Transport XX. Bestemming Auschwitz

Niet zo erg lang geleden had ik een erg fijn gesprek met hem.  Hij was toen ook aanwezig op de boekvoorstelling van Pieter Serrien in Salvator in de Befferstraat.  Pieter vertelde toen over het aangrijpende verhaal van Eva Fastag, de 'typiste van Dossin'., dat hij kon optekenen na een ontmoeting met deze meer dan honderd jaar oude dame in Israël waar ze nu woont.

Mark De Geest zei me toen dat hij ook in blije verwachting was van een boek van zijn hand dat dra verschijnen zou.  Het maakte me benieuwd.  De historische roman die hij schreef zou eind maart aan de pers worden voorgesteld in Museum Kazerne Dossin.  Zélf zou ik niet aanwezig kunnen zijn wegens een weekendje weg, maar we maakten de afspraak om enkele dagen voordien mekaar te ontmoeten voor een interview...

Zo hadden we afgesproken.  Maar het coronavirus dat ons nu al een tijdje aan huis gekluisterd houdt in deze haast surrealistische tijden stak er een stokje voor.  Dat weekendje viel weg voor mij.  Niet leuk natuurlijk; maar er zijn erger dingen. Jammer voor Mark werd ook de boekvoorstelling geannuleerd.  Het interview is er wél gekomen.  Niet in levende lijve troffen we mekaar, maar via whatsapp.  Je moet nu eenmaal creatief zijn in deze periode. 

Mark is niet zomaar de eerste de beste.  Als filmregisseur verdiende hij al méér dan zijn sporen.  Zo was hij bij VRT betrokken bij tal van overbekende producties.  Geboeid als Mark is door geschiedenis werd hij geïntrigeerd door het onwaarschijnlijke verhaal van een unieke overval op een Jodentransporttrein die van de Dossinkazerne op weg was naar Auschwitz.  Hij hoopte hierover een film te kunnen maken.  Dit idee is niet van de tafel geschoven...Wie weet komt deze er ooit nog.  Maar het ongemeen spannende waargebeurde verhaal resulteerde wel in een historische roman die door een lofsprekende Christophe Busch, de voormalige directeur van Kazerne Dossin, als meeslepend en inpirerend wordt betiteld.  Acteur Wim Opbrouck noemt de roman indringend, en de Mechelse journalist en auteur Johan Op de Beeck die nog niet zo lang geleden hoge ogen gooide met een andere historische roman ('Het complot van Laken') is enthousiast over het boek.  Het getuigt volgens hem van persoonlijke moed, burgerzin en naastenliefde...  En dat is het ook.  In Amerika zou deze story héél zeker al lang op het witte doek verschenen zijn... Zoveel is zeker.  Maar ikzelf weet nu al dat dit boek positief zal onthaald worden door tal van lezers.  Dé tip in deze coronatijden nu we misschien meer dan ooit naar leesvoer zullen grijpen?

 

(foto: Jan Smets.  Boekvoorstelling in Salvator.  Met Pieter Serrien bij het signeren.  Hier had ik een eerste fijne ontmoeting met Mark De De Geest (op de foto in het midden))

Mark studeerde filmregie aan het Brusselse Ritcs waarna hij in 1974 als tv-regisseur begon te werken bij VRT.  Zo stond hij ondermeer in als redacteur en regisseur voor de culturele talkshow Eiland.  Tal van portretten maakte hij van Europese culturele hoofdsteden naast de realisatie van documentaires over geschiedenis.  Vanaf 1992 werkte hij als creatief directeur voor de misdaadserie Heterdaad en regisseerde hij afleveringen voor Niet voor Publicatie, Windkracht 10 en Flikken.  Samen met Frank Van Mechelen regisseerde hij Stille Waters.  Zijn werk werd een paar keer bekroond.

Als programmamanager fictie was Mark een tijdje verantwoordelijk voor het fictie-aanbod op Eén.  Onder zijn leiding kwamen onder meer Witse en Katarakt tot stand.  Voor De Zaak Alzheimer en de Indringer was hij copoducent.

