelgen, Geraardsbergen, Mechelen en Ybbs voor meer info. Sorry voor dit archaïsch bericht, maar het spam filter laat geen links door; zelfs geen eentje alhoewel het spamfilter als maximum 4 vooropsteld.Een jaar later werd in Geraardsbergen een Vierendeelloopbrug over de Dender gebouwd, dus voor de brug op de Waterhoek. De brug te Avelgem werd in 1906 ingehuldigd en wordt meestal bestempeld als de eerste Vierendeelbrug.

Nog veel bloggenot
p.s.: klik op de links onder de foto's van Avelgen, Geraardsbergen, Mechelen en Ybbs voor meer info. Sorry voor dit archaïsch bericht, maar het spam filter laat geen links door; zelfs geen eentje alhoewel het spamfilter als maximum 4 vooropsteld.
p.s.: In stukjes doorgestuurd omdat het spamfilter blijkbaar geen lange?? berichten en ook geen links toelaat.
Toch nog even de links getest... :-)
Tervuren: http://users.telenet.be/kar...
Avelgem: http://users.telenet.be/kar...
Toch nog even de links getest... :-)
Mechelen: http://users.telenet.be/kar...
Geraardsbergen: http://users.telenet.be/kar...

Blijkbaar worden er max 2 links aanvaard alhoewel het weergegeven foutbericht hetvolgende is:
"Spam attempt blocked

If you see this page after sending a genuine comment please try to rephrase your comment and limit the number of links to 4 or less."
Bedankt voor de.. erh.. vele aanvullingen, Karel.
Ik denk dat mensen op je webstek wel alle vedere waardevolle informatie zullen vinden he... leuke foto's trouwens!

;-)
Toch vreemd hoe door ooit het fenomeen van de "Vierendeelbrug" eens aan de orde te brengen met een gesprek met een andere blogger er de idee onstond, mede gestimuleerd door deze blogger, hier eens een post over te plaatsen op Mechelen Blogt. Ondertussen, tijdens het schrijven van de tekst toen ik de site van Karel Roose ontdekte, alsook via Karel's interventies alhier, raakte ik er opnieuw enorm door geboeid en ben nu "in de ban van Vierendeel" ;-)

Dus ik ga Vierendeel en zijn bruggen nog verder bestuderen... als iemand dus nog interessante links dienaangaande weet....
@markec:Misschien nog op te diepen uit een archief: op 14 april 1984 verscheen in GvM een bijdrage van ene (J.T.),onder de kop "Veertig jaar geleden viel de eerste bom op Mechelen". Op één van de foto's de duidelijk zwaar beschadigde Vierendeelbrug.
@JaTo: aha... interessant!!! Bedankt!!!

Misschien vind ik in dat archief ook mijn artikel nog wel terug "Vierendeelbruggen weerstonden de bombardementen" (GvA, 18.10.1995) - waarop ik mijn post hier baseerde...
En....die 5 mei 1935 , en die vernieling door de Belgische Genie op 17 mei 1944.
Ik verspil hier geen woorden meer aan.
Mijn aanbod ligt al in de vuilbak!
en kom nu niet af met siroop: ik lust dat niet!

foei..............

Stuur Van de Poel naar mij....of de Langenus...als hem nog leeft, en dan nog den Theugels of den Adriaansens

....To 4 or less....de nagel van mijn doodskist!

trek jullie plan....
Ben ik kwaad? Nee, wel ontgoocheld...
Maar...
bij al deze technische en historische wetenswaardigheden, zijn ze ook op een bepaalde manier 'mooi' te noemen: een knap staaltje industriële archeologie...
En voortaan rij ik er nooit meer onder of over zonder diep ontzag voor de ontwerper!
(Mooi verslag Markec - 't hoeft niet altijd over onze gotische kerken te gaan: Mechelen telt ook nog andere 'monumenten'.)
@Jos enz: ?? Erh??? Alle bijkomende info is uiteraard welkom... ik begrijp eerlijk gezegd niet je ontgoochelde reactie?
Wat is het probleem, had ik dit bericht niet mogen plaatsen?

@JanS: Inderdaad, ook Industriële archeologie verdient haar plaatsje, ook op deze stadsblog... heb dan ook ter gelegenheid de categorie "industriële archeologie" aangemaakt....

En: 'dank voor die bloemen' ;-)
't Is wel vreemd een 'eigen artikel', welliswaar uit 1995 gebruiken als "bron" voor een nieuwe stuk in 2006 ;-)
Kom, kom…..

Waar vind ik in deze Blog de ware geschiedenis over “onze” Vierendeelbrug over de Leuvense vaart ? Nergens maar één woord over 17 mei 1940….DE GROTE BOEMMMM…!
Noch de manier waarop die brug hersteld werd….

Dat is Jos zijn ontgoocheling. Ware geschiedenis die ik niet terug vind in deze Blog.

