Eerste Wereldoorlog

Mechelaars in Glasgow tijdens de Groote Oorlog

 (foto's: J.Smets)

Gisteren trof ik haar ook op de Collectiedag in het Mechelse Erfgoedcentrum in Lamot.  Hier werden familieherinneringen aan de Eerste Wereldoorlog netjes geregistreerd en ingescand, en konden degenen die het wensten uitleg krijgen van experten over de objecten, en ook tips voor bewaring.  Vele Mechelaars waren op de uitnodiging ingegaan, en de mensen van Erfgoedcel, Mechelse Musea en het Archief hadden er dus hun handen vol mee.  Tal van persoonlijke verhalen en anecdotes konden opgetekend worden.  Het zijn waarschijnlijk de laatste getuigenissen die we nog zélf hoorden van onze voorouders die toen leefden...  Zo is dat ook bij Annemie Lamon.  De dag voordien had ik haar al ontmoet voor  een boeiend gesprek over het gezin van haar grootouders én overgrootouders, die de oorlogsjaren doorbrachten over het Kanaal in het Verenigd Koninkrijk.  In tal van foto's, kaartjes en poëzie-albums tekent zich het leven af van de families Baudot en Alpaert - kanttekening in de marge van de verwoestende Wereldbrand die door Europa raasde met niets ontziende kracht.  Nooit zou het worden als voorheen.  De Groote Oorlog trok een streep onder een voltooid verleden.  Een kogel in Serajevo was de ouverture van een dramatisch schouwspel zonder weerga, dat het leven van tal van mensen overhoop haalde.  Ook in Mechelen. Met de beschieting van Sint-Romboutstoren werd de Mechelse ziel geraakt.  Hiermee was de bezetting van de Dijlestad een feit - Mechelen werd een spookstad met lege straten.  De vlucht: vrees voor de toekomst deed ontelbare Mechelaars kiezen voor een tijdelijk of vier jaar durend verblijf in veiligheid in het buitenland....

 

Gedonder aan Coloma?

Rondstruinend over het internet stootte ik op een filmpje uit de eerste wereldoorlog getiteld “German soldiers fire artillery on the front in Antwerp”. Het toont Duits zwaar geschut dat in 1914 onderweg is over Belgische wegen en wordt opgesteld in een veld met bebouwing in de achtergrond. Camera's zijn nog een nieuw verschijnsel en de soldaten lijken soms meer aandacht te hebben voor de cameraman dan voor hun artilleriestuk. Als het verslag het geschut in actie laat zien, is in het decor plots een achtzijdige kerktoren herkenbaar.

het kaartje van Tante Lien...

    

(foto's: Jan Smets)

Het kaartje steekt in een ouwe blikken koekendoos, omdat er geen enkele andere plaats zo aangewezen is om cliché's van nostalgie in te bewaren.  Ze poseert statig - kleinburgerlijk als ze is, met lange gesteven rok en blouse met kanten kraag.  Haar arm steunt op een chique gesculpteerde stoel.  Pierre Koekkoek, de fotograaf uit de Katelijnestraat, die zowat half Mechelen in sepiatinten wist te vereeuwigen, liet haar in de lens kijken, in een geschilderd decor:  Caroline Derweduwen, de jonge echtgenote van Jan Haesendonck, frontsoldaat en nu krijgsgevangen in Duitsland.  Op de fotokaart schijft ze achteraan in keurig handschrift: "Aan den geliefden mijner harten, die ik altijd overal even lief zal hebben..."   Zo vertrekt het kaartje met nog andere foto's in een enveloppe gesloten naar Duitsland.   Honderd jaar later ligt het ontroerend stukje correspondentie van mijn oud-oudtante Lien in een blikken koekendoos...

'14-18' wil groots en meeslepend epos zijn

 

(foto's: Jan Smets - boven Gert Verhulst - onder Allard Blom, Frank Van Laecke en Dirk Brossé)

Het is vanmorgen koud.  Maar lang niet zo koud en ellendig als het ooit was in de loopgraven.  Dus: niet gezeurd.  In de gigantische Nekkerhal is een hoekje vrijgemaakt met een oorlogsdecor op zeildoek, een voorlopig nog toegedekte maquette, een stalletje met koffie om op temperatuur te komen, en warmteblazers... De pers is uitgenodigd voor de voorstelling van de musical die Studio 100  voor volgdend jaar in de hal wil laten doorgaan...  Dat nieuws is onderhand wel bekend in Mechelen...   Vandaag wordt het project ontvouwd...

