Mechelse kunstenaars

De vrolijke melancholie van Marijke Van Kenhove

 

 

(foto's: Jan Smets)

Het is grijs, miezerig en winderig.  Allesbehalve een aangenaam weertje.  Maar als ik binnenstap bij Marijke Van Kenhove kom ik in een wonderlijke wereld terecht.  Wars van alle modegrillen ademt dit huis op de Keldermansvest leven en nostalgie uit.  Gezelligheid troef, en dit in het kwadraat.  Geen enkel plekje is leeg.  Alles vertelt hier een verhaal.  De kleur spat van de muren.  Overal krulletjes, kaarsjes, romantische serviesjes, planten, sculpturen, schilderijen...  Maar het plaatje klopt.  En Marijke die kunstenares is past volkomen in dit unieke decor.  In deze theatrale droomwereld hoort ze thuis.  Hier kan ze volkomen zichzelf zijn.  Alles is hier harmonie.  Bont en druk, en toch één en al geheel vormend.  "Wie hier binnenkomt vindt het fantastisch of hélemaal niks.  Er is geen tussenweg..."  Wat later zit ik met haar in de zetel tussen de vele kussentjes - tafelkleed gedrapeerd tot op de grond... Koffie geserveerd in een antiek kopje...  De keuken verspreidt een heerlijke baklucht.  Dat is het werk van Dirk Gooris, haar echtgenoot...  Fijnproeverij in al haar facetten.  Klassieke muziek vult de sprookjesachtige woonkamer...

 

Dirk ontfermt zich over de schilderijen van z'n broer, kunstenaar Gunther Gooris

met categorie:  

(foto's: Jan Smets - Gunther Gooris)

Fysiek ziet hij er nog goed uit, maar hij beseft nog weinig.  Hij herkent me nog, maar geestelijk gaat hij achteruit door dementie...

Gunther Gooris wordt dit jaar 79 jaar.  De Mechelse, meer dan begaafde kunstschilder, verblijft nu in het verzorgingstehuis De Beiaard in Sint-Katelijne-Waver.  Zijn wereldje is klein geworden en zijn naam dreigt te worden vergeten.  Ondanks het feit dat critici zijn werken hoog inschatten, kwam hij weinig met zijn kunst naar buiten.  Zijn twaalf jaar jaar jongere broer Dirk wijt dit deels aan zijn karakter.

Mijn broer was een wat teruggetrokken man.  Noem het gerust autistisch.  De laatste jaren kroop hij nog méér in zijn schelp dan voorheen.  In de jaren zeventig en tachtig deed hij nog mee aan tentoonstellingen, maar dat viel daarna helemaal stil. Jammer. Het enige wat hem nog leek te boeien en waarover hij wél altijd praatte was sahaja yoga. Dat was zijn passie.  Hij zegde afspraken voor expo's op het laatste moment af, met de uitleg dat hij voelde dat 'het niet mocht van hogerhand'....  Dat zweverige heeft hij altijd wat gehad.   Hij had veel meer kunnen bereiken.  Maar als kunstenaar moet je 'naar buiten komen', jezelf 'verkopen'.  En dat was nu nét niks voor Gunther. 

Jan De Winter: artistieke selfmade man stelt tentoon in Galerie M

 

(foto's: Jan Smets)

Vorig weekend kwam er al aardig wat volk over de vloer, en dat belooft vandaag en morgen niet minder te worden.  Het is dan ook een unieke gelegenheid om op een boeiende tentoonstelling met het uitgebreide, gevarieerde en kwalitatief sterke werk van één van de allergrootste Mechelse kunstenaars van zijn generatie kennis te maken.  Voor zover je zijn kunst niet zou kennen.  Wie weet?  Want Jan De Winter, vorig jaar tachtig geworden, mag dan wel door kunstkenners hoog naar waarde worden geschat: sant in eigen land is men zelden of nooit.  Jammer.  Dus: alle nieuwsgierige Maneblussers met gevoel voor kunst: rep je naar Galerie M  in de Kanunnik De Deckerstraat!  Lukt het je morgen niet?  Geen nood: ook volgend weekend kan je er nog terecht.  Een aanrader! 