Ga eens in de archieven van GVM neuzen 1940-1941…..
Prachtige foto’s ga je vinden, als ze nog bestaan…

Nee wie geschiedenis wil schrijven moet wel wat verder kijken dan zijn eigen horizon.

Zonder wrok noch haat getuig ik………..

Jos die het zag!
@Jos enz.: Op een andere plaats op deze blog citeerde ik al eens uit een dossier, opgemaakt door de stadsdiensten op vraag van de provincie. Op de vraag:'Werden in de Meidagen 1940 door het Belgisch militair gezag verwoestingen aangericht?' Volgend antwoord:'De zogenaamde "Vierendeelbrug" van de spoorlijn Antwerpen-Brussel, lopende bezuiden het station, over het Kanaal Leuven-Mechelen, werd op 17 mei 1940 opgeblazen, wijl de brug te Battel, over hetzelfde kanaal, eveneens opgeblazen werd.' Tot hier letterlijk het citaat.

Zelf ben ik van na de oorlog (1948) Jos. Ik moet het hiermee doen. Maak jij het verhaal nu verder af?
IK heb ergens , op welk item weet ik niet meer mijn verhaal aangeboden. Heb zelfs vermeld dat ze me moesten contacteren....
Goed 'onze brug' is niet de enige Vierendeelbrug in de wereld, dat weet ik ook wel! Zo stom ben ik niet.
Maar ze heeft wel een enige geschiedenis hoor.
Zal later wel is vertellen over 17 mei 1940 en de volgende maanden, allemaal en alleen over 'Onze brug'.
Aan wie kan ik de fotokopieën, in mijn bezit, sturen? Die horen nu eenmaal bij het verhaal!
Jos v/d hans...:Ik wil het verhaal graag horen Jos en kijk er nu al naar uit!
Wat ik nog vergat, er bij te vermelden.
In een van de lezingen die ik volgde, zei een Prof in geschiedenis: "De meeste geschiedenisverhalen zijn overgenomen verhalen van vorige geschiedschrijvers.
De ware zoeker naar het verleden controleerd minstens 3 maal die bron in andere geschiedkundige werken en dan nog...kan men NOOIT met zekerheid zeggen wat juist is. "
Dus....
Denk en denk en denk...
Beste Jos, ik waardeer uw toffe bijdragen op deze blog erg - dit geeft boeiende aanvullingen op wat wij, bloggers schrijven. Hou hier aub niet mee op. Goed zo!
Maar... ik vind wel dat je Markec een beetje 'hard' aanpakt hoor. Ik vind z'n artikel héél goed; mooi onderbouwd (en natuurlijk met goeie foto's ;-)
Hij is geen geschiedschrijver, maar met z'n 'journalistiek verleden' heeft hij een knap stuk geschreven.
Als er dan interressante aanvullingen kunnen gegeven worden door jou: schrijf ze dan neer op 'den blog' - zo heeft iedereen er wat aan!
Je kan Markec, of mezelf, of wie dan ook toch moeilijk verwijten dat we niet alle geschiedkundige feiten tot in detail kennen - we zijn dan ook nog zowat de helft jonger dan jij...
Mechelenblogt heeft toch niet de bedoeling om een geschiedkundig naslagwerk te worden - foutjes zijn steeds mogelijk (zoals ik onlangs ook 'n verkeerde datum opgaf in m'n topic over de graaf van Coloma, en dat je terecht verbeterde...).
Met mijn 'Mechelse geschiedkundige weetjes' wil ik enkel boeiende historische dingetjes over deze stad in het licht plaatsen. (net zoals Markec met z'n artikel over de bruggen) Niet meer, niet minder. Wie aanvullingen geeft, of verbeteringen misschien: bedankt.
(Da' s eigenlijk het toffe van deze Blog: iedereen borduurt verder op een thema, vult aan, geeft correcties.... / Waarom jij dus nu niet in deze topic? Moet dit écht 'afgehaald' worden ten huize van, of? Je kan deze aanvullingen toch doen op de blog?)

Ik begrijp niet écht waarom je hem naar mijn aanvoelen niet zo 'sympathiek' aanpakt.
Enfin, da's mijn mening - ook zonder rancune. Even 'goei vrienden' - maar in deze 'kwestie' oordeel je volgens mij niet hélemaal juist....
groetjes,
Wie het schoentje past trekke het aan...
Ik pas dit schoentje dus echt niet.
Ook sans rancune.
Ben niet van plan hier een ganse polemiek op te zetten.

En als "het" hard zou overkomen , bij gelijk wie, mijn oprechte excuses.

Zal mij "stoute bebbel" wat in toom dienen te houden. Heb hier ergens nogal eens 'gebotst.'

