Kleurtje, kleurtje aan de wand, welk is de mooiste muurschildering in het land?

In september vorig jaar werd in het kader van een geplande restauratie het drieluik van Rubens' Wonderbare Visvangst van de muur gehaald. Meteen werd de kans aangegrepen om de achterliggende muurschildering te bestuderen. De bedoeling is om deze - samen met drie andere  muurschilderingen - te restaureren en in een vernieuwde museale opstelling te presenteren.

De geschiedenis van de Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk gaat terug tot ver in de 14de eeuw, maar de grootste bouwcampagne vond plaats in de 16de eeuw. De kerk bleef niet altijd gespraard en werd meermaals geplunderd en doorstond vele zware stormen en bombardementen. Hierbij werd het interieur telkens aangepast aan de toenmalige heersende modes.

In de 16de en 17de eeuw moet het interieur heel kleurrijk moet geweest zijn. Helaas werd in 1965 het interieur van de kerk, onder leiding van architect Jan Lauwers, hard aangepakt. Niet alleen kwam er een nieuwe vloer, maar werden vele interieurelementen uitgebroken of verplaatst. Ook werden de muren en de zuilen ontpleisterd. 

   

Het interieur van de kerk voor 1965 (foto's 'Bildarchiv Foto Marburg')

Deze ingreep van Jan Lauwers was heel omstreden. Zijn voorganger, architect Désiré Beeck (die onder meer instond voor de herstelling van de in 1944 afgebrande dakconstructie) opteerde voor een restauratie van de vele schilderingen. De kerk kreeg door de ontpleistering wel een helder aanzicht, maar de kleuren verdwenen. Gelukkig konden enkele muurschilderingen gered worden. Op de muren, in hoeken en spleten zijn nu nog restanten te vinden van hoe kleurrijk de kerk ooit moet geweest zijn.

Visverkopers

Eén van de schilderingen die behouden bleef, was deze van het altaar van de visverkopers, aangebracht rond 1585. Het is meteen één van de weinig bewaarde renaissanceschilderingen in Vlaanderen. Op de schildering staan verschillende verwijzingen naar het visverkopersambacht, zo is er boven de grote pseudonis een fries met een zalm terug te vinden. 

  

In 1613 vroeg het ambacht aan Rubens om voor het altaar een drieluik te schilderen. Dit schilderij kwam er in 1619 en bleef er hangen tot 1794 wanneer de Fransen het meenamen naar Frankrijk. In 1816 keerde het schilderij terug, maar ondertussen was het visverkopersaltaar verdwenen en vervangen door een barokaltaar van het Heilig Kruis van Jan Frans Boeckstuyns (dat in 1805 van de noordelijke kruisbeuk werd overgebracht naar de zuidelijke kruisbeuk). Dit altaar werd op zijn beurt zwaar beschadigd nadat in 1944 de losstaande zuidelijke puntgevel door een storm dwars door het gewelf gevallen was. Bij de interieurrestauratie van Lauwers werd het volledig afgebroken, en kwam het drieluik van Rubens - dat hing achteraan de kerk - weer in de plaats.

Ondertussen wordt ook bekeken waar het drieluik van Rubens - na de restauratie van de muurschilderingen - in de kerk een nieuwe plek kan krijgen. Het is zeker de bedoeling om het schilderij nadien uit het zonlicht en minder hoog te hangen voor een betere kijk op de vele details in het schilderij. Of had je de schelpen, de vogels en de zweetdruppel al gezien? 

De andere muurschilderingen die zullen worden gerestaureerd zijn deze met de parabel van de verloren zoon (dat nu hangt in een zijkapel maar oorspronkelijk te vinden was op een scheidingsmuur tussen het hoogkoor en de noordelijke kooromgang), deze van het altaar van Onze-Lieve-Vrouw-van-Zon en van het altaar van het Heilig Graf (beiden in de noordelijke kruisbeuk).

In een eerste fase zullen de vier muurschilderingen gefixeert (want op veel plaatsen is de verf en/of de bepleistering losgekomen) en schoongemaakt worden. Ook zullen lokaal enkele proefrestauraties plaatsvinden, om te zien wat het resultaat zal zijn als de gehele restauratie wordt uitgevoerd. Tenslotte zal er ook een kunsthistorisch onderzoek gebeuren om de schilderingen beter te kunnen kaderen.