Morieux

met categorie:  
Het is een leuke stereoview van ons Mechelen uit een hele andere tijd…
 
 
Een Stereoview was de voorloper van de View-Master.  Een plaatje met twee bijna identieke foto’s ( het contrast tussen beiden was lichtjes anders ) en als je het op de juiste afstand van je neus hield, creëerden je ogen een 3D-effect.  Leuk als souvenier uit lang vervlogen tijden voor de toenmalige toerist en het geeft ons inkijk in een lang vergaan Mechelen.  We zijn in het jaar 1900.
 
 
En de details vertellen natuurlijk ook hun eigen verhaal.  Het is duidelijk kermis in ’t stad en de naam Morieux wekt mijn interesse op.  Dus gaan we aan het googlen.

Morieux was, zoals we kunnen lezen boven de ingangen van de tent, een Théatre Mécanique.  Het was ontworpen door de Franse ingenieur Pierre Morieux en het geheel werd uitgebaat door de academische schilder Léon Van de Voorde - en diens familie - die kermissen in België afreisde met een mechanisch theater.  Noem het een soort Wayang oftewel Indonesisch schimmenspel.
 
Dat laatste hadden we hier ook door uitgesneden poppetjes met touwtjes te laten bewegen achter een doek met lamp.  Behalve was dit mechanisch theater meer uitgebreid, niet achter doek en de ijzeren geschilderde figuurtjes werden aangestuurd door de toenmalige gekende technieken zoals draaien als in een draaiorgel of met stoom zoals in kermisorgels.
 
De bewegende figuurtjes werden voorzien van een roterende achtergrond om alzo een verhaal te vertellen.  Eén van de verhalen was bijvoorbeeld een wereldreis en dit werd ook tentoongesteld op de World Fair in Parijs in 1900.  Op de website van Academia staat een downloadable PDF met de titel : Wetenschap op de kermis. De verspreiding van technologie, kennis en spektakel in Belgische provinciesteden tijdens het fin-de-siècle.  Hier vinden we op blz 2 volgende tekst :
 
...Aan de overkant van het plein vonden bezoekers het mechanisch theater Morieux waarin ze werden meegenomen op “een reis rond de wereld in 20 minuten”, van Oostende naar Moskou via onder meer Brussel en Parijs. De toeschouwers waren vol bewondering, zowel voor de prachtige taferelen als voor het technisch vernuft waarmee deze tot stand kwam…
 
Het mechanisch theater draaide al een tijdje mee op kermissen want ene Evelyne Jonckheere schreef in haar scriptie "Gentse Variététhéaters van 1880 tot 1914" volgende tekst :
 
...In mechanische, marionetten- of poppentheaters waren de spelers figuurtjes, marionetten of poppen. Er werden meestal vereenvoudigde stukken van een echt toneel uitgebeeld, maar soms ook bijbelse verhalen of legenden. Figuurtjes speelden een schimmenspel dat voor het eerst in de tweede helft van de achttiende eeuw door de Italianen werd vertoond. Het poppentheater van ingenieur Morieux uit Parijs bracht een bezoek aan Gent in 1843. Dat was geen gewoon poppentheater want de figuren waren uit gesneden plaatijzer gemaakt. Twee op elkaar wrijvende plaatjes brachten beweging tot stand en intussen ontrolde zich een beschilderd decordoek van rechts naar links, waardoor de toeschouwers als het ware meereisden van Parijs naar Sint-Petersburg...
  
Het mechanisch theater zou in de jaren 1920 uitsterven en vervangen worden door een nieuw fenomeen : de film en cinema. 
 
Circussen hadden hun wilde dieren, clowns en zotte stunts.  Westershows hadden hun paarden-en schiettruuks en valse verhalen van de heldendaden van Buffalo Bill en Sitting Bull.  En kermissen hadden bebaarde vrouwen, misfits, dwergen en pony’s die doelloos rondjes liepen.  Niet een erg fraaie wereld, maar het publiek was er blijkbaar dol op en het uitgegeven geld gaf die kermislieden wel een inkomen.  En kermissen waren ook hun tijd vooruit met handgestuurde draaimolentjes met foto’s die individueel konden bekeken worden en met de juiste snelheid een bewegend beeld vormden, de voorloper van film en cinema.  Later kwamen daar de kermisorgels bij zoals van Teugels uit Walem, een voorloper van de café-orgels en de Wurlitzers.
 
 
Bebaarde vrouwen en dwergen heb ik niet meer geweten, maar de buurtkermissen van de Beukestraat, de Abeelstraat en de Elf Novemberstraat konden me maar matig bekoren.  De rups vond ik niks, doch de botsautootjes was wel pure fun voor een 12-jarige in den Hanswijkhoek aka Coloma.  In 1977 hadden de kermissen natuurlijk de eerste lunaparken met het begin van Donkey Kong, Space Invaders en Pacman, een revelatie !  En als het kermis was bij ons moemoe in Schelle maakte deze ofwel pannenkoeken ofwel bouletten met krieken ofwel rijstpap.  En op de kermis zelf was ne goeie puntzak met smoutebollen niet te versmaden.  Een suikerspin of zo nen appel, gedipt in rood suiker, vond ik maar niks.
 
Dat mensen houden van kermis bewijst het filmpje van Katanga Wijkkermis met Sam Gooris die er de boel op stelten zet met zijn basketsloefkes en dit jaar was Miss Nederland een “kermis-babe”.
 
Kermissen in de USA zijn een licht ander verhaal want zij zijn deels verantwoordelijk voor die typische Amerikaanse obesitas-verschijnselen.  Onlangs hoorde ik hoe ze daar bijv. elke Twix-bar eerst nog eens in het frietvet staken en daarna dipten in een dikke vette caramel alvorens apart en op een stokje te verkopen.  En in New York vroegen de uitgehongerde yuppies aan (het van oorsprong Belgische) Wafels & Dinges of ze ook geen wafels hadden bacon-flavored.  Go figure.