Hoe een omgekeerd urinoir de kunstwereld veranderde...

met categorie:  

 

(foto's: Jan Smets.  Boven: de recyclagekunstenaars Marc Hendrickx en Fred Vercauteren in de gietende regen op het stationsplein bij hun werk 'Bains Soignés'. Onder: Guido De Coninck en schepen Björn Siffer openen de expo bij de foto van Marcel Duchamp...)

In 1917 zette een kunstwerk van Marcel Duchamp de kunstwereld op zijn kop.  Zijn omgekeerde urinoir dat hij 'Fountain' noemde choqueerde de goegemeente.  Een industrieel vervaardigd urinoir op een sokkel: néé: daar was de wereld niet rijp voor.  Het kunstwerk werd stante pede uit de expo in het prestigieuze Palace Hotel in New York verwijderd.  Moet je weten: de in Frankrijk geboren Duchamp was zelfs jurylid op deze kunsthappening.  Kunstwerk geweigerd.  Duchamp neemt zijn ontslag.  Hilariteit alom.  Maar de bekende fotograaf Stieglitz zet het bij hem 'in de vitrine', en dan begint het werk aan een triomftocht.  Het verschijnt in magazines, en het verhaal gaat de aardbol rond.  En dan verdwijnt het wéér uit het zicht.  Komt het ergens op een vuilnisbelt terecht?  In de jaren vijftig en zestig van vorige eeuw worden er plots replica van gemaakt, én recent werd de 'fontain' tot meest invloedrijke kunstwerk van de 20ste eeuw betiteld...  Het revolutionaire werk maakte de moderne kunst grenzeloos.  Zonder Duchamp geen Warhal, Broodthaers, Koons of Delvoye...

Keren we terug naar Mechelen... Naar de bekende sanitairzaak van Guido De Coninck aan de Veemarkt.  90 jaar bestaat deze zaak nu.  Guido is een erg gedreven Mechelaar: geboeid door de geschiedenis van zijn stad, amateurfilmen, archeologie...  En laat het nu net een idee zijn dat onstaat in zijn magazijn in het Paardenstraatje én een babbel met kunstminnaars dat aanleiding geeft tot het project '1917 Fountain 2017'.  Vandaag werd het kunstproject voorgesteld in de sanitairzaak.  En ik weet al zeker dat het ook Mechelen op zijn kop zal zetten.  Gegarandeerd!

 

 

Toen Guido aan het rommelen was in zijn magazijn werd hij geconfronteerd met een enorme voorraad aan ouderwetse urinoirs, badkuipen, toiletpotten, bidets en accessoires die daar al meer dan 60 jaar waren gestockeerd...

 

  (Guido De Coninck)

 

90 jaar bestaat deze zaak nu.  En dat is een lange geschiedenis.  Ik nam de zaak over van mijn ouders.  Mijn vader die nu ook 90 is, net zoals mijn moeder, heeft hier de laatste weken nog hard gewerkt in dit magazijn.  Hier stond enorm veel 'rommel van de jaren stillekes'Allemaal artikelen die men nu niet meer wil.  Wat moesten we daar mee?  Zomaar dumpen doe je natuurlijk niet...  (weet je trouwens dat oud sanitair zowat het meest gedumpte artikel is?).  Maar emotioneel gezien kon ik er ook niet zomaar afstand van nemen.  Al was het alleen maar uit respect voor mijn ouders.  Alles naar een containerpark brengen kost ook geld...  Tja.  Wat nu.  Toen had ik een gesprekje met m'n goeie vriend Marc Van Camp.  Misschien kan je hier iets 'kunstig' mee maken?  Het idee begon te rijpen, en toen we ontdekten dat het nu 100 jaar geleden is dat Marcel Duchamps zijn ondertussen beroemd werk had gemaakt, was de 'kapstok' gevonden.  We wilden kunstenaars een platform geven om hier wat mee aan te vangen.  Recyclagekunst zeg maar.  Met afvalmateriaal iets nieuws scheppen.  (lacht) En ondertussen ben ik van alles af...

 

(immer kwieke negentigers: de ouders van Guido De Coninck...  Geschiedenis van een Sanitairzaak...)

 

PS: in de sanitairzaak kan je in 'het Museum voor Propere Kunsten' ook terecht voor Pop Up Vintage-Shop-artikels aan bodemprijzen!  Een buitenkansje!

 

 

Hans Martens, de altijd enthousiaste directeur van de Mechelse Kunstacademie zag ook wat in het idee. 

 

  (Hans Martens)

 

Hans geeft het publiek nog wat tekst en uitleg over het onstaan én belang van dit iconische kunstwerk...