Marc Van Camp, vriend en bezield promotor van het werk van Jan, zette in samenspraak met de kunstenaar deze eigen-zinnige tentoonstelling op.  Marc gaf al een voorproefje weg in het najaar.  In het Vrijzinnig Ontmoetingscentrum in de Guldenstraat mochten we al een kleine expo bezoeken.  Een smaakmaker voor deze nu veel uitgebreidere tentoonstelling.  De locatie is geweldig.  De galerie van Marleen De Smet leent zich uitstekend voor het werk van Jan.  En dat vindt Jan De Winter zélf ook.  Hij was dan ook uiterst tevreden toen hij vorige week de expo bezocht.  Door zijn slechte gezondheid is de kunstenaar niet steeds aanwezig, maar volgende week komt hij beslist nog langs.

 

ZWART-WIT, uit het atelier van Jan De Winter

 

(foto's: Jan Smets. rechtsboven: Jan De Winter; onder: Marc Van Camp)

 

Hij vertelt me dat hij pas nu zijn zuiverste werk zou kunnen maken, maar het lukt hem niet meer...

 

Dit vertelt Marc Van Camp over zijn twintig jaar oudere vriend, de Mechelse kunstenaar Jan De Winter.  Ze zijn al jaren erg goed bevriend met mekaar.  Het klikte vanaf het eerste moment tussen hen, en Marc kent het werk van Jan door en door.    Enkele jaren geleden stelde hij over hem het prachtige boek 'Man onderweg' samen.  Jan De Winter is één van de bekendste en grootste Mechelse kunstenaars van zijn generatie.  Onlangs werd hij 80 jaar.  Zijn gezondheid laat het wat afweten en daarom en ook wegens de zorg voor zijn hulpbehoevende echtgenote Clémentine komt hij nog weinig het huis uit.  Ook vandaag is hij niet aanwezig op deze eerste dag van de tentoonstelling van werk van hem, dat gedurende de hele maand september te bekijken valt in het Vrijzinnig Centrum De Schakel in de Guldenstraat. 

Marc wist zijn vriend te overtuigen om nog eens met zijn werk naar buiten te komen.  Het resulteert in een exclusieve expositie die een bezoek overwaard is.  De kunstenaar maakte een eigenzinnige selectie uit zijn atelier.

 

"De maan staat laag vandaag..."

 

(foto's: Jan Smets)

Ik ontmoet ze graag: kunstenaars - mensen die scheppen...  Vandaag was ik te gast in de Jodenstraat: een huis midden in de stad.  Het smalle tuinpad achter de poort leidt me naar de woonst. De zon sijpelt door schaarse gaten in het groene lover.  Een onvermoede, onverwachte oase van rust.  Een huis dat kunst ademt, en daarachter een zomerse tuin waarin zijn beelden de ruimte en het decor krijgen die ze verdienen.  Geboren en getogen Mechelaar Frans Walravens is één van de belangrijkste beeldhouwers van het naoorlogse België, met een heel herkenbare persoonlijke stijl.  Ik hou van zijn werk - Ik zeg het hem ook, en dit is geen valse vleierij.

Hij is 88 jaar geworden en dat beeldhouwen lukt hem de laatste twee jaar niet zo goed meer. Het is fysiek te zwaar geworden.  Frans mist de kracht in zijn armen.  Dat vindt hij jammer en een tikkeltje frustrerend zelf.  Ouder worden valt hem zwaar, al zegt hij het niet met zoveel woorden.  Dat gevoel geldt ook voor zijn drie jaar jongere vrouw: Angela Steylaerts.  Ze is nog steeds een stijlvolle, elegante dame die jonger oogt dan ze is.  toch voelt ze ook dat de voortschrijdende leeftijd hun wereld verkleint.  Ze praat er rustig over - niet verbitterd, maar ik voel toch een stil verdriet hierom.  Ze zegt wat Frans verzwijgt.  Maar zijn gedachten lopen parallel.

