Battel

De leeuw(in) van Battel

met categorie:  

(foto's S.Van der Fraenen-J.Smets. O: Sven Van der Fraenen&Hilde Lauwers)

Door God en goegemeente vergeten ligt ze er bemost, beschadigd en eenzaam bij, haar welp in bescherming nemend - in een drassig en verwilderd groen perceel - gelegen tussen Zennegatvaart en Baron Empainlaan.  Terwijl heeft  haar identieke evenbeeld - haar 'tweelingzus' - zich neergevleid, blinkend aan de noordzijde van de vijver in het Leopoldpark in Oostende - schitterend goudglanzend.  In 2003 werd deze leeuwin gerestaureerd in de originele kleurstelling.  De Oostendse leeuwin is trouwens het oudste beeld van dit park, en werd er reeds in 1888 geplaatst...

1888... Het was in dat jaar dat baron Edouard Empain - steenrijk industrieel - zijn zes jaar eerder gekocht landhuis in Battel verbouwde tot een imposant kasteel.  Zelf zou deze illustere Belg maar twee jaar resideren in deze Mechelse uithoek, maar zijn moeder en zussen woonden jarenlang in dit kasteel dat onlosmakelijk verbonden is met de geschiedenis van Battel.  Da's allemaal voltooid verleden tijd.  Zus Florence verkocht het kasteel in de jaren vijftig van vorige eeuw, en het werd nadien met de grond gelijk gemaakt.  Het uitgebreide terrein werd nadien verkaveld.  De jongste zuster van de beroemde baron - madame Louise Denis-Empain, zou later - tot haar honderdste levensjaar wonen in een nabijgelegen villa in de Vijverstraat.

Het kasteel is verdwenen.  Voorgoed.  Toch resten nog wel wat herinneringen aan de familie Empain.  Oudere Battelaars kunnen je tal van verhalen en anecdotes vertellen.  En ook zijn er hier en daar nog wat schaarse materiële overblijfselen te vinden in deze Mechelse wijk tussen Leuvense vaart en Dijle.  Zoals dus: die leeuwin...

Het is Sven Van der Fraenen uit de Battelse Bergen die de kat (what's in a name?) de bel aanbond en de leeuwin terug voor het voetlicht bracht.  Die leeuwin zou best in ere worden hersteld dacht hij zo.  Daar zijn wel meerdere Battelaars voor te vinden.  Gisteren, op die doorregende herstige zondag, had ik een afspraak met Sven, en Hilde Lauwers uit de Wolverbosstraat vervoegde zich bij ons.  Ook zij wil dat de leeuwin terug in de aandacht wordt geplaatst.

 

Kerk te koop...

met categorie:  

 

(foto's: Jan Smets)

Een alledaags gegeven is het niet: een kerk die te koop wordt aangeboden!  Toch is het nu mogelijk om te bieden op het Sint-Jozefkerkje van Battel.  De minimum prijs bedraagt    348 000 Euro.  En als je dan eigenaar zou zijn geworden van dit unieke bouwwerk heb je wel  een zoganaamde neoclassicistische hallenkerk in handen die gebouwd werd tussen 1862-1869.    Tot 28 augustus kan je een bod doen bij het notariskantoor Huygens & Lefevre op de Veemarkt.  Er zouden al twee kandidaten zijn.  Maar je kan jouw kans nog wagen.  Stel dat je het hoogste bod hebt?  Dan is het nog lang niet zeker of je mag juichen.  Uiteindelijk zal het 'de Wollemarkt' zijn die beslist wie de nieuwe eigenaar wordt.  De aartsbisschop krijgt het laatste woord.  Men wil immers niet dat deze kerk een functie krijgt dat totaal indruist tegen de geest van het oorspronkelijk gebouw.  Midden oktober wil men de knoop doorhakken en tegen 1 januari sluit dan deze kerk de deuren.

Ik heb wel wat met dit kerkje.  Ook al woon ik nu in een andere uithoek van onze stad: mijn familie langs vaderskant woonde generaties lang in Battel en ik trouwde er in 1985.  Tal van scharniermomenten in onze families hebben hier plaatsgevonden: huwelijken, begrafenissen.  Binnenkort behoort dit alles tot de geschiedenis. 