Geboeid als Mark is in Wereldoorlog I legde hij als scriptschrijver de basis voor In Vlaamse Velden.  Ook schreef hij een boek over deze periode: Brave Little Belgium.  Later volgde een tweede boek - een dure Vrede - waarin hij de teleurgang van België als economische en industriële grootmacht beschrijft.

 

(Mark met granaat uit WOI - foto verscheen in Trends naar aanleiding van een artikel over'Een dure Vrede')

 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in België meer dan 25 000 Joden vanuit de Mechelse Dossinkazerne naar Auschwitz gedeporteerd.  Drie jongemannen uit Brussel besluiten tot actie over te gaan en beramen een levensgevaarlijk plan om een volgende trein te stoppen en zoveel mogelijk gevangen te bevrijden.  Op 19 april 1943 vertrekt Jodentransport XX met 1631 mannen, vrouwen en kinderen.  Gewapend met slechts één pistool staan de drie jongemannen klaar om de trein in Boortmeerbeek tot stoppen te dwingen... Deze drie onervaren kerels slagen er in om een aantal gedeporteerden te bevrijden...

 

(pistool (met klein kaliber) en lamp die in Dossin worden tentoongesteld zijn replica's).  De lamp is van het merk Feuerhand en zijn nog altijd te koop onder dezelfde merknaam)

 

Dit is het verhaal - beknopt in een aantal regels...  Zo kende Mark (die nu ook als vrijwilliger werkt in Dossin) het ook. 

 

Het vormde de basis voor mijn historische roman.  Deze is ook historisch correct, maar omdat het een roman is heb ik een aantal dingen moeten aanpassen.  Elk van de personages zijn het onderwerp van een boeiend verhaal - hoewel de meesten in werkelijkheid geen contact met elkaar hadden.  Om de historische feiten in romanvorm te kunnen vertellen was het noodzakelijk de voornaamste personages met elkaar in contact te brengen zodat hun interacties stof konden bieden voor een dramatisch en meeslepend verhaal.  Zo werden uit dramatische overwegingen soms locaties, namen, voorvallen en dergelijke gewijzigd of werden een aantal historische figuren samengevoegd tot één personage...

 

Mag het uitstekende boek over het XX-ste Transport naar Auschwitz van Marc Michiels en Mark Van den Wijnaert, dat hier ook op mijn boekenplank staat, een gedegen 'documentaire' genoemd worden: het boek van Mark De Geest benadert dezelfde feiten op een heel eigen manier.  In een roman kan je sommige zaken nog meer uitdiepen..

 

Het verhaal is me onwaarschijnlijk getriggerd.  Een 15, 20 jaar geleden hoorde ik voor het eerst van deze moedige overval.  Ik woonde toen in Antwerpen.  Nadien verhuisde ik naar Kampenhout, en bij het fietsen in de omgeving kwam ik ook in Boortmeerbeek, op de plek waar deze feiten ooit hadden plaatsgevonden. Het deed me wel wat.  Hoe was het mogelijk dat zo'n drie jongemannen zonder de minste ervaring, die zelfs niet bij het Verzet betrokken waren, deze dingen hebben durven doen? Dit was best uniek en 'straf' te noemen. Toen begon me het idee te spelen om dit verhaal te verfilmen.  Ik vertelde het aan mijn uitgever, die me voorstelde om er een roman van te maken...  Dit was niet mijn bedoeling, maar gaandeweg begon in dit wel leuk te vinden.  Ik kreeg zo ook meer vrijheid om mijn verhaal uit de doeken te doen, en er meer diepgang in te steken.  De eerste versie was veel te documentair.  Het moest een meer dramatisch verhaal worden.  Ik heb het verhaal zo losgeweekt uit de historische gebeurtenissen, de karakters breder geschetst, een lovestory toegevoegd... Ik focuste me op gevoelens, overwegingen, herinneringen...

 

Mark had natuurlijk al zijn reputatie opgebouwd als ervaren scenarioschrijver.  Hij slaagde dan ook wonderwel in het opzet.  Het boek leest als een trein.  De eerste reacties zijn unaniem lovend.  Men noemt het een pageturner en de vrij beknopte schrijfstijl is geslaagd te noemen.