Ik praat in dit gastvrije huis met twee lieve mensen, over ouder worden, over de kunst van het scheppen, over hun diepste overtuigingen en over het leven zelf...

 

Jan De Smedt onder de hamer

  (foto's: Jan Smets)

Jan De Smedt, de in 1954 op 49-jarige leeftijd overleden Mechelse kunstschilder en beeldhouwer wordt op vrijdag 20 en zaterdag 21 mei volop in de schijnwerpers gezet.  Immers: die zaterdag zullen heel wat unieke werken van hem per opbod worden verkocht.  En da's misschien wel de enige en laatste  kans die je hebt om een waardevol kunstwerk aan te schaffen van deze Mechelse artiest.  Ik had vandaag een boeiend gesprek over Jan De Smedt met Axel Vaeck en Herwig De Lannoy, respectievelijk secretaris en voorzitter van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen.  Ze poseren maar al te graag bij het beeldje 'Jeannine' dat op het Jan Se Smedtplein staat - het officieus zo genoemde pleintje in de Varkensstraat..

Mijn eerste kennismaking met het werk van De Smedt was in 1979.  Toen ging een retrospectieve van deze kunstenaar door in het Cultureel Centrum.  Mijn grootoom Staf Weyts, de nu in de vergetelheid geraakte bekende Mechelse schrijver, die goed bevriend was met Jan, nam er het woord.  Ik herinner me vooral ook de grote en haast aandoenlijke adoratie die zijn zoon Raphaël had voor zijn vader.  Raphaël die een paar jaar geleden overleed, en eveneens actief was in de Oudheidkundige Kring, heeft zijn hele leven gewijd aan de artistieke nalatenschap van zijn vader, en bracht ze voortdurend in de aandacht. 

 

Gelukszoeker en kunstenaar op de barricades: Jan De Winter

  (foto's: Jan Smets)

Hij stapt moeizaam en zijn bewegingen zijn wat beverig sinds hij een vijftal jaar geleden door de ziekte van Parkinson werd getroffen.  "Al kan ik nog steeds een recht lijn trekken!".  Daarboven is hij chronisch vermoeid en dat feit speelt hem ernstig parten.  "Stappen is moeilijk geworden en ik heb een scooter zoals die Benidorm bastards" lacht hij.  Zijn gevoel van humor is hij niet kwijt. 

Fysiek is het haast niet meer mogelijk om te schilderen. Na tien minuten ben ik kapot.  Ik kan het relativeren omdat ik al zo oud ben, maar het blijft moeilijk om te aanvaarden. Ik heb beelden in mijn hoofd maar kan mijn verbeelding geen vorm meer geven. Toch kijk ik tevreden terug op wat ik allemaal kon waarmaken als je ziet van waar ik kom: ik was een doodgewone jongen uit den Hanswijkenhoek..."

Jan keert hoe langer hoe meer terug naar zijn jeugdjaren in deze Mechelse wijk. Want bovenal onderstreept hij, is hij 'ene van den Hanswijkenhoek' net zoals zijn vrouw Clémentine. Jan wordt in juli tachtig jaar en vorige maand mocht Clémentine al tachtig kaarsjes uitblazen.

Clémentine is bedlegerig en ligt voor het raam in de woonkamer waar ze het straatleven  van de Grote Nieuwendijk kan observeren.  Ook zij lijdt aan Parkinson - al langer dan Jan.  Een gruwelijk toeval. De ziekte heeft bij haar al zwaarder ingehakt. Toch volgt ze nauwlettend ons gesprek en komt er af en toe tussen om iets aan te vullen. Het is van een ontroerende schoonheid te noemen hoe deze twee mensen zorgzaam met mekaar omgaan.

 

Mechelaar Coxcie op top-expo in Leuven!

