van Coloma tot Gandhi...

    (foto's: Jan Smets)

 

Als sluitstuk van de boeiende zomerreeks van Mechelenbinnenstebuiten, namen gidsen Gaby De Boeck en Peter Meuris ons mee op sleeptouw door de Colomawijk of Hanswijkenhoek.  Wat ooit een agrarische uithoek van Mechelen was is uitgegroeid tot de grootste wijk van de stad, met niet minder dan 7500 inwoners.  De Hanswijkenhoek groeide explosief vanaf het einde van de 19de eeuw omdat vele arbeiders van arsenaal en 'ijzeren weg' zich hier kwamen vestigen tussen spoorweg en Leuvense vaart.  De wandeling ging van het voormalige domein van de graaf van Coloma, tot aan de blokkendozen van de 'Magandi-wijk'..., en tussendoor maakten we een ommetje langs de 'hôzen van 't syndicaat en 't stad'...  Kortom: het werd een lange maar uiterst interessante tocht langs de Tervuursesteenweg...

 

 

Startschot werd gegeven aan het zwembad aan de Geerdegemvaart. 

Die vaart werd in het midden van de 18de eeuw gegraven en sneed het vroegere Hanswijkveld in twee delen.  Langs de ene kant ontwikkelde zich de wijk rond de Leuvensesteenweg, en aan deze zijde groeide langzaam maar zeker de Hanswijkenhoek rond de Tervuursesteenweg uit tot de wijk die we nu kennen.

De Tervuursesteenweg ligt op het aloude traject van de Maneblussersstad naar Brussel.  De weg begon ooit in de Oude Brusselstraat en ging via het Gerdehem veldt richting Brussel.  Pas rond 1700 werd de nieuwe Brusselsesteenweg aangelegd en de middeleeuwse weg werd omgedoopt tot 'Oude Baen naer Brussel'.  Nadat de withuisbrug werd geïnstalleerd over de vaart kreeg de steenweg haar huidige naam.

 

 

Voordat de groei van de wijk begon was dit een landelijk gebied.  Aan het begin van de steenweg lag in een lang vervlogen verleden het domein Vorschenborg en veel verder lag nog een Geerdegemkapel.  Verder viel er hier weinig te ontdekken rond 1800 toen de buurt slechts een 1000-tal inwoners telde.

Maar dat verandert allemaal.  De wijk breidt uit als een olievlek, en de Kerk wil hier ook haar zegje hebben.  Want waar arbeiders komen wonen is er het 'gevaar dat het socialisme de overhand zou krijgen'.  Daarom besluit men om hier een parochie te stichten.  Tot dan behoorde de ene zijde van de wijk tot de Hanswijkparochie en de ander kant tot de OLV-over-de-Dijleparochie.

 

  (Colomaplein en school)

 

Een voorlopige kerk (de huidige feestzaal 't Kranske - door de oudere bewoners soms nog 't Oud Kerkske genoemd) wordt gebouwd in 1896.  Pastoor Moeremans wordt de eerste pastoor en huurt een huis van de aan de overzijde wonende brouwer Feremans.  Maar al spoedig zit er een haar in de boter.  De pastoor heeft het niet begrepen op de danszaal van de brouwer en het gaat van kwaad naar erger.  De pastoor wordt uit het huis gezet en de voorlopige pastorij wordt verkocht.  Maar de Dames de Marie van de elitaire kostschool Coloma die zich had gevestigd op het vroegere domein Vorschenborg (maar hierover later meer) kopen het huis op, schenken het aan het bisdom, en deze geeft het op haar beurt door aan de pastoor.

Laten we kerk en Kranske nog even links liggen en laat ons het domein van ColomaPlus betreden.  Het is Annemie Van Aerschot die hier al jarenlang lesgeeft, die ons zal rondleiden...

 

 

De geschiedenis van het domein begint al erg vroeg.  De vrij drassige gronden behoorden oorspronkelijk aan de Berthouts, heren van Mechelen.  De naam van het domein was toen nog 'Vorschenborgh' .  In de tijd van Karel V worden hier poedermolens gebouwd voor het vervaardigen van buskruit.  Het was dé opslagplaats voor wapens en munitie van de Nederlanden.  Maar dan komt er rampspoed: de molens ontplfofen in 1567 en na de godsdienstoorlogen wordt dit alles ontmanteld.  Het verwaarloosde domein komt later in de handen van de Dalscholieren, en nog later zal 'Vorschenborgh' dat omgeturnd werd tot lusthof in het bezit komen van de Kerk.  De Dalscholieren worden de nieuwe eigenaars.  Keizer-Koster Jozef II ontbindt later deze kloosterorde en dan begint de geschiedenis van 'het chateau de Coloma'.

