nieuwe aanwinsten voor het Hof van Busleyden

De collectie van het Hof van Busleyden is onlangs uitgebreid met drie bruiklenen uit de Phoebus Foundation. Drie schilderijen die elk een band hebben met de stad Mechelen, schilderijen die een bezoek aan het museum nog aantrekkelijker maken...

We gingen een kijkje nemen.

 

Het eerste schilderij kan je vinden in de zaal van de ambachten. Het is een portret van Jean Wyts, geschilderd door Ambrosius Benson omstreeks 1520/30. Jean (of Jehan) Wyts (Brugge 1441 - Mechelen 1533) was watergraaf van Vlaanderen. Hoewel zijn roots eerder te vinden zijn in de heerlijkheid Bulskamp (deelgemeente van Wingene - waar de familie heel wat vijvers in eigendom had - had Jean Wyts ook veel invloed in en rond Mechelen. Zo was hij getrouwd met de dochter van de toenmalige Mechelse burgemeester Gillis Vranx en bezat hij het jachtslot Berentrode in Bonheiden. Hij had dan ook de titel 'heer van Berentrode, Wildenburch en Wytsvliet'.

Het portret van Jean Wyts is een staatsieportret; hij werd immers afgebeeld met de officiële staf en het wapenschild (rechtsboven aan de muur) en op zijn ring. Het schilderij is mogelijk geschilderd aan het begin van zijn ambtstermijn als watergraaf en moermeester in 1520. Wyts was ook een belangrijk lid van het Bourgondische hof in Mechelen, waar hij diende onder Maximiliaan I en Karel V. Hij werd begraven in de Sint-Romboutskathedraal.

Een kopie van dit schilderij hangt - samen met het schilderij van zijn vrouw, Barbe Vranx - in het kasteel van Amerongen nabij Utrecht. 

Ambrosius Benson was één van de toonaangevende schilders uit het 16de-eeuwse Brugge naar waar hij - aangetrokken door de welvarendheid - vanuit Lombardije verhuisde. Hij ging in de leer bij Gérard David en kende veel succes als schilder van portretten. Het schilderij van Jean Wyts toont het kunnen van Benson: de zachte modellering van het gezicht, de subtiele behandeling van licht, de indrukwekkende aandacht voor texturen en de groene achtergrond waarop de schaduw van Wuyts wordt geworpen. Het portret van George van Hastings (uit de KMSK Brussel) en een portret van een heer (Compton Verney-collectie) zijn enorm gelijkend, door hun  groene achtergrond en vergelijkbare baretten met pelsen kragen.

  

 

In de zaal van 'oorlog en vrede' hang 'een jachtscène in een landschap voor het kasteel van Wijnendale', een anoniem werk uit de vroege 16de eeuw. Het is een zeldzaam voorbeeld van een schilderij met de jacht als onderwerp. Jacht was als thema in deze vroege 16de eeuw ondergeschikt aan mythologische, historische of religiueze onderwerpen. Pas een eeuw later zou Rubens van dit thema gemeengoed maken en veelvuldig toepassen in zijn werken. 

Jacht was haast exclusief voorbehouden voor de adel. Maar het was meer dan plezier alleen. Het vereiste een zekere techniek en moed die gelijk stond aan dapperheid in oorlog; het was ook een sociaal gebeuren en het schenken van een gunst.

Het schilderij toont een bont gezelschap in een landschap rond een waterburcht en is heel gedetailleerd. Een volledige beschrijving kan je hier terugvinden. Onder de burcht wordt een groep figuren weergegeven die zich bezighouden met valkerij. De valkeniers dragen lange, wijde uitlopende lederen handschoenen. Rechts op het schilderij, aan de rand van het bos, wordt gejaagd op groot wild. Centraal wordt een hert opgejaagd, een lansier staat klaar om het dier te doden. Links onderaan wordt dan weer een beer neergestoken. 

  

Onder de toegangsbrug van de burcht zit een groepje te baden. Opvallend op het schilderij zijn twee Afrikaanse mannen met hoffelijke kleding en tulbanden.

Onderzoek van het schilderij heeft uitgewezen dat het weergegeven kasteel dit van Wijnendale bij Torhout moet zijn. De centrale figuur met de wambuis in goudbrokaat op het witte paard is allicht Karel V; de vrouw (naar voor kijkend) in de draagkoets achter zou dan zijn tante Margaretha van Oostenrijk zijn, met een wit hondje op haar schoot.

 

Een derde schilderij hangt in een benedenzaal en stelt de Heilige Hiëronymus voor, geschilderd door een onbekende artiest in navolging van een schilderij van Joos van Cleve. Hiëronymus van Stridon (ca. 347-420) vertaalde de bijbel van het Grieks en het Hebreeuws naar het Latijn. Deze bijbel 'van het volk' moest tegelijk nauwkeurig en toegankelijk zijn. 

Voorstellingen van heiligen waren bijzonder populair, waardoor er steeds verschillende versies werden gemaakt. Zo ook dit van heilige Hiëronymus, die zowel door Joos van Cleve als diens navolgers duchtig werd gekopieerd. 

De heilige wordt op dit schilderij niet alleen weergegeven als een geleerd schrijver maar ook als een asceet, iemand die zich goed bewust is van de vergankelijkheid van het menselijke leven. Daarop wijzen bijvoorbeeld de zandloper, de gedoofde kaars, de schedel en de tekst op de muur 'homo bulla' (de mens is een luchtbel).

  

 

Gezien in het Hof van Busleyden te Mechelen, meer informatie: https://www.hofvanbusleyden.be/drie-nieuwe-werken