Dertigjarige basiliek toont haar schatten

met categorie:  

(foto's: J.Smets)

Op 18 mei 1985 bezocht de toenmalige paus Johannes-Paulus II onze stad op zijn reis door de Nederlanden.  Hij sprak toen de gevleugdelde woorden 'Mechelen, uw toren is niet af!'  en hij vierde hier zijn 65ste verjaardag.  Maar daarnaast bracht hij ook een blitzbezoek aan de OLV-van Hanswijkkerk.  Fernand Verreth, huidig voorzitter van de Kerkfabriek, herinnert het zich nog goed.  Hij sloeg het gebeuren toen gade vanachter de ramen van het er naast gelegen MMT.  In de vloer van de kerk is er een grote zeshoekige tegel geplaatst die herinnert aan dit hoge bezoek.  Twee jaar na zijn visite aan de bedevaartskerk kende hij haar de eretitel van 'basiliek' toe.  In ons land hebben zo'n 28 kerken deze titel.  Ze wordt verleend aan een kerk die een bijzondere historische betekenis heeft, of een waardevol reliek bezit, of... een belangrijk bedevaartsoord is.  Al dertig jaar spreken we nu van de OLV-van Hanswijkbasiliek, en dat wil men vieren.  Zondag zal kardinaal De Kesel himself voorgaan in een feestelijke en plechtige viering.  Enne: hij zal bij die gelegenheid ook de in een vroegere weekkapel ingerichte schatkamer officieel openen.  Wat vroeger verborgen bleef wil de kerk nu ook tonen.  En dat is beslist een meerwaarde die gegeven wordt aan deze nu al druk bezochte en prachtig gerestaureerde kerk...

 

(gedenksteen en Gulden Boek herinneren aan de illustere bezoeker...)

 

Als een kerk de titel van basiliek of basilica minor krijgt, mag ze ook twee fysieke kenmerken in haar hoogkoor plaatsen.  Da's dus in Hanswijk niet anders.  En inderdaad: je moet er maar eens op letten als je ooit een andere basiliek bezoekt: overal zijn ze aanwezig: het Conopeum en het Tintinnabulum.

Euh?

Nee: het is inderdaad geen Malinwa-attribuut dat daar nonchalant in het hoogkoor werd achtergelaten.  De half dichtgeslagen 'paraplu' in rode en gele stroken zijde (dat zijn de oude pauselijke kleuren) wordt 'Conopeum' genoemd.

In dat zelfde hoogkoor zie je ook het 'tintinnabulum'.  Het is een mooi in hout gesneden houder waarin een klokje hangt.

In de jaarlijkse Hanswijkprocessie rijdt er gewoonlijk een maquette met de Hanswijkbasiliek mee, en op die wagen staan ook replica van deze twee uiterlijke kentekens van de 'basiliek'.

 

 

 

In de loop van de tijd heeft het bedevaartsoord Hanswijk heel wat schenkingen ontvangen.  Veel is echter verloren gegaan in oorlogstijden of door plunderingen.  Maar toch zijn er nog flink wat schatten bewaard gebleven.  Vroeger kreeg je de meeste van deze kostbaarheden zelden of nooit te zien.  Maar daar is nu verandering in gekomen.  De Kerkfabriek wou immers al dat moois niet langer verborgen houden in brandkasten of kluizen, maar toegankelijk maken voor de vele bezoekers van de basiliek.  En dat is een mooi initiatief.  Ik herinner me een deel van deze schatten van de tentoonstelling 'Vergeten juweeltjes' in de crypte van de kerk tijdens het voorbije Jubeljaar...

Met de hulp van de onthaalmedewerkers van 'Torens aan de Dijle' (dat een initiatief is van de stad Mechelen) én de eigen vrijwilligers binnen de parochtie, slaagt men er nog steeds in om de kerk zo maximaal mogelijk open te houden.  Met de nieuw ingerichte schatkamer in de weekkapel krijgt de kerk nu nog een meerwaarde.  Een selectie van de kerkschatten heeft er een plaats gekregen.

De schatten getuigen van een diepgewordteld geloof en dankbaarheid aan  OLV-van  Hanswijk.  Je kan in de toonkasten allerlei geschonken juwelen bewonderen.  Maar ook is er een mooie collectie van paternosters, kerkvaten, een bisschopskruis... te ontdekken...

 

 

Boven de toegang tot de schatkamer hangt een oud schilderij dat de kroning van het Mariabeeld toont.  Maria wordt op het Raghenoplein gekroond op 30 juli 1876 door kardinaal Dechamps, in opdracht van Paus Pius IX...