De Battelaars hebben getracht om dit kerkje voor de gemeenschap te kunnen bewaren.  Hiervoor werd een actiecomité opgericht dat daarna overging in een projectgroep door stad en kerkfabriek aangesteld.  Belangrijk voor deze ijveraars was dat de Sint-Jozefkerk een landmark zou blijven en ten dienste zou staan voor de wijkbewoners.  Naar deze twee vragen was er zeker oor en werd een consensus bereikt.  Voor de derde vraag werd geen akkoord bereikt.  De actiegroep wou dat de kerk nog occasioneel zou kunnen gebruikt worden voor religieuze momenten als uitvaarten of schoolvieringen.  Hier moest men bakzeil halen.

 

'Interieurs en blote vrouwen'

met categorie:  

(foto: Jan Smets)

De speurende blik van mijn potentiële klant ging snel van links naar rechts, de stapel boeken taxerend die met bestudeerde nonchalance op mijn picknicktafel lagen uitgestald.  Je weet wel: een paar exemplaren bij mekaar gepend door Marcel Kocken - Mechelens Levende Geheugen , fotoboeken van Frans Vermoortel waarin hij nostaligsch terugblikt op de Dijlestad van lang geleden...., een vleugje Ost en een portie De Noter...  Kortom: die spullen die een Maneblusser met verzamelwoede en passie voor zijn stad doet likkebaarden (mocht hij of zij de betreffende werken al niet lang zélf op de boekenplank hebben staan).  Maar de klant was niet zozeer geboeid in het verleden of de cultuur van deze stad.  Dat werd snel duidelijk gemaakt: "Ik ben geïnteresseerd in interieurs en blote vrouwen".  Ik weet nog niet helemaal of deze twee interessesferen nu los van mekaar moesten worden gezien, of dat de gezochte modellen zich dienden voort te bewegen in de decors waarnaar op zoek.  Ik kon m'n klant niet verder helpen.  De focus lag bij mijn spullen eerder op andere terreinen.  De zoektocht op de Battelse rommelmarkt diende dus nog verder worden gezet.  Naast mij zou de zoekende koper ook niks vinden tussen de tweedehandse baby-en kinderkleedjes, en de koperen potjes aan de overkant van de straat zouden ook niet kunnen overtuigen.  De interieurs en de blote madammen dienden dus elders gezocht....  Ik had nog wat ouwe bijbelprenten aan een kapstok gehangen...

 

Battel organiseert voor de 4de keer een kunstroute

met categorie:  

 

 

(foto's: Jan Smets. Boven: Jef Van den Bosch en Bieke De Preter. Onder: Sonja Vertommen en Battelkerk)

Deze vierde editie gaat door in het weekend van 25 en 26 mei, van 10 uur tot 18 uur. Waarom zou je niet deelnemen aan deze toffe kunstroute?  Op die verkiezingszondag kan je immers toch niet ver van huis meer.  Dus: kies voor deze unieke belevenis in eigen stad en streek!  Bovendien is het wellicht de laatste keer dat je hiervoor in onze Battelkerk terecht kan. Het is nog maar zeer de vraag of deze later nog beschikbaar zal zijn voor deze gemeenschap nu ze verkocht wordt...

Dit vertelt me Sonja Vertommen,samen met Bieke De Preter, Jef De Laet en Oswald Beterams, één van de organisatoren van Bibeo ('Beelden in Battel en omgeving').

 

Madame Denis

met categorie:  

  (foto: Jan Smets)

De naam Empain is onlosmakelijk verbonden met Battel.  Vanaf het moment dat de tot adelstand verheven succesvolle Waalse industrieel Edouard Empain besloot om in dit Mechelse gehucht een passende woning te betrekken (1884), tot in het jaar 1971 waarin zijn jongste zus Louise in haar honderdste levensjaar overleed drukte deze familie hier haar stempel. 

Baron Empain stond slechts 2 jaar ingeschreven in de Mechelse bevolkingsregisters.  Wonen deed hij niet in het landhuis dat hij hier kocht en later liet verbouwen tot imposant kasteel (dat ondertussen ook reeds afgebroken werd in de jaren vijftig).  Wel kwam hij er regelmatig op bezoek bij zijn moeder Catherine die weduwe was en de hierbij inwonende ongetrouwde zus Florence.  Louise Empain was het kakenestje van het gezin Empain, van wie vader François Julien ooit nog onderwijzer was in Beloeil. Zij werd geboren in 1871 in Blicquy.  Na de dood van haar echtgenoot, generaal Hendrik Julius Lodewijk Denis kwam zij in een landhuis in de Battelse Vijverstraat wonen.  En dit tot aan haar dood op 3 augustus in Schaarbeek.

