Open Monumentendag: méér dan schot in de roos!

met categorie:  

 

 

(foto's: Jan Smets.  'In den Boer à la mode', stellingen Begijnhofkerk, Hanswijkbasiliek en Hof van Cortenbach...)

Zoveel mogelijk willen zien en meemaken op een Open Monumentendag is: je houden aan een erg strak schema, een goeie planning, een stalen ros en geduld...  Open Monumentendag in Mechelen is kiezen en verliezen.  Onze stad heeft steeds een gigantisch aanbod aan aantrekkelijke blikvangers in de etalage.  Je moet dus vroeg op pad om zoveel als kan mee te pikken.  Maar al die inspanningen lonen zich.  En dat vonden ook zowat alle 10 000 deelnemers aan deze jaarlijkse Hoogmis van Monumentenzorg.  Noem het gerust een gigantisch succes.  Het aanbod was ruim en heel divers: van het verwaarloosde Hof van Cortenbach waarvoor eindelijk licht aan het eind van de tunnel te zien is, tot op de stellingen van de Begijnhofkerk... Meelopen met één van de vele boeiende gidstochten tot een streepje muziek meepikken van de monumentale orgels die onze stad rijk is... 

 

 

   

   

   

 

Het officiële startschot werd 's morgens al om half 10 gegeven in de tuin van Hotel Van der Gracht de Rommerswael in de Stassartstraat, waar schepen van Monumentenzorg de genodigden toesprak, waarna stadsgids Patrick De Greef met zijn galmende stem uitgebreid en onderhoud de geschiedenis van dit pand dat nog niet zo lang geleden 'Home Astrid' was, uit de doeken deed.  Dit majestuezuze hotel was twee eeuwen lang in het bezit van de adellijke familie Van der Gracht de Rommerswael, en werd later een klooster van de arme klaren. Eind juli werden de nieuwe plannen voor dit pand aangekondigd door de nieuwe eigenaars, Hendrik Deckers en Hilde De Meyts die er een trefpunt van willen maken waar wonen, werken en winkelen hand in hand zullen gaan.  Boven in het gebouw komt er een studentenhuis.

 

 

 

Bijzonder fraai is het misschien weinig bekende Huis Cadix in de Merodestraat.  Dit 18de eeuwse pand met een mooi binnenplein was tussen 1825 en 2009 in het bezit van de clerus en weerspiegelt tot op vandaag ook de verfijnde levensstijl van de 18de eeuwse burgerij.  De laatste bewoners van het huis waren de Zusters van Overijse-Mechelen.  Cadix is te koop gesteld en wacht op een herbestemming.

 

 

 

Eén van de topattracties van de Open Monumentendag was ongetwijfeld het in groot verval verkerende Hof van Cortenbach tussen Korenmarkt en Ziekeliedenstraat.  De geleide bezoeken waren al vanaf de eerste dag uitverkocht, maar mogelijk is er later nog wel een gelegenheid om het Hof te bekijken voor al wie achter het net viste.  Je  wordt tegelijkertijd droef te moede als je ziet hoe schandelijke verwaarlozing tot de huidige staat van dit ooit roemrijke stadspaleis heeft geleid.  Gelukkig is er na een ware Processie van Echternach hoop voor Cortenbach, dit zeldzame voorbeeld van vroeg 16de eeuwse burgerlijke paleisarchitectuur dat vermoedelijk werd gebouwd naar een ontwerp van Rombout II Keldermans.  Door de zeer slechte toestand moest er snel na aankoop door de stad in 2013 worden ingegrepen. Architectenbureau K.Beeck deed de meest dringende instandhoudings-en stabiltieitswerken.  Vervolgens stelde het de plannen op voor de casco-restauratie.  In een volgende fase wordt een nieuwe functie gezocht.  Voor de uiteindelijke herbestemming en interieurrestauratie, binneninrichting en uitbating zoekt de stad een privé-partner.  Er wordt gedacht aan een semipublieke herbestemming zoals een horecazaak.  De restauratie en herbestemming moet de hoeksteen worden van een groot herwaarderingsproject van het hele woonblok.  De voormalige tuin zal ontsloten worden via de OLV-straat, de Ziekeliedenstraat en de Korenmarkt waardoor de nu nog verborgen tuingevel voor het publiek ontsloten wordt...