 

 

Je moet eens op de mantel letten.  Die is nog voornamelijk in blauwe kleuren, maar de borduursels op deze mantel zijn vermoedelijk middeleeuws.  Vijftien medaillons zijn er op aangebracht.  'Stulpborduursels' zijn het, en ze stellen de mysteries van de Rozenkrans voor, zoals de boodschap van de engel aan Maria, de opdracht in de tempel, de kruisdood, enzovoort...  Naar aanleiding van de achtste cavalcade schonk de bemiddelde Mechelse familie De Marré-Beaujoz een nieuwe mantel aan OLV-van Hanswijk.  Deze werd in 1904 vervaardigd in de vroegere school van De Ham.  Hij werd uitgevoerd in rode zijden stof met ruitmotief en met goudmetaaldraad, en afgeboord met hermelijn. De middeleeuwse borduursels werden er minitieus opnieuw op aangebracht en men voegde er toen ook nog nieuw borduurwerk aan toe, zals de wapenschilden van de stad Mechelen en die van Paus Pius X en kardinaal Goossens.  Bekijk nu de mantel eens in deze toonkast: je merkt dat de oudste borduursels nog niks aan kwaliteit hebben ingeboet, in tegenstelling tot de latere toevoegingen...  De mantel is hier nu permanent te bewonderen in deze vitrinekast.  Bij zekerheid van mooi weer wordt hij nog eens gedragen door het beeld bij het uitgaan van de Hanswijkprocessie....

 

 

In een andere vitrinekast zie ik een paar  art-déco-kronen en Monstrans staan.  Ze zijn een geschenk van de Mechelse bevolking bij de jubelfeesten in 1938.  De Mariakroon en die van het kindje Jezus zijn uitgevoerd in gepatineerd zilver, ivoor en email, en werden gemaakt door de Lembeekse zilversmid Camille Colruyt in pure 'Koekelbergstijl'. 

 

 

 

Hoe anders van stijl zijn nog de kroonjuwelen van OLV-van Hanswijk uit 1876.  De 'mode' was blijkbaar nog nét iets anders toen.  Exuberanter ook.  In de eerste vitrinekast zie je een rijkelijk uitgewerkte Mariakroon, een Jezuskroontje, een scepter in verguld en verzilverd messing, met een bonte toevoeging van diamanten, edel-en half-edelstenen, email en parels.  Ze werden in Gent vervaardigd.

 

 

 

Gelovigen schonken vroeger al wel eens juwelen aan OLV-van Hanswijk.  Dit kaderde in een eeuwenoude traditie.  Jammer genoeg is bij het zware bombardement in WOII de namenlijst van de schenkers verloren gegaan. 

In de schatkamer wordt een selectie getoond van sieraden, horlogekettingen, hangers, broches, dasspelden...

 

                                     

 

Vitrinekast 6 toont wel heel bijzondere en waardevolle religieuze voorwerpen.  Zo is er een zogenaamde 'Pyxis' te bewonderen.  In feite is dit een rijkelijk versierde ronde doos met deksel waarin de hosties werden bewaard.  Het werd in Amsterdam gemaakt midden de 16de eeuw en is helemaal uit zilver, en gedeeltelijk verguld...

 

 

Nog mooier is naar mijn gevoel het 'Chrismatorium'.  Dit zilveren rechthoekige doosje met deksel waarin de heilige olie werd bewaard, is gemaakt door de kunstzinnige handen van Mechelaar Nicolaas van de Bossche in 1592.  Op de voorzijde van het doosje is een zittende OLV met kindje gegraveerd...

 

 

Er is nog véél meer te zien: zoals een borstkruis van kardinaal Decamps, kelken die door priesters testamentair werden geschonken, een zilveren wierookvat...  Ga zeker maar eens kijken...

Ook bijzonder en van historische waarde is de Pauselijke bul waarin Paus Johannes Paulus II de kerk de titel van 'basilica minor' verleend op 6 oktober 1987.  Van dezelfde paus ligt daarnaast een Rozenkrans met opaalglazen kralen en een vergulde medaille met pauselijk wapen en verguld kruisje dat hij schonk bij zijn bezoek aan Mechelen in 1985...

 

 

In 1863 schonk de bekende Kanunnik Scheppers (die het Scheppersinstituut heeft opgericht én kamerheer was van Paus Pius IX) een prachtige altaarlezenaar aan de kerk.  Dit naar aanleiding van het achthondervijfenzeventigste Jubeljaar.

En daarmee volgde hij het spoor van zijn vermogende ouders die ooit op het Tivolikasteel woonden.  In 1838, bij het Jubeljaar dat dat van 1863 voorafging, schonken ze aan Hanswijk een 'Mariaschoot'.  Dit deden ze uit dank omdat de heer C.J.Scheppers-Estrix voorzitter mocht worden van het huldecomité.  Dit unieke stuk: een 'voorschoot' of een soort van 'drapage' dat op het houten beeld werd gehangen is gemaakt uit verguld en verzilverd messing...

 

 

Zondag gaat kardinaal Jozef De Kesel voor in een feestelijke viering om 11 uur in de dertigjarige basiliek.  Aansluitend huldigt hij de schatkamer in.  Tijdens de viering zal Thomas Tooten cello spelen en zal het Hanswijkkoor het beste van zichzelf geven.  Hierna is er een receptie in de crypte onder de kerk.

 

(een laatste hand wordt gelegd...)