In Battel was zij steevast gekend als 'Madame Denis', alhoewel ze zich liever als 'Madame Empain' liet aanspreken.  Die naam had voor haar nog meer allure en dat straalde alvast op haar af.  Die grandeur van weleer probeerde ze verder te zetten, ook al had ze lang niet meer de financiële mogelijkheden die haar broer en zijn nazaten bezaten.  De familie hing na de dood van baron Empain met haken en ogen aan mekaar, bewoog zich in de kringen van het Groot Kapitaal en de jetset en Battel was slechts een voetnoot geworden in de familiegeschiedenis.  Maar in datzelfde Battel  voelde Louise zich toch nog verheven boven de rest van de bevolking.  Wispelturig, tikkeltje impulsief en neerbuigend. 

Gek genoeg kan ik nergens een foto vinden van 'Madame Denis-Empain'.  En dat is verbazend.  Héél zéker zijn er portretten van haar in omloop, maar de zoektocht leverde tot hiertoe niks op.  Misschien kan iemand mij hiermee verder helpen? (deze foto hierboven is immers een 'fantasietje' hoor...)

 

Brug der Zuchten?

met categorie:  

  (foto links: Jan Smets)

De Battelbrug komt de laatste tijd wel vaker in het nieuws.  De veelgeplaagde brug over de Leuvense vaart laat het meer dan eens afweten door technische mankementen.  Ofwel reageren de slagbomen nukkig, ofwel boort zich een auto in het seinhuisje, ofwel is er wel een ander onverklaarbaar verschijnsel dat de brug noopt tot koppig werk-weigeren.  Ik heb haast medelijden met de woordvoerder van Waterwegen en Zeekanaal die mag opdraven om een verklaring af te leggen.  Want gemor en gezucht is er steeds wel te horen bij de Battelaars die handenwringend voor de defecte brug staan...

Nochtans was er in vroegere tijden af en toe ook wel wat loos met voorlopers van de huidige brug.  Dat toont bovenstaande foto uit de jaren veertig van vorige eeuw.  De fotograaf is onbekend.  Enkele Battelaars staan op hun brug te kijken naar een kapotte reling waardoor een auto is gereden... 

Het is één van de vele boeiende oude plaatjes die op het talrijk toegestroomde publiek in parochiezaal 'Ons Huis' werden afgevuurd door de gedreven werkgroep 'Battel in Beeld'.

Graag laat ik jullie meegenieten van enkele van deze nostalgische beelden die vaak kwamen uit privé-collecties en tot hiertoe weinig of nooit waren vertoond.  Ik focus me in dit artikeltje graag op ... Battelbrug...

 

"Talent komt na doorzettingsvermogen"... De Vaganée-broers Frank en Guido

(foto's: Jan Smets)

Het heeft méér met doorzettingsvermogen te maken dan met talent.  Met hard werken. Héél hard werken.  En ondernemingszin.  Dat is eigen aan onze familie: initiatief nemen en de zaken durven aanpakken.  Er voor gaan!  Talent wordt zo opgeklopt ...

Frank vertelt het zonder valse bescheidenheid.  Hij méént het.  Frank Vaganée mag dan een uiterst begaafd jazzmuzikant zijn, saxofonist, fluitist en artistiek leider bij het Brussels Jazz Orchestra én met een palmares om 'U' tegen te zeggen: hij blijft er nuchter bij.  Hij blijft de Mechelse volksjongen.  Zijn één jaar jongere broer Guido beaamt de uitspraak van Frank.  Ook hij heeft dat muzikale in zich, maar de laatste jaren kwam hij vooral in het nieuws als burgemeester van Bonheiden-Rijmenam...

Het heeft ook veel te maken met organisatorisch talent. En anderzijds moet je je grenzen kennen.  Wat je niet kan moet je kunnen doorgeven aan anderen.  Je moet talenten opsporen bij mensen en ze kansen geven. Je moet je medewerkers kunnen laten scoren.  Je moet weten wanneer je moet spreken of zwijgen en weten wanneer je moet doorduwen. Misschien zijn wij wel psychologen op alle niveau's...  De ploeg moet je op één lijn houden.