Immers: de van oorsprong Mechelse edele van Catalaanse oorsprong, Baron Ernest Coloma koopt het domein in 1768.  De man die niet alleen adellijk was, maar ook een wetenschapsman, bezat in Mechelen nog wel wat onroerend goed, zoals het Hof van Coloma in de Bleekstraat.

 

 

Het zou ons té ver leiden om ons te verdiepen in het leven van deze 'verlichte geest', maar toch moeten we vermelden dat het domein Coloma in die tijd uitgroeide tot een spraakmakend lusthof dat zelfs ver buiten de landsgrenzen bekend stond.  Aan de vaartkant verrees naast het kasteel een monumentale poort, afkomstig van het kasteel van Willebroek.

Na de dood van de baron verkochten zijn erfgenamen het domein dat toen een openbare tuin werd en ontmoetingsplaats voor rijke burgers.  De nieuw aangelegde spoorlijn was voor de bezoekers een extra attractie!

In 1846 weten de Dames de Marie het domein te verwerven en maken er een pensionnaat van voor juffrouwen van goeden stand.  Het kasteel werd omgebouwd tot een streng classistisch bouwwerk voor school en klooster.  Maar dit is allemaal verleden tijd.  Bombardementen op Coloma leggen het in puin.  Niks rest nog uit die tijd, behalve een fronton met het monogram van de Dames...

 

 

Nu is de uit zijn voegen gegroeide school  ColomaPlus een verzameling van heel diverse gebouwen die heel diverse afdelingen huisvesten.  Ook een deel van de parochieschool heeft hier haar stek (net zoals in de Vredestraat).

 

  (school Vredestraat)

 

De Dames de Marie schenken grond aan de kersverse parochie die gewijd werd aan Sint-Jozef - dé arbeider bij uitstek.  Op deze grond wordt dan ook de nieuwe kerk gebouwd.  Uit dank voor de schenking wordt de naam 'Coloma' toegevoegd aan de kerknaam.

 

(kerkplein)

 

Op 18 augustus 1913 wordt de eerste steen van de neogotische kerk gelegd.  Architect is Edward Careels, architect van de provincie.

Maar de Eerste Wereldoorlog steekt stokken in de wielen.  De ruwbouw is dan al ver gevorderd.  De werken worden stil gelegd en pas na de oorlog worden ze verder gezet.  In 1919 is ze uiteindelijk afgewerkt.

In 2000 - de laatste viering is de middernachtmis - wordt de kerk tijdelijk gesloten wegens een aantal mankementen en de vieringen gaan sinsdien door in 't Kranske.  'tijdelijk' wordt méér dan 'tijdelijk'.  Nog meer onvolkomenheden worden vastgesteld aan de kerk, en uit veiligheidsredenen lijkt ze definitief te worden gesloten.  Afbreken, nieuwbouw, restauratie...?  er volgt een jarenlang getouwtrek, tot uiteindelijk de knoop wordt doorgehakt.  In een aantal fases wordt de Colomakerk gerestaureerd.

 

 

 

 

 

De laatste hand wordt nu gelegd.  Op 1 oktober zal de kerk opnieuw en feestelijk worden geopend.  De kerk behoudt haar liturgische functie maar zal tevens kunnen gebruikt worden voor diverse doeleinden als tentoonstellingsruimte, voor voordrachten, concerten, etc...

We bezoeken de kerk die nu nog een bouwwerf is... 

 

 

Daarna wandelen we de Tervuursesteenweg af, en terloops wordt vermeld dat de Mechelse dichter Herman De Coninck hier ook nog een tijdlang heeft gewoond...

In het volkse café 'Oep 't werk' wordt even op adem gekomen om hierna de tocht verder te zetten...

 

 

De Hanswijkenhoek is voorbije eeuw fel uitgebreid.  Vooreerst verrezen tussen de twee wereldoorlogen de tuinwijken.  Maar voordat we deze bezoeken, gaan we nog wat verder langs de steenweg tot de Mahatma Gandhiwijk. 

 

 

 

Dit is de grootste sociale woonwijk van de stad met niet minder dan 300 woningen.  We krijgen nu tekst en uitleg van Alexander Vandersmissen, voorzitter van Woonpunt. 

