"Madonna ontmoet Dulle Griet"

met categorie:  

...

maar ik vond enkele Mechelse popjes...

 

In het Museum Mayer van den Bergh in Antwerpen loopt momenteel de tentoonstelling 'Madonna ontmoet Dulle Griet - Verzamelaars in topstukken gevat'. Of hoe in de 19de eeuw werd (neer)gekeken op kunstwerken die nu haast onbetaalbaar zijn. Fritz Mayer van den Bergh (1858-1901) en Florent van Ertborn (1784-1840) hadden gelukkig een ander oog voor kunst dan hun tijdgenoten; zij apprecieerden wat anderen lelijk vonden... 

Blikvanger van de tentoonstelling zijn "Dulle Griet" van Pieter Bruegel de Oude, dat Fritz in Keulen kocht voor 488 Belgische Frank en "Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen" van Jean Fouquet, aangekocht door Florent in een Parijse kunsthandel (en nu in de collectie van het Museum voor Schone Kunsten van Antwerpen).

(©Museum Mayer van den Bergh - detail schilderij "Dulle Griet")

Ridder Fritz Mayer van den Bergh is jong gestorven, hij was amper 43 jaar. Maar desondanks zijn jeugdige leeftijd kon hij tussen 1892 en 1901 een enorme collectie uitbouwen. Zo lukte het hem om twee Bruegels aan te kopen. Maar zijn collectie was ruim en bestond uit beelden, verluchte manuscripten, schilderijen en andere kunstvoorwerpen uit de 15de en de 16de eeuw. Vaak waren het voorwerpen die een ander niet wilde, maar net nu wel heel bijzonder zijn.

Op de tentoonstelling zijn ruim 30 schilderijen en andere kunstobjecten te zien, die door beide heren werden verzameld. Dit is slechts een selectie maar het zijn wel stuk voor stuk objecten die de moeite waard zijn om nader te bekijken. En elk hebben ze een verhaal waarom ze werden aangekocht. Zo is het schilderij "Boerengezelschap bij de haard" van Pieter Aertsen in 1899 door Fritz weggekocht onder de neus van het Louvre uit  Parijs en het Rijksmuseum in Amsterdam. Dit schilderij - een satire, dat eigenlijk een bordeel voorstelt - maakt momenteel deel uit van de Vlaamse topstukkenlijst en mag principieel het land niet meer verlaten. En het "Brevarium Mayer van den Bergh", een compleet verlucht handschrift gemaakt aan het einde van de 15de eeuw, werd duur aangekocht bij Christie's in Londen maar is weerom een Vlaams topstuk. 

Het waren trouwens niet altijd grote schilderijen die werden aangekocht. Zo hangen op de tentoonstelling kleine schilderijtjes, amper een handpalm groot, maar die zo'n kracht uitstralen en haast met een vergrootglas dienen bekeken te worden. 'De wereld in pocketformaat', zo kan je het "rotslandschap met Hiëronymus" van Joachim Patinir omschrijven, een rond eiken paneeltje uit het eerste kwart van de 16de eeuw.

(©Museum Mayer van den Bergh - detail schilderij "rotslandschap met Hiëronymus")

Maar als Mechelaar viel me één bijzonder stuk op, een klein huisretabel voorstellende "Maria met Kind, Catharina, Barbara, Maria Magdalena en Agnes", weerom te vinden op de topstukkenlijst. Dit retabel is door Fritz aangekocht in 1898 en maakte deel uit van de collectie van Michili. Het is een goed bewaard geheel, een voorbeeld van groepswerk en een typisch voorbeeld van Mechelse beeldsnijkunst rond 1500. In een eiken bak - gemaakt door een schrijnwerken - staan drie gebeeldhouwde heiligen: centraal Maria met Kind, geflankeerd door Barabara (rechts) en Catharina. Deze Mechelse poppetjes (of Poupées de Malines), zoals ze genoemd worden, zijn gesneden in notelaar, geschilderd en verguld. De geschilderde kleding heeft veel weg van brokaat, wat ze rijkelijk maakt. Op de zijluiken staan links Maria Magdalena (de vrouwelijke apostel) en rechts Agnes (een martelares, te herkennen aan het lammetje aan haar voeten). Op de achterkant van de zijluiken staan wapenschilden van de opdrachtgevers, verbonden door een liefdesstrik. 

(©Museum Mayer van den Bergh (foto Joris Luyten) - Retabel 'Maria met Kind, Catharina, Barbara, Maria Magdalena en Agnes")

(©Museum Mayer van den Bergh (foto Joris Luyten) - Retabel 'Maria met Kind, Catharina, Barbara, Maria Magdalena en Agnes" (detail))

 

Nog tot 31 december 2020 in het Museum Mayer van den Bergh. Al de nodige info vind je hier