 

 

 

Er waren heel wat stadsgidsen en gidsen van Mechelenbinnenstebuiten op pad met ronduit schitterende themawandelingen, zoals 'Klein erfgoed in de straten', een dialectwandeling, en zélfs een rondleiding in gebarentaal.  Op de foto's zie je gidsen Frans De Wachter en Egied Rossiau aan het werk.  Het zijn maar een paar van de gidsen die gisteren puik werk leverden.

 

 

 

 

Verrassend was ook een bezoek aan het voormalige Klooster van de ongeschoeide karmelietessen - nu Indaver - in de Adegemstraat.  De eerste steen voor het klooster werd gelegd in 1845, waar voordien een danszaal was, en nog vroeger een artilleriearsenaal van Karel V was gevestigd.  De façade van de kapel aan de straatkant dateert uit 1907.   Het klooster werd bijna 140 jaar door deze religieuze gemeenschap bewoond, en in al die tijd werden de gebouwen weinig gewijzigd.  Vanaf 1950 liep het aantal zusters sterk terug en in 1990 verhuisde de sterk uitgedunde gemeenschap naar het klooster van hun medezusters in Weelde en werden de gebouwen verkocht aan de VLAR, de Vlaamse Maatschappij voor Afvalrecuperatie - nu dus Indaver.  De meest ingrijpende verbouwing was de afbraak van het buitenklooster om parkeerplaatsen te voorzien.  De prachtige kloostertuin werd heraangelegd en toegankelijk gemaakt vanaf de Dijle zodat dit nu toch wel een stedelijke oase van rust geworden is...

 

 

 

Er liep ontzettend veel volk door de Mechelse straten gisteren.  Dat had natuurlijk alles te maken met de Open Monumentendag, maar ook met Jazz at Home, een ander topgebeuren, én het  tradionele Klokkenwerpen.  Opgemerkte  figuren waren ook de mooi uitgedoste leden van de Mechelse Belle-Epoque Studio die extra kleur gaven aan de dag.  En ook Bellemadam Myriam had haar handen vol, maar werd voor de gelegenheid bijgestaan door haar oud-collega Swa...

 

 

 

De Noker dat ligt tussen Katelijnestraat, Tinellaan en Nokerstraat, en waar nu vzw Emmaüs is gevestigd, bezit een waardevolle historische en archeologische site die ons terugvoert naar de 14de eeuw.   In de 17de een 18de eeuw voerden de alexianen die er een gasthuis hadden ingericht, grote verbouwingswerken uit, en werden vier vleugels gerealiseerd rond een binnenplaats.  De bouw van de kapel werd gestart in 1727.  Een deel van het gebouw zou later onteigend worden voor de oprichting van de latere Dossinkazerne.  De alexianen verhuisen in 1909 naar grimbergen en het complex werd overgenomen door de zusters franciscanessen.  In 1997 werd het gebouw grondig gerestaureerd en werden de laatbarokke  stucwerkplafonds hersteld.  Sinds 2003 zetelt hier nu de groep Emmaüs.  Wie De Noker bezocht kon gisteren ook nog een opstelling van Contour bekijken...

 

 

 

 

De Katelijnekerk was gisteren ook een bezoek overwaard.  In het kader van de meerjarige subsidieovereenkomst voor de restauratie van de historische kerken werd in 2014 het premiedossier voor de interierrestauratie ingediend.   Een bouwarcheologisch vooronderzoek werd reeds uitgevoerd, net zoals een materiaaltechnisch onderzoek.  Bijzonder boeiend was ook de thematentoonstelling rond de Mechelse beeldhouwer Nicolaas Van der Veken.  Ook de 'vier 'engelen'  (waarvan lang niet zeker dat het wel engelen zijn) waarover nog niet zo lang geleden een blogartikel werd gemaakt, werden getoond aan het grote publiek.  Heel merkwaardig, en anders nooit te zien, was een kleine kapel waar vroeger ongedoopte kindjes werden opgebaard waarna ze een 'engelenmis' kregen.  Dit gebeurde zo tot 1960...

 

 

 

De voormalige Vleeshal in de Huidevettersstraat staat nu te koop, en ook dit bijzondere gebouw stond een tijd geleden reeds te kijk op Mechelenblogt met een idee voor herbestemming...   de overdekte markt werd in 1882 gebouwd.  In 1965 stopte de functie als markhal, en werd er later de dagelijkse stempelcontrole georganiseerd.  In 1982 werd het complex erkend als beschermd monument, en in 1991 werd het verkocht en gerestaureerd door Chris Vanderweyen, zaakvoerder van een maatschappij voor audiovisuele producties.  En nu wacht na de verkoop hopelijk een nieuwe toekomst voor dit prachtige gebouw.  Ik zou wel weten wat ik hiermee zou aanvangen, maar dat hoef ik niet meer te herhalen natuurlijk... 