En dat doen en deden ze, de beide broers.  Elk op hun terrein.  Frank als bezieler van Het Brussels Jazz Orchestra en Guido de voorbije zes jaar als burgervader.  Ondanks het feit dat hij de meeste voorkeurstemmen wist binnen te rijven, moet hij nu de sjerp doorgeven.  Zo gaat dat wel vaker in het politieke spel.  Dat was even slikken, maar Guido is niet de man die bij de pakken blijft zitten.  Hij geeft zichzelf nu de ruimte en tijd om nieuwe dingen aan te pakken.

Ik zit lekker doorgezakt met de Vaganée-broers in de zetels van SAVA, waar we urenlang praten over hun jeugdjaren en werken.  In heel dat verhaal belanden we op onwaarschijnlijk veel plaatsen in en rond Mechelen.  "Ons vader was immers een 'Bohemer' "lachen ze...

 

Battel in Beeld toont Battel zoals het vroeger was

Fiere Mechelaars vind je tegenwoordig bij de vleet, maar als er één groep inwoners is in onze stad waarbij het chauvinisme nog net iéts dieper zit, dan zijn het wel de bewoners van het tussen Dijle, Leuvense Vaart en E19 geprangde gehucht Battel.  

Enkele van hen, Jef De Laet, Frans Teughels, Petra Van der Poel, Marc Van Nieuwenhove en Gilbert 'Julle' Peeters,  besloten vorig jaar onder impuls van dorpsconsulent Geert Laarmans om de liefde voor 'hun' Battel om te zetten in een mooi engagement.  Binnen de toen opgerichte werkgroep 'Battel in Beeld' verzamelen ze  - met de hulp van tal van inwoners  - volop  historische foto's van het Battel-van-vroeger.  Eind november komen ze daarmee voor de tweede keer naar buiten met een reeks (bijna uitverkochte) diavoorstellingen.  Tijd dus voor een gesprek!

Jef De Laet, Frans Teughels en Petra Van der Poel van 'Battel in Beeld' en Geert Laarmans van de afdeling Sociaal Beleid van de stad (foto: Kevin Polfliet)

 

Aan de tap in 't Zennegat

met categorie:  

(foto boven: Jan Smets. Portretten: Guy Foqué; vlnr. Etienne Mylemans, Jan Dellaert en Arthur Reijnders)

Het is één van de merkwaardigste, kleurrijkste en pittoreske plekjes van onze stad.  Geklemd ligt het tussen de Leuvense vaart, Dijle en Zenne: een verre uithoek van Battel, op een boogscheut van Heffen en grenzend aan het prachtige natuurgebied Den Batteleir. Het Zennegat: plek van onwaarschijnlijke verhalen - van ware geschiedenis tot pure legendes.  Een wat rommelige negorij, geliefkoosde stek voor wandelaars en stopplaats voor tal van fietstoeristen.  Het Zennegat: nostalgische pleisterplaats en vleesgeworden mijmering in de plooien van een stad.  Vooruitgeschoven grenspaal in dit waterrijke stukje land waar Mechelen héél ver weg lijkt.  En gisteren had er een wel erg jolige reünie plaats in het enige overgebleven cafeetje in dit magische oord.  In café Zennegat kwamen ze samen: een wat uitgedund groepje met karrevrachten herinneringen in hun kielzog.  Ooit stonden ze hier aan de tapkraan.  En zoals één van hen, Etienne Mylemans het gebeuren zo treffend omschrijft: "We werden meegenomen in een maalstroom van maffe verhalen die mekaar kriskras doorkruisten. Een prettig gestoorde bende, die zich onderdompelde in de chaotische geschiedenis van het Zennegat van de laatste 50 jaar..." .  Ze waren er samengekomen op uitnodiging van de huidige cafébaas Jan Dellaert.  Kom: zet je erbij. Op één van de ouwe krukken met een glas schuimend bier...

 

de schop aan de kant gezet...

met categorie:  

(foto: Jan Smets)

Het was één van de mooiste gesprekken die ik het voorbije jaar had.  In oktober tekende ik het verhaal van Clément De Rooster op - boer op de Battelse Warande.  Een babbel met een wijze en fijne man... Gisteren overleed hij - nét op zijn 88ste verjaardag...