 

(deportatiewagon...  Eerst stond deze opgesteld op de Tinellaan.  Nu staat hij voor het Museum Kazerne Dossin in de Goswin de Stassartstraat)

 

Op 19 april 1943 maakte de SS voor de twintigste maal een trein klaar met 1631 Joden - mannen, vrouwen, bejaarden en 237 kinderen jonger dan vijftien jaar.  Ze werden in enkele tientallen goederen-en veewagons geladen die de vroegere derdeklasrijtuigen vervingen waarbij er te veel ontsnappingen mogelijk waren.

Bij valavond vertokken Youra Livschitz, Jean Franklemon en Robert Maistriau - drie jonge twintigers, met hun fiets vanuit Brussel.  Wanneer om 22 uur de trein vanuit Dossin aan zijn macabere reis begon, hebben ze zich vijftien kilometer verderop postgevat langs de spoorlijn.  Op de rails plaatsen ze een stormlamp omwikkeld met rood zijdepapier.  Weggedoken in het struikgewas wachtten zij gespannen.  In de trein maakten een aantal gedeporteerden zich ook klaar om te ontsnappen.  Zodra de trein de stormlamp naderden, liet de machinist de trein stoppen.  De trein werd bestormd, de wagon geopend en tientallen ogen staarden hem bang aan.  Geaarzel... Niet iedereen durfde de vrijheid 'inspringen'.  Zeventien waagden wel hun kans...  Tien van hen hebben de oorlog overleefd.  Zeven anderen werden later opnieuw opgepakt en vermoord in de kampen.  De elfjarige Simon wordt door zijn mama aangemaand om te springen.  Hij zal het overleven. (dit voorval gebeurde later op het traject, maar in het boek werd dit in Boortmeerbeek gesitueerd) . Zijn moeder komt om in Auschwitz... Na de overval werden Youra en zijn  vrienden opgepakt.  Hij zou voor een Duits vuurpeleton sterven in 1944.  Robert en Jean overleefden het concentratiekamp...

 

(George 'Youra' Livschitz was een 25-jarige Joodse dokter.  Zonder ervaring inzake verzetsactiviteiten wou hij het plan dat het Verzet te riskant vond toch uit te voeren met zijn vrienden die hij had leren kennen aan het Ukkelse atheneum)

 

Robert Maistriau heb ik veel later - in 2006 - nog kunnen interviewen in zijn appartement in een Brusselse randgemeente.  Hij vertelde me toen uitgebreid over de feiten.  Een uniek ooggetuigenverslag.  Robert was toen al oud en ziek...  Hij overleed in 2008.

 

 

(Robert Maistriau en Jean Franklemon)

 

In totaal werden 25847 mensen vanuit Mechelen op transport gezet richting Auschwitz...  Onder deze vele duizenden Joden bevonden zich ook enkele honderden Roma en Sinti.  Twee derden van deze gedeporteerden werden onmiddellijk bij aankomst vergast in Auschwitz-Birkenau.  Een klein aantal verging hetzelfde lot in andere kampen.  Tallozen stierven door ontbering, ziekte en mishandeling...  Slechts 1395 van de gedeporteerden overleefden de oorlog...

 

 

 272 bladzijden.

verschijningsdatum: 17 maart 2020

prijs 21,99 Euro

Uitgeverij Horizon.

ISBN  9789492958365

 

(de mooie cover is van de hand van Helga, de vrouw van Mark...)

 

Nu de boekhandels gesloten zijn kan je het boek natuurlijk ook digitaal bestellen.  Maar voor deze ene keer doe ik een suggestie.  Kwestie om de plaatselijke Mechelse boekhandels te ondersteunen in deze moeilijke tijden: Als je het boek wil aanschaffen bij SALVATOR in de Befferstraat, wordt dit persoonlijk thuis afgeleverd...  Toch maar eens overwegen nu...

 

(foto's: Jan Smets)