Mechelen tijdens de Groote Oorlog

Mechelen, de nadagen van augustus 1914. Enkele weken terug werd de  Oostenrijkse troonopvolger Franz Ferdinand in Sarajevo vermoord. Oostenrijk-Hongarije beschuldigt Servië van de moord. Wanneer er geen diplomatieke oplossing wordt gevonden, veroorzaakt dit een onvoorstelbare kettingreactie in Europa. De Europese grootmachten komen door reeds bestaande militaire verdragen regelrecht tegenover elkaar te staan en mobiliseren massaal hun legers.

Duitsland verklaart de oorlog aan Frankrijk en vervolgens aan België. Het valt op 4 augustus ons land binnen.

Oorlog aan de Dijle

(foto's: Jan Smets)

Grijs en zielig weer.  Maar wat zou ik er over zeuren.  Geert Clerbout is pas van gisteren thuis uit een verzopen New York.  We zitten aan een tafeltje  in de Ierse Pub op de Grote Markt, waar de warme sfeer de tristesse van een natte Mechelse dag doet vergeten.  Voor ons ligt - vers van de pers - haast nog ruikend naar de drukinkt, het 'kind' van Geert.  Hij is er trots op: 'Oorlog aan de Dijle': een boeiend relaas gevat in 296 pagina's met een 170 unieke foto's over de Eerste Wereldbrand die over onze stad raasde.  Het wordt een aangenaam, leerrijk gesprek - over het boek en over het tot stand komen er van.  We vergeten er zowaar de tijd bij - teruggekeerd als we zijn naar de periode '14-'18...

Uit de nevelen van de tijd: Elisa Verhoeven

Foto: de ouders van Elise, Jan Verhoeven en Louise Moortgat, bij hun 50 jarig huwelijksfeest te Mechelen, 1952.

Van sigarenverkoper tot meester-spion

Het prachtige verhaal van Elisa Verhoeven heeft mij zelf geïnspireerd het wedervaren van een Mechelaar die tijdens de Grote Oorlog wel in de stad is gebleven, met jullie te delen.

Mechelen was tijdens die oorlog een belangrijk knooppunt voor de Duitse oorlogsmachine, denk maar aan het Arsenaal, en daarom ook een interessant doelwit voor spionageactiviteiten. In totaal hebben 45 stadsgenoten gespioneerd voor Britse of Belgische inlichtingendiensten.

De vlucht...

(foto's: Jan Smets)

Het intrigerende en onwaarschijnlijke verhaal van 'onze' Elisa Verhoeven die we met Mechelenblogt 'terug naar Mechelen' brachten, dompelde ons in de sfeer van die vreselijke dagen toen de Eerste Wereldoorlog begon.  Ook voor onze stad begon nu een bijzonder zwarte bladzijde in de geschiedenis.  In afwachting van het levensverhaal mét foto's, die nu door de dochter van Elisa naar Mechelen worden gestuurd vanuit Cornwall, wil ik nu bij wijze van 'spin-off' inzoemen op de sfeer in Mechelen toen Duitsland de oorlog verklaarde...

Brief na 90 jaar terug in Mechelen: wie was Elisa Verhoeven? Haar dochter Mafalda vertelt!

 

foto's: Rudi Van Poele

Een van de leuke dingen aan gidsen in de stad is dat je er regelmatig een leuke vriend aan overhoudt. Jean-Paul Sterck, Paul voor de vrienden, uit de Hoviusstraat is er zo een. Na de derde les dialect sprong ik nog even binnen in het wondermooie huisnummer 7.

en kreeg van hem prompt 

...'dan kende de geestdrift geene palen meer: luide werd er gejuigd'...

Met de campagne voor het torenuurwerk werd regelmatig verwezen naar de Eerste Wereldoorlog, toen 'den Duits' 'd'horleuge' van den toren schoot...
De Eerste Wereldoorlog in Mechelen...
...ook weeral een hele poos geleden...
Mechelen kende vier donkere jaren...
En plots:
...'kende de geestdrift geene palen meer: luide werd er gejuigd'!
Er was een einde gekomen aan de wereldbrand.


(foto: Jan Smets)

Frans Verhavert, toenmalige koster van Sint

'De Duitschers te Mechelen'


(foto: Jan Smets)

Vrienden, die weten dat ik geboeid ben door (Mechelse) geschiedenis, gaven me ooit een oud, iewat stoffig en 'verhakkeld' boek cadeau...
Maar...
wat een uniek tijdsdocument!

Frans Verhavert, 'koster der Metropolitane kerk', schreef in 1919 zijn oorlogservaringen neer, in 'De Duitschers te Mechelen (1914-1918) - uit het dagboek van een Mechelaar'.

Ik laat jullie graag over m'n schouder meelezen...
een paar fragmentjes:
(...) 'M

Inhoud syndiceren