 

In de kano voor den Battelaer

met categorie:  

 

(foto's: Jan Smets)

Ik heb met hem afgesproken op het terras van dat zalig bruine cafeetje in die negorij van het Zennegat, dit aparte pitoreske uithoekje van onze stad, geprangd tussen Leuvense vaart, Zenne en Dijle.  Het is zomers warm, al zijn de dreigende onweerswolken niet ver weg.  Maar we vergeten ze haast bij een Gouden Carolus en een gezellige babbel.  We moeten ons dus nadien wel reppen om nog wat foto's te schieten voor een ware plensbui ons zou doen doorweken.  Kwinten Vangeel - geboren Battelaar, bioloog en nu al een poos leraar wiskunde, wetenschappen en informatica in de school van de Ursulinen in de Hoogstraat, heeft voor binnenkort wel een héél tof project op stapel staan.  Uitermate geboeid door alles wat me de natuur te maken heeft, gaat hij de uitdaging aan om deel te nemen aan Expeditie Natuurpunt op 23 en 24 juni.  Hij wil daarbij een kanotocht ondernemen van Lummen naar Mechelen.  Dat kan tellen: het traject is zowat 65 km. lang.  Kwinten doet dit uiteraard niet alleen!  Hij gaat dit avontuur samen maken met zijn vriend Ward Reijmen, zijn neef Simon Vermoesen die eveneens Battelaar is, en diens vriendin Annelies Kerschot.  Het doel is nobel: het wil een sensibliserende actie zijn voor het waardevolle natuurgebied Den Battelaer.  En met het ingezamelde sponsorgeld wil men Natuurpunt de kans geven om zoveel mogelijk grond in dit gebied aan te kopen...

 

Zoals de klok in Battel klinkt: zo klinkt ze (bijna) nergens!

met categorie:  

 

(foto's: Jan Smets)

Vanop het hoogzaal klimmen we via een paar wiebelende laddertjes het klokkentorentje in.  Er is geen licht, maar Lode heeft gelukkig een zaklamp bij...  En dan staan we ook in oog met de kerkklok die pas heel onlangs zijn geheim onthulde.  Uiterlijk en op het eerste zicht lijkt ze niet zo heel bijzonder: een kerkklok zoals er wel véél meer zijn.  En toch...  Toch is deze klok uniek.  Ons landje bezit niet zo erg veel van dit type klokken.  Lode Tooten, die ik vroeger al typeerde als muzikale duizendpoot (en dat is hij wel degelijk zoals de meeste Maneblussers weten), is een Battelaar die met veel liefde praat over deze Mechelse wijk én het landelijk aandoende Sint-Jozefkerkje dat daar vredig en dorps naast de Leuvense vaart idyllisch staat te wezen.  Ook die kerk is niet het meest bijzondere monument van onze stad.  Naast de monumentale kerken van historisch Mechelen valt ze wat in de schaduw.  Het werd gebouwd tussen 1862 en 1867.  Het op het einde van de jaren zestig van vorige eeuw flink verbouwde interieur heeft nochtans een aantal waardevolle elementen.  Dadelijk vallen de mooie brandgeschilderde ramen op die gesponsord werden door de baronnenfamilie Empain die onlosmakelijk verbonden is met Battel.  In de kluis in de sacristie wordt nog een zilveren miniatuurkopie van het zeilschip van baron Edouard Empain bewaard én het orgel is nog unieker dan ooit gedacht.  Lode Tooten ontdekte vroeger reeds dat dit Forceville-orgel bijzonder waardevol was (ik schreef er vroeger al een artikel over). Nog niet zo lang geleden kon men dit orgel nog honderd jaar vroeger dateren: het werd gebouwd in 1692!  

We staan onder de klok, en langzaam wen ik aan het duister.  Veel plaats hebben we niet in dit enge torentje.  Lode schijnt naar boven: en dan zie ik de klepel hangen...  Ik lees op de mantel van de klok de naam 'Wivina'...  Ze is patroonheilige van Battel...