 

 

Men heeft hier verkozen om de wijk méér dan grondig te vernieuwen.  Het is een grootscheeps project dat een prijskaartje heeft van 100 miljoen Euro.  En dat is een hele uitdaging.  Tuinwijk en woonblokken: alles moet mooi in mekaar passen.  De leefbaarheid van de wijk dient vergroot.  Voor deze hele operatie dienden heel wat inwoners tijdelijk te verhuizen.  Al de woningen werden vernieuwd.  Gelukkig schoten en schieten de werken goed op.

 

(de oude blokken van de Mahatma Gandhistraat...)

 

De oude en grijze blokken die eind van de jaren zeventig heel modern waren en tot 6 bouwlagen telden, maar nu gedateerd zijn worden afgebroken.  Eén nieuwe blok die veel 'luchtiger' en moderner oogt, is nu al in gebruik genomen.  Tegen 2020 moet het hele domein heraangelegd zijn.

Het openbare domein wordt ook heraangelegd.  De Gandhistraat die als een 'fysieke grens' werd ervaren zal groener worden ontwikkeld met aandacht voor wandelaars en fietsers.  Een andere ontsluitingswerg wordt voorzien.  De graspleinen rond de vroegere blokken die amper werden gebruikt, worden leefbaarder en gebruiksvriendelijker aangelegd met speelpleintjes, petanquebanen...

De wijk moet een rustigere, luchtiger, licht en groener imago krijgen.  De nieuwe gebouwen zijn ook energievriendelijker en duurzamer.

In 2020 worden ook de andere woningen in de wijk aangepakt.

 

(het eerste nieuwe appartementsgebouw...)

 

We bezoeken de nieuwe appartementsblok en krijgen boven op de terrassen een mooi uitzicht over de wijk...

 

 

Onze gidsen loodsen ons terug van dit verste punt van de wijk, en we doorkruisen de zogenaamde 'rooien hoek'.  Hier werd na WOI - meer bepaald in 1922 - een tuinwijk aangelegd door het syndicaat van het arsenaal.  Ze verrees naast bestaande straten als Abeel-en Beukstraat.  De huizen behoorden allemaal tot een coöperatieve: een uniek samenwoonproject. Nu nog wonen er nazaten van deze eerste bewoners.  Want van meetaf kregen de nabestaanden het recht om deze huizen te huren.  Bij aanvang was de katholieke burgemeester Dessain niet zo happy met deze 'rode wijk'.  Nutsvoorzieningen bleven uit tot 1927...

 

 

 

(Beukstraat)

(Reinheidstraat)

(Poedermolenstraat)

 

De tuinwijk was indertijd erg modern.  De straatnamen refereren naar het verleden van de Hanswijkenhoek (Vorschenborgh, Poedermolen) of naar een aantal hoog geschatte deugden (voorzorg, eenheid, reinheid, matigheid...).

We steken de Tervuursesteenweg over en lopen een stukje de Voetbalstraat in.  Op een terrein van brouwer Feremans aan de Zeutestraat, werd een voetbalveld aangelegd voor Malinwa, dat eerst speelde op gronden in de wijk Kauwendaal.  Vanaf 1910 krijgt de Zeutestraat (die verder liep aan de andere kant van de vaart) de naam 'Voetbalstraat'.

In de onmiddelijke omgeving verrees een nieuwe tuinwijk. De Mechelse Goedkope Woning nam het initiatief.  Ze werd ietsje later gebouwd dan de tuinwijk van 't arsenaal.  De huizen kregen allen voortuintjes en oogt nu nog erg  charmant homogeen.  Ze lijkt een beetje op de Papenhofwijk, maar toch nog iets 'opener'. 

 

(Doornenstraat)

(Rozenstraat)

 

De Hanswijkenhoek groeide van landelijk gebied uit tot de dichtsbevolkte Mechelse wijk...  Hier werd sociale geschiedenis geschreven.  En boven dat alles troont de Sint-Jozef-Colomakerk - in ouwe glorie hersteld.  Het is hét baken van deze wijk - zichtbaar uittorenend boven het station, en zichtbaar vanuit de Bruul. 

 

(Leliestraat)

 

Mechelenbinnenstebuiten heeft er een mooi seizoen opzitten.  De belangstelling voor de vier wandelingen in vier Mechelse wijken was enorm te noemen.  Met tevredenheid kan worden teruggeblikt.  Wie deze wandelingen deze zomer heeft gemist, moet de herhalingen bij het begin van volgende zomer in de gaten houden.  Aanbevolen!