 

Inderdaad: dit is het belangrijkste kunstwerk van de 20ste eeuw.  Het naam dus deel aan de tentoonstelling in New York.  Met zijn omgekeerde urinoir maakte hij dit gebruiksvoorwerk 'onbruikbaar' of onfunctioneel.  Hij signeerde het met R.Mood 1917.  Het werd geweigerd.  Toch verdween het nooit meer uit de belangstelling.  Dechamps werd met de 'Fountain' de vader van de moderne kunst.  Hij plukte gewoon een object uit de dagelijkse omgeving en zette het in een artistieke omgeving.  Het oorspronkelijke kunstwerk verdween, maar replica werden in de jaren '60 en '70 gemaakt en kwamen alzo in de grootste musea van de hele wereld.  Gek hoe kunstenaars altijd een bijzondere fascinatie hadden voor sanitair, van de Romeinen tot Delvoye met zijn 'cloaca'.  Heeft dit te maken met de fascinatie voor ons 'dagelijks gevoeg'?  Zijn we kind gebleven dat geboeid is door 'kakka'? Weet je dat ik ooit nog kunstonderwijs volgde?  Als 18-jarige was het tweede werkje dat ik maakte de lavabo in mijn atelier.  Misschien kan ik het nog terugvinden ergens op zolder?  Dan komt het beslist ook nog in deze expo terecht...  Het kunstwerk van Duchamp mag je op verschillende manieren interpreteren.  Van een typisch mannelijk voorwerp maakte hij wat vrouwelijk.  Misschien zie je er zelfs de vorm van een vagina in...  Of?  En weet je?  Bekijk de Mona Lisa eens goed: ze heeft zelfs de vorm van een urinoir...  De discussie zal zéker losbarsten.  Heel zeker.  Men zal zich afvragen: "Is dat kunst?".  Maar eerlijk: de vraag stellen is belangrijker dan onverschilligheid voor kunst.

 

 

Cultuurschepen Björn Siffer heeft de eer om de expo te openen.

 

  (Björn Siffer)

 

De viering van de 100-jarige 'fontain' mochten we in Mechelen niet ongemerkt laten voorbij gaan!  Als Mechelaars willen we hiermee een statement maken.  We doen graag eens zot, en we willen openstaan voor vernieuwingen in de kunst.  We hopen dat er eens een Mechelaar zal opstaan die de kunstwereld ook op zijn kop zal zetten.  Duchamp maakte de moderne kunst grenzeloos.  Zonder hem was van vele moderne kunstenaars geen sprake.  In de handen van Duchamp werd het urinoir geen ordinaire pisbak meer, maar een kunstwerk.  Op het eerste gezicht lijkt zijn ingreep minimaal, maar door de pisbak te kantelen krijg je toch een gans ander veeld, werd hij onfunctioneel en kreeg het mannelijk obeject een sierlijk vrouwelijk karakter...  Duchamp democratiseerde de kunstwereld en ontnam het zijn bijna goddelijke status.  Daar komt het op aan: met verbeelding van 'niets' 'iets' maken.

 

(voor de gelegenheid zet schepen Siffer Duchamp himself op zijn kop...)

 

 

Tussen 2 december en 7 januari 2018 kan je in onze stad genieten van heel bijzondere expo's, installaties en activiteiten die hulde brengen aan de maker van dit invloedrijke en iconische kunstwerk.  Mechelen maakt met deze gratis toegankelijke tentoonstelling een artistiek statement!

 

Kunstenaars die deelnemen lieten zich inspireren door de stichtende geest van Duchamp en gingen aan de slag met het porcelein dat stof stond te vergaren in de stock van Sanitair De Coninck.

 

(Marc Weeghmans.  'ZwartWit'  Recyclagekunst)

 

 

Er werd een parcours uitgestippeld waar je dit alles kan bekijken.  Van de Talentenfabriek ARTenova in de Consciencestraat via de Academie tot de showroom van de Coninck waar dus tijdelijk een 'Museum voor Propere Kunsten' werd ondergebracht.  Tussen deze locaties kan je ook in enkele vitrines van handelszaken artistieke gewrochten bewonderen, zoals bij Tapijtenzaak Van Caster aan de IJzerenleen en Boekhandel De Zondvloed in de OLV-straat...

 

 

(Mv.G.De Coninck en Alexandra Jacquet)

 

In  ARTEnova kan je installaties zien van Chiaran Verheyden, Bert Janssens en Victor Jacobs, Koen Vermeulen en Johan Krist, Ben Benaouisse, Eva Jordan, RT Nova, Elena Van Dijck, Aitor Biedma, Ann Meskens, Tatiana De Munck, Jonas Tuch.  Ook het atelier voor mensen met een beperking Sjarabang doet mee!