 

 

 

In het Spuihuis aan de Zandpoortvest kwamen gisteren de jongsten aan hun trekken.  In dit knusse historische kader mochten ze luisteren naar verhalen.  Het houten Spuihuis is een restant van de 'grote sluis' die ooit de waterstand van een indrukwekkend molencomplex regelde.  Deze blikvanger ligt naast het Molenhuis waar nu ViaVia in gevestigd is.  Het beschermde gebouwte werd na jarenlange verkommering gerestaureerd tussen 2006 en 2008.  De onderliggende kaaimuren worden sinds 2010 gefaseerd gerestaureerd.  Op korte en middellange termijn worden verdere werken voorzien met de bedoeling de sporen van de vroegere waterraderen nog verder vrij te leggen en na te gaan of het Spuihuis kan betrokken worden als vertrekpunt voor stadswandelingen.  Ook zouden er in het gebouwtje voorleesnamiddagen, knutselworkshops en tasting kunnen doorgaan.  Mogelijk komt er tussen Molenhuis en Spuihuis een terras voor ViaVia én een aanlegsteiger!

 

 

De restauratiewerken aan de OLV-van Hanswijkbasiliek zijn al een poosje aan de gang.  De kerk wordt net zoals de Sint-Petrus en Pauluskerk een pareltje om 'U' tegen te zeggen.  De glasramen in de koepel werden onlangs aangepakt en kregen helder glas zodat de natuurlijke lichtinval het mooie barokke kerkinterieur nog beter zal laten uitkomen.  Net zoals in het verleden al meer de kans gegeven werd hiervoor, kon men in groepjes en onder deskundige leiding van een gids, op de stellingen geklommen worden...

 

 

 

Den Boer à la Mode heeft niet altijd op de Grote Markt gestaan, maar stond vroeger in de Befferstraat, op de plaats waar het niet voltooide paleis van de Grote Raad stond.  Maar met de plannen tot afwerking van dit paleis (nu stadhuis) werd de merkwaardige rococcogevel steen voor steen terug opgebouwd op de hoek van Grote Markt en Scheerstraat.  Het interieur bevat een prachtig en intact goudleer-inrichting op de zolderruimte.  Voor het huis waren er vele belangstellenden, en wie niet vlug was, was gezien.   De Parisbasbank verkocht 13 jaar geleden het pand aan Dexia.  Door de zorgzame handen van de firma De Coninck (de ouders van huidig zaakvoerder Guido, wonen trouwens in een gedeelte van het huis), kan nog steeds een deel van het unieke patrimonium bewonderd worden. 

 

 

 

Ook voormalige  Rateaufabriek - Depot Rato, aan de Leuvensesteenweg trok véle belangstellenden.  Toch wel een tikkeltje verrassend omdat deze locatie toch een eindje van het stadscentrum verwijderd is.  Ik ga niet in op de geschiedenis en betekenis van deze fabriek, daar medeblogger Kevin hierover al een puik artikel maakte.  Workshops voor kinderen waren er een leuk intermezzo, en het Stedelijk Archief bood oude boeken van Mechelen en andere onderwerpen aan voor een prikje.  En hier konden koopjes gedaan worden!  In Rato komen binnenkort de collecties van stadsarchief, archeologische vondsten, en de kunstschatten van de stedelijke musea: kortom een 'erfgoedepot'.  De herbestemming van de site voorziet ook in een woon-en winkelproject...

 

 

 

Een letterlijk hoogtepunt was voor mij, maar ook voor vele andere verblufte deelnemers, het bezoek aan de stellingen van de Begijnhofkerk.  Zonder hoogtevrees, met platte schoenen en in kleine groepjes kon men met een buitenlift tot op de hoogste stelling, van waar men een prachtig uitzicht had over begijnhof en stad.  Een meer dan deskundige uitleg kon je krijgen van stadsgids Chris Van Cauwenberg en van Marc Debatty van Monumentenzorg.  We kijken uit naar de voltooide restauratie van deze mooie kerk waarvan het dossier van de buitenrestauratie in het verleden moeizaam verliep.  Maar nu moet alles vlot gaan.  De werken zijn gestart in oktober 2014, en zullen duren tot het voorjaar van 2017.

