over thuiskomen...

(foto: Jan Smets)

'Thuis is waar je toren staat'...  Sorry voor het inpikken van het creatieve idee van een gekend Belgisch biermerk.  Da's misschien niet fraai, maar het geeft wel m'n gevoel weer... Dit is alvast de gedachte die me opkwam na enkele weken weggeweest te zijn uit mijn 'thuisstad'.  Het doet een mens mijmeren over dat 'thuisgevoel' En misschien moet je wel een tijdje weg van een vertrouwde plek - 'thuis opstappen' en je manier van kijken wijzigen (om Herman De Coninck te parafraseren) om te vatten wat dit in feite is - thuiskomen -

Vorige week bezocht ik het Nationaal Archeologisch Museum in Athene.  Ik was er voor het eerst en het laatst in 1977 - op de klassieke schoolrondreis door Griekenland.  Deels had het te maken met het opzoeken van verkoeling in deze moordend hete metropool waar ik een liefde/haat-gevoel mee heb.  Op de Acropolis voel ik me lyrisch en het doet me steeds wat om te staan op deze historische plek - bakermat van een groot stuk van onze Westerse beschaving.  Anderzijds kan Athene chaotisch en stresserend zijn: een miljoenenstad waar bijna de helft van de Grieken zijn thuishaven(?) heeft gevonden.  De aanzuigkracht van deze stad is groot.  Voor velen is het de haven van de laatste hoop.  Velen lijden er ook schipbreuk en zien er hun toekomstdromen smelten als sneeuw voor de zon...

Dit grote boeiende museum bezit de grootste schat aan antieke vondsten van het ouwe Hellas, en bestond dit najaar net 150 jaar.  Daarom werd er een uiterst knappe tijdelijke tentoonstelling opgezet rond de legendarische held Odyseus, die na tien jaar vechten voor de Trjojaanse muren er nog eens tien jaar over deed om weer thuis te komen op zijn geliefde eiland Ithaca.  Zwalpend over de zee, geplaagd door stormen, verstrikt in de amoureuze netten van welgevormde dames, belaagd door monsterlijke randfiguren en een toornige en wraakbeluste Posseidon...

De expo die bol staat van de visuele effecten toont de eeuwige reis van de mens... Odysseus staat hier voor elk schepsel dat reist tussen wieg en graf.  En dat wordt erg mooi en thematisch opengetrokken.  De artefacten uit het verleden gaan knap in dialoog met het werk van een aantal dichters zoals de Griek Kavafis die het zo weet te verwoorden in z'n gedicht 'Ithaca': "Hou je geestesoog steeds op Ithaca gericht. Daar te komen is je uiteindelijke doel..."                                       

Wat heeft dit nu uiteindelijk met Mechelen te maken?  Niks.  En toch.  Niks en toch alles!  ...

 

Ik zwalpte ook een tijdje rond op de Egeïsche zee - al was dat minder lang dan onze geplaagde held.  Ook een vertoornde zeegod Posseidon heb ik niet ontmoet.  Cyclopen, toverkol Circe en Calypso heb ik ook kunnen ontwijken...

Ik legde aan in de schilderachtige haventjes van Tinos, Syros, Sifnos...die verblindend wit lagen te blinken onder de staalblauwe hemel en de ongenadige zon. 

"Ik voel me niet graag thuis als ik in het buitenland ben", schreef ooit iemand.  En zo is dat.  Net dat wat elders 'anders' is,maakt het reizen zo boeiend.  Het levensritme is er anders - gebruiken zijn verschillend, en alles smaakt letterlijk en figuurlijk niet zoals 'thuis'.  En hoe graag ik ook vertoef in mijn geboortestad Mechelen die ik liefheb in hart en nieren: ik heb het nodig om af en toe buiten de veilige stadsmuren te treden.  Misschien is het wel om daarna nog beter te begrijpen wat ik achterliet - om alles in een correcter perspectief te zien - om nog intenser lief te kunnen hebben misschien? 

God, ik weet het niet...

De vakantie-exodus is nu helemaal gestart.  Voor de grote leegloop begon, ben ik weergekeerd naar stad en land in vakantiemodus, van komkommernieuws, zomerfestivals en terrasjes...

Odysseus deed me mijmeren over thuiskomen. 

Na jarenlange omzwervingen - twijfels - amoureuze zijsprongetjes - rampspoed - spoelde hij uiteindelijk - héél alleen aan op Ithaca waar zijn vrouw Penelope trouw op hem wachtte...

Hij kwam weer thuis waar zijn bestemming was.

"Daar te komen is je uiteindelijke doel..."

Ik denk aan de vele Grieken die niet meer weten hoe de eindjes aan mekaar te knopen, en vertwijfeld hun geluk proberen te vinden in het buitenland - met een gevoel van eeuwig heimwee naar hun verloren paradijs.  Want trots en verliefd blijven ze op hun mooie land, hun leven lang...  Komen ze ooit terug op Ithaca?

Ik denk aan de taxichauffeur die ons van de havenstad Pireaus voert naar ons Atheens hotel, en zich zorgen maakt over zijn studerende kinderen in een land dat hen waarschijnlijk weinig te bieden zal hebben...  Zullen zij hier nog een thuis hebben?

Ik denk aan de Atheense jobstudent - fysiotherapeut - klussend in een restaurantje in Apolonia op het eiland Sifnos.  Hij wil naar Australië emigreren...  Omdat hij het hier niet zal kunnen waarmaken...

Zullen zij hun Ithaca ooit (terug) vinden?

Ik ben terug in mijn stad, die me gelukkig meer te bieden heeft.  Ik mag van geluk spreken.  Ik zie mijn toren en weet dat hier mijn uiteindelijke bestemming ligt.  Ik wil zwalpen over verre zeëen - graag zelfs!  Maar ik kan en mag thuiskomen.  Hier in Mechelen.  MIJN Ithaca.

In deze stad vinden we onze thuis - of proberen we een thuis te vinden: Maneblussers van geboorte, aangespoelden, gelukszoekers, nieuwe Mechelaars...  Van heinde en ver.

'Thuiskomen'

"Je moet niet alleen, om de plek te bereiken thuis opstappen, maar ook uit manieren van kijken.  Er is niets te zien, en dat moet je zien om alles bij het zeer oude te laten (...)"

(Herman De Coninck)

 

 

Als we het museum buitenstappen, stappen we terug in het broeierige Athene.  De thermometer geeft 46 (!) graden aan.  De stad onverstoord in zijn drukke ritme - hels.  Vergeten is de stilte en de rust van de eilanden die we achterlieten.  Maar boven de stad torent de acropolis in zijn marmeren statigheid.  Er zijn dingen die eeuwig zijn.  In Mechelen torent Rombout even stoer.  Er zijn dingen die eeuwig zijn.  En dat: dat moet je zien...