 

Zo ver als je de rook van de schouw ziet vliegen...

met categorie:  

(foto's: Jan Smets - Clément De Rooster)

Hij komt uit de schuur.  Stapje voor stapje en enigszins behoedzaam.  Hij kijkt ons aan, leunend op z'n schop.  De ouderdom heeft hem getekend, maar ondanks zijn gebogen houding - of nee: nét daarom dwingt z'n verschijnen respect af.  Dit is het resultaat van een levenslang hardwroetend werken.  Kromgewerkt.  Dat tonen ook zijn handen.  Handen die de grond hebben klaar gemaakt om vruchten voort te brengen, de koeien gemolken...  Z'n gelaat is doorploegd, maar zijn ogen tonen zowel zachtheid als wijsheid.  Ik denk spontaan aan belegen woorden als 'noest' en 'verknocht' en 'geworteld'...  Ze klinken als ontsnapt uit een Vlaamse boerenroman uit lang vervlogen tijden.  Maar ze passen hier wonderwel...

 

een Battelse familie in oorlogsjaren... Lisette Jacobs vertelt.

met categorie:  

 

(foto's: Jan Smets)

93 is ze ondertussen geworden.  Maar dat is haar helemaal niet aan te zien.  Ze oogt vitaal ondanks wat kleine ongemakken en ze is nog altijd de rusteloze bezige bij die ze altijd was.  Zitten lijkt voor haar een straf en ze veert maar wat graag recht om koffie te zetten voor het hele gezelschap.  In haar gastvrije huis aan de Battelsesteenweg is het steeds de zoete inval en kinderen en kleinkinderen komen er vaak en met plezier over de vloer.  Een paar dagen geleden werd ze voor de tiende keer overgrootmoeder.  Bij dit alles beschikt ze over een fenomenaal geheugen en sinds kort is ook het internet geen onbekend terrein meer.  Ze kreeg immers een tablet cadeau van de kinderen.

Lisette Jacobs.  Ze is één van de bekendste en markantste inwoners van Battel.  Hier stond haar wieg en generaties lang woonde haar familie langs moederskant in deze Mechelse uithoek. Lisette studeerde voor onderwijzeres - géén unicum, maar anderzijds ook niet dé meest evidente keuze voor een meisje van haar generatie.  Maar een paar vrouwen in haar familie waren er haar in voorgegaan.  Jarenlang gaf ze ondermeer les aan de Sint-Janschool in onze stad.  Samen met haar al even ondernemingsgezinde vriendin Jeanne De Rooster, die trouwens een achternicht was van haar, en eveneens afstamde van Frans - 'Sooi' Van der Poel - stichte ze nu 70 jaar geleden de Battelse meisjeschiro. (Bert De Smedt, haar echtgenoot, was dan weer één van de pioniers van de jongenschiro).  Vier dochters kreeg ze samen met Bert: Marijke, Geert, Veerle en Goedele.  Een levendig huis met inwonende moeder Lies, die weduwe was geworden... ;dat was het hier altijd.  En of dat niet genoeg was, was het echtpaar méér dan bijzonder actief in het parochieleven van Battel.  Bert was zelfs jarenlang diaken in de Sint-Jozefkerk van Battel...

 

Een leven stevig op de pedalen: Vic Van Nuffel

 

(foto's: Jan Smets.  Archiefbeelden: Geert Clerbout - boven:kampioen België, 1959)

Zeebrugge.  Heiststraat.  Een korte maar vrij hevige bui: het wolkendek is grijs en we krijgen een zomerdag op z'n Belgisch na wekenlang boven onze stand te hebben geleefd.

De vismijn is vlakbij.  De zee is dat ook.  Maar die heb ik niet gezien.  Daar was geen tijd meer voor.  Méér dan drie uur heb ik naar haar geluisterd: een wervelend verhaal - bol staand van anekdotes, leuke herinneringen; een levensverhaal van knokken, er-voor-gaan, van vallen en opstaan.

Ze doet open.  Het ijs is dadelijk gebroken.  Meer nog: er is geen 'ijs'.  Vanaf het eerste moment klikt het.  Ze toont zich een warme, spontane vrouw - sterk, puur én écht.  Ze heeft lak aan hypocrisie - aan vals vertoon heeft ze een broertje dood.  Ze is wie ze is en wie ze altijd was...: Victoire - 'zeg maar Vic' Vannuffel...

 

Inhoud syndiceren