 

 

Er was gisteren nog méér te beleven.  Maar ja: soms moet je jammer genoeg tot een selectie overgaan.  Daarom kan je in dit artikel niets terugvinden over de nochtans ongetwijfeld boeiende andere locaties, zàals de Brusselpoort waar je een gidsbeurt kon krijgen, of de Kazerne Dossin, of het Memoriaal van het Fort van Walem...

Een prima gids was natuurlijk ook zoals steeds het handige en fraai geïllustreerde boekwerkje over deze editie van de Monumentendag, dat werd aangeboden voor slechts 3 Euro.

Een topdag voor Mechelen dat gespaard werd van de regen.  En dat was een meevaller! 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Jan, weeral een pracht van een verslag. Proficiat voor het geleverde werk, dit alles op zéér korte tijd!

Mooi verslag Jan. Nog meer spijt dat ik niet uit de voeten kon, maar nu ben ik er toch een beetje geweest. het moet een mooi parcours geweest zijn, want ook uit andere bronnen hoor ik veel lof.

Het moet wel een marathon geweest zijn, overal op tijd waar je moest inschrijven.

 

Ik zal hieronder effen ene off-topic aan 't woord laten die weer niet kon kroppen dat informatie on-topic in volle zicht bleef tot anderen het lazen.

Effe Off-Topic, maar misschien wel het vermelden waard :

Zonet voorbij "de grote opkuis" van den Aoven Dok gereden en het torendeel, dat nu nog in de steigers staat, ziet er al schitterend uit !

Zeker een bezoek waard bij een volgende Monumentendag.

Meermaals bijgewerkt sinds 15/09/2015 - 15:20.

Ach mensen, ik moet oud aan 't worden zijn. Altijd vond ik wel een dwarse gezichtshoek. Maar dit is echt een knappe reportage, en ik heb zondag duidelijk meer gemist dan ik dacht.

Wie niet vlug In den Boer à la Mode bezocht, was gezien, dixit Jan Smets. En dus Vene, Vidi, Fottoukes van dat zeldzame, prachtige goudleer.

Tegenwoordig huldigt men het principe dat bij restauratie niet naar de oorsprong teruggegrepen wordt, maar elke periode een plaats behoudt. Gelukkig toont het plan voor een gevel van het Hof van Cortenbach, dat de dubbele boog met middenzuil (op drie foto's) in ere zal hersteld worden. We strooien nog geen zand over de perikelen rond dit pand, maar dat valt buiten een dagverslag.

De absurde en door elkeen fout gespelde naam Hotel Van der Gracht de Rommerswael, dat niet oorspronkelijk van die klein­adel­lij­ke familie was, leidde tot de misvatting als 'majestueus hotel'. Het stadhuis is een hôtel de ville, maar óók dat is puur Frans en moet een accent circonflexe hebben. Over de Sint-Jansstraat was nooit een hotel, al beseft Onroerend Erfgoed dat niet. Dit pas veel latere Home Astrid was destijds 'gewoon' een rij­ke­mans­woonst, een stads­pa­leis van een edelman, en dat heet vandaag bij ons normaal Hof. Als Erf­goed juist zit met bouw uit de 17de eeuw en toen­ma­li­ge ei­ge­naar (met 'Ad­vo­caet vá den Groo­ten Rae­de' op diens graf in Sint-Jan), is dit kort en goed het Hof van Carrega.(*) Ofwel het Ar­me­kla­ren­kloos­ter want de kapel en de ruime achterbouw dateren van pas na ook de tijd van de familie der Bat­ten­broek­se seigneurs met een naam die op een verzopen Zeeuwse Scheldestad blijkt terug te gaan.

(*) Mechelen Mapt verkiest Hof van Aurelius Carrega om niet te misleiden door het
    beroemde Palazzo Carrega van die hoogadellijke Genuaanse familie. Van een telg
    uit een kleinadellijke Luxemburgse familie, lijkt óns Hof van Busleyden wél het enige.
    Maar het Hof van Nassau... bij 't Berthoudersplein, op de Koudenberg of in Arnhem.

Monumenten die Jan Smets oversloeg, kwamen al eerder aan bod. De unieke kansen werden on­over­tref­baar ge­gre­pen, boven­al met de camera.