    

(foto's: Jan Smets  (links zelfportret Coxcie op z'n kopie van het Lam Gods))

Voor velen is hij een nobele onbekende, en voor een trits Mechelaars is Coxcie niet meer dan een straatnaam. Nochtans was Michiel Coxcie één van de allergrootste schilders van de Lage Landen in de zestiende eeuw.  Hij werd zelfs de Vlaamse Rafaël genoemd!  En dat is méér dan zomaar een eretitel.  Deze Maneblusser had talent in overvloed, en maakte de haast perfecte synthese van Italiaanse en Vlaamse schilderkunst.  Toch is zijn naam en faam - vreemd genoeg - wat weggedeemsterd.  Hoe is het mogelijk dat deze invloedrijke meester, die Hofschilder was, en aan het hoofd stond van een groot atelier dat tal van opdrachten uitvoerde in onze gewesten, in de vergetelheid is geraakt?

93 jaar werd hij.  En dat is héél oud voor die tijd. Op die leeftijd klom hij op een stelling in het Antwerps stadhuis voor de restauratie van een schilderij.  Hij donderde per ongeluk naar beneden... Op een kar geladen bracht men de onfortuinlijke schilder naar zijn geboortestad Mechelen, waar hij drie dagen later overleed...   Het licht ging uit voor een genie.

 

Mark over grootvader Prosper...

(foto's: Jan Smets)

Ik was nooit een grote fan van kunstschilder Prosper De Troyer.  Waarom?  weet ik veel.  Ik had géén affiniteit met zijn werk.  Het kan heiligschennend klinken als opener van een artikel over hem.  Tja.  Toch moet ik zeggen dat de expo in Lamot die nu van start is gegaan, me toch nét een veelzijdiger beeld geeft: een welgekomen aanvulling op mijn gebrekkige kennis van het werk van De Troyer - in zoverre dat ik toch heel wat meer waardering krijg voor zijn artistiek talent.  Niet élke stijlperiode weet ik even erg  te smaken.  Maar toch krijgt Prosper 'eerherstel' in mijn ogen.  'Prosper De Troyer. Schilder in beweging' is een knap opgezette expo die de Mechelse kunstenaar en eigenzinnige modernist alle eer aandoet.  Kleinzoon, TV-icoon Mark Uytterhoeven haalt herinneringen op aan zijn beroemde grootvader...

 

'Ga jij maar schilderen...'

 

(foto's: Jan Smets)

In mij zit een permanente melodie die zich uit in een ritmische toetsenvoering

Hij zegt het behoedzaam, de woorden wikkend - haast proevend.  Ik sta met hem op te tentoonstelling die opgebouwd wordt rond zijn werk in de inkom van het Cultuurcentrum.  Vanavond is er de vernissage.  Hier en daar wordt nog een naamplaatje opgehangen...  Willy wordt dit jaar zeventig jaar, en mag tot één van de meest markante Mechelse kunstenaars van zijn generatie gerekend worden.  Met brede gebaren, abstract, expressief en intens heeft hij zijn vaak grote werken gecreëerd, die de toeschouwer uitnodigen om zelf creatief te kijken.  Willy Van Eeckhout heeft een beeldtaal ontwikkeld die lyrisch is, maar waarbinnen het abstracte gegeven toch ook figuratie in te vinden is.  Bewust zijn de titels vaag gehouden.  We worden met zachte aandrang 'gedwongen' om mee invulling te geven...

 

'Oude Mechelaar' zat verstopt in Brussels klooster

(foto: Belga)

Hij zat lang verstopt in een Brussels klooster....  Tot héél onlangs.  Toen werd dit schilderij, eerder bij toeval ontdekt door medewerkers van het Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur.  En die hadden dadelijk door dat het niet zomaar een schilderijtje van het zevende knoopsgat was.  Dit was wel degelijk een meesterwerk.  En verschillende experten bevestigden het.  Dit was een schilderij uit 1570, van niemand minder dan Michiel (van) Coxcie!!  - Een Mechelaar! jawel.    En dat is een mooie ontdekking.   Want die 'oude Maneblusser' is één van onze allergrootste kunstenaars ooit.  Hij wordt wel eens de Vlaamse Rafaël genoemd.  En dat wil toch wat zeggen...