En ga nu in vrede mijn zoon...
...ik ben al weg... ;-)
in vrede dus.
Ieder z'n idee gezegd - zaak gesloten.
Mechelenblogt is té 'plezant' om onnnodige polemieken te voeren, en alle toffe bijdragen te laten verzanden in geruzie.
Dus: we gaan verder in 'vrede' en met onze gedeelde Mechelen-liefde!
goe gezei jans.Weurde gei onze nieve beurger??
Wat merkwaardig was aan de bruggen (liggers) was de berekeningswijze: dit was de eerste keer in de geschiedenis dat iemand (prof. %Vierendeel) in staat was om de "momenten" rond een stijf knooppunt te verdelen. Tot dan (en zelfs vandaag nog) worden al de knooppunten in een stalen ligger als "scharnierend" beschoud m.a.w. niet in staat om momenten te verdelen.Hiervoor heeft prof. Vierendeel een wereldwijde bekendheid verworven. Dergelijke liggers worden anse wereld) Vierendeelliggers genoemd.
Fons
Gepost op vraag van Jos v/d hans:
Vierendeelbrug?
Ze ligt hier voor mij, althans enkele foto’s ervan.
In dit verhaal noem ik ze: Onze brug.

Schone brug was dat, op 5 mei 1935, toen de eerste elektrische trein er officieel overreed.
17mei 1940. Kapotte brug was dat, ons brug zomaar opgeblazen, in drie geknakt. Zo maar neer gesmakt op de oevers. Was ze te moe om hoog daarboven te blijven liggen?

Volgens ‘Volk en Staat’, een krant van het VNV , hadden de Engelsen ze opgeblazen. Later bleek dat onze eigen Belgische genie ze vakkundig om zeep had geholpen.

Met veel moeite kon je onder de brokstukken naar ’t stad geraken. Later werd de grootse rommel opgeruimd en kon je al per fiets naar ’t centrum.

Toen het gewone leven hernam, reden ook de treinen terug. Maar op de hoge berm stopten ze achter Coloma. Vandaar was het te voet naar het station via een planken vloer die over de brokstukken was gelegd. Steil omlaag voor hen die naar ’t centrum moesten of over stappen in het station voor richting Antwerpen. De Hanswijken hoekers daalden achter Coloma de berm af. Dat was zo een beetje lijk in 1835, maar dan zonder café!

Op zeker dag ging de mare dat men de brug zou ontmantelen en een nieuwe leggen. Men had hoge Duitse pieten gezien die nogal druk deden bij de gevelde brug. Bleek later wel pure fantasie te zijn, toen hun genietroepen aan de slag gingen om ze te herstellen. Hoe ze dat gingen doen was natuurlijk gespreksstof
voor ’s avonds bij het buurten. Dat gebeurde toen gewoon op ’t straat. Ieder had zijn keukenstoel bij en de gissingen konden hun gang gaan.

Hoe herstelden ze onze brug?
De drie stukken werden met ‘cricks’ opgevijzeld. Ongelooflijk als je dat zelf niet gezien hebt. Telkens men voldoende hoogte had om spoorbiels er onder te schuiven, was het een gebrul van bevelen. Toeschouwers waren er steeds. Wij klein mannen gingen na schooltijd ook kijken.

Wat opviel was dat die genisten met ontbloot bovenlijf stonden te werken. Dat was iets totaal onbekend in onze streken. Uiteraard waren die flink zonnebruin. Daar waren , naar we de grote mensen hoorden zeggen, de meisjes zot op! Jonge blonde soldaten en bruin…stel je dat voor. Moeders hadden argusogen nodig om hun dochters in ’t oog te houden. Het dient gezegd dat op dat ogenblik de bezetter nog redelijk tolerant was. Wat mee bracht dat ook de burgers tegenover de gewone soldaten wat toegeeflijk waren.

Na verloop van tijd lagen de drie stukken op gelijke hoogte met de bermen én waterpas. Dan begon de eigenlijke herstelling.
Nieuwe stukken staalplaat werden met gloeiende klinknagels aan elkaar ‘gerevetteerd. Dat ging gepaard met oorverdovend lawaai. Van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat klonk dat geklop van hamers op het staal. Nadat onze brug zowat hersteld was, werden op de breukplaatsen extra versterkingen aangebracht.
Wie van den Hoek komt dient maar eens omhoog te zien, je kan er niet naast zien hoor.

Zou ik bijna vergeten. Aleer men aan de werken begon had men een houten voetgangers brug gebouwd, op het niveau van de bermen. Nu ik het overdenk, ze trok zowat op de bekende brug over de River Kwai!

Uiteindelijk reden enkele stoomtreinen met ballast over de brug om ze te testen.

Echt waar, de mensen hadden zowaar bewondering voor de Duitse genisten. Een onmogelijk geachte taak hadden ze toch maar tot een goed einde gebracht.
Maar naar gelang de krijgskansen keerden begonnen de Duitsers moeilijker te doen. Bewondering werd stilaan afschuw en haat.

…Oogjes dicht en snaveltjes toe…22 uur, slaap lekker