Op woensdag 20 december om 17 uur staat er ook een interventie en improvisatie gepland.  15 studenten van het 3de jaar Choreography and Improvisation van het Antwerpse Conservatorium onder leiding van Michel Yang.

 

In de Academie voor Beeldende Kunsten aan de Minderbroedersgang wordt een tentoonstelling opgezet met de naam: 'De Academie pist er niet naast'. 

Kunstenaars lieten zich inspireren door 'sanitair' en kunstenaars die dit evenals als thema namen zoals Jacques -Louis David, Pierre Bonnard, Lucian Freud, David Hockney, Robert Gober, Elmgreen &Dragset, Jan Fabre, Wim Delvoye, Maurizio Cattelan en vele anderen En...er is plaats voor humor.  Karikaturisten gingen ook aan de slag met dit gegeven.  Cartoons van Kim Duchateau, Sacha Eckes, Lectrr, Steve Michiels, Pieter Depoortere, Joris Snaet en Erwin Vanmol.  Er is een selectie te zien van de werken uit de eendagstentoonstelling 'Re-enactement of a Spontaneous Moment' van het Antwerpse Kunstplatform SECONDroom.

 

(Dirk Vanhecke van Galerie Transit, Marc Van Camp en Hans Martens)

In de Academie presenteren jongeren uit de Middelbare en lager graad van Alexandra Jacquet, Goele Poelmans, Veronique Mazimpaka, Sacha Eckes, Line Boogaerts en Ateliers Tekenkunst van Ludwig Lemaire hun groepswerken.  Het Atelier Keramiek van Greet Vercammen toont werk van Ann Deferm en Atelier Glaskunst toont werk van Bavo Tiebos. 

Op het stationsplein staat ook een opvallend kunstwerk.

Fred Vercauteren en Marc Hendrickx zijn beide leerlingen uit het Multidisciplinair Atelier van de Academie.  Hun kunstwerk kreeg de titel 'Bains Soignés' mee...

 

We hebben mekaar aan de Academie leren kennen.  Fred is Mechelaar, maar ik kom uit Aarschot.  Mechelen is een fantastische stad en hoe meer ik er kom: hoe meer ik dat ervaar.  Heel anders dan Aarschot.  We zijn beiden recylagekunstenaars en we waren dadelijk enthousiast over dit project.  We zijn blij dat we dit samen konden doen, want voor 1 man is dit wat ondoenbaar.  We zijn gestart met een maquette te maken met botervlootjes. En een Gouden Carolus gaf ons inspiratie.  En dat gepuzzel heeft geleid tot dit werk met afgedankte baden.  Het is een surrealistisch geheel geworden.  Gisterenavond is het geplaatst, en vooral als het donker is is het de moeite waard.  Jammer dat er om veiligheidsredenen nadarbarelen rond werden geplaatst.  Maar we begrijpen het wel.  Dit werken aan dit alternatieve kunstwerken was bijzonder tof om doen.  Het heeft geleid tot een ware kruisbestuiving.  'Bains Soignés' geeft ook een knipoog: 'bièn soigné...'

 

 

Onder de deelnemende kunstenaars aan '1917 Fountain 2017' zitten een aantal bekende namen als Kim Bertoe, Guillaume Bijl, Bart Decq, Marleen de Smet, Alexandra Jacquet, France lejeune, Jerry Maris, Eline 'T Sant, Kaat Van Doren, Bruno Vermeiren en Marc Weeghmans.

 

(glaskunstenares Marleen De Smet van Galerie M in de De Deckerstraat, bij haar kunstwerk...)

('Kunst, een primaire behoefte' - Marleen De Smet)

  (Bart Decq - 'Zonder titel')

(Jerry Maris. 'Beyond The Borderline' compositie met glas)

 

(Eline 'T Sant 'Dispaced Objects'. Fotomontage. links)

(Bruno Vermeiren. 'Ode aan de readymade van M.Duchamp'.  Keramiek)

 

Met dit unieke samenwerkingsproject profileert Mechelen zich als een stad waar hedendaagse kunst en grenzeloze activiteit centraal staat!

 

 

 

 

Ik herinner me zoiets als "de geschiedenis van de bidet". De tentoonstelling zal wel anders geheten hebben, maar het was toen toch de moeite. Ik meen trouwens te weten dat er ergens een koppel in de wolken was met een volledige oranje badkamer stijl jaren 70 voor een spreekwoordelijke  appel en een ei aangeschaft...Dat was toen toch ook iets bijzonders die tentoonstelling. Guido De Coninck is een creatieve geest.