Poëtische kunst van Anne Wittevronghel in MOK

  

(foto's: Jan Smets)

Ik heb een afspraak op de Korenmarkt, maar heb nog even wat tijd 'over'.  Da's een mooie gelegenheid om een koffietje te slurpen in MOK in de Adegemstraat.  MOK is een leuk adresje dat tot één van mijn 'nieuwe' lievelingsplaatsjes behoort in de stad.  En de koffie?  ...die is heerlijk, en heeft een artistiek kantje...  Joren Van Utterbeeck, de jonge Mechelse fotograaf die er als allereerste mocht exposeren met zijn knappe reeks rockfotografie, heeft plaats geruimd voor een volgende kunstenaar.  En dat wou ik beslist eens bekijken.  Anne Wittevronghel dus?  Ik kende haar niet, maar had het geluk dat ik haar  daar aantrof - een uitgelezen kans om met de kunstenares een babbeltje te slaan, en haar werk te bewonderen...

 

Valentijnskind Alfred Ost

    

(fragmenten uit prentkaarten van Ost, waarin hij zichzelf heeft afgebeeld...)

Hij werd geboren op Valentijnsdag, maar zou heel zijn leven vrijgezel blijven -  smachtend, verzuchtend...  -  trachend naar de ideale liefde die hij maar niet vinden kon...  Misschien was er slechts één geliefde die hem nimmer in de steek liet:  'Zijn' Mechelen - versteende schoonheid, schilderachtig....  'bange stad onder die afgeknotte praalsteen' -  zoals hij ze ooit omschreef.

Alfred Ost was géén geboren Mechelaar, en zou hier ook maar veertien jaar verblijven - als 'passant'.  Maar hij zou de verliefdheid op de Dijlestad tot zijn laatste snik met zich meedragen.  Valentijnskind Ost - melancholisch en dweepzuchtig, rechtlijnig en teruggetrokken, romantisch, en soms ook 'rare vogel' genoemd,  heeft Mechelen graag gezien, en jaren nadat hij de stad verlaten had, dook ze nog steeds op in zijn werk en zijn leven.  Het was échte liefde!

 

de sjaspatatter in Serge

    

                                                                                      (foto: Jan Smets)

Buiten is het ijzig koud.  De winter scoort met diepvriestemperaturen in statistieken en tabellen met langdurige jaargemiddelden...  Maar we zitten gezellig, warm binnen, in dat wat onwezenlijke kader - het paradijs voor elke Mechelse boekenwurm - in een ons omringende zee  van letteren en spraakwatervallen: de Zondvloed in de OLV-straat.  Hij met een dampende thee, en ik met een winterkou verdrijvende kop koffie.  We verliezen de tijd in een babbel die verder gaat dan de reden van het gesprek.  Hij:  (levens)kunstenaar - met een hongerige kijk op de wereld om hem heen.  Veelzijdig ook: muziek, beeldende kunst, dictie... Ik, luisterend, beamend, bewonderend...  Maar toch in dialoog - tastend naar de ziel van de kunstenaar: Serge Piessens - Leestse Mechelaar - bouwjaar 1967; één van de meest bevlogen artiesten van zijn generatie - maar ook gevoelsmens - zachtmoedigheid verpakt in een forse verpakking...  'Bepalen de omstandigheden of je succes hebt of niet? Lukt het of lukt het niet?  is de sjaspatatter een mislukkeling?  nee toch..."

 

vzw Maurus Moreelshuis doet vergeten schilder herleven

  

(toto's: Jan Smets)

Ik heb om 14 uur een afspraak met Jaap Boelens in zijn huis in de Twaalf-Apostelenstraat, voor een gesprek over de vzw Maurus Moreelshuis, en over enkele activiteiten die deze nieuwe vereniging op stapel heeft staan.  Maar ik heb nog even de tijd, en loop de Katelijnekerk binnen.  Want daar wil ik 'de Aanbidding der Wijzen' van de vergeten Mechelse schilder Maurus Maureels wel eens nader bekijken...  Tenslotte heeft deze kunstenaar zijn naam gegeven aan de vzw waarover ik zo dadelijk met Jaap wil praten...

Inhoud syndiceren