Plannen stationsomgeving... 1949

met categorie:  

(foto: stadsarchief)

Je moet al op een andere planeet wonen als je niet weet dat Mechelen duchtig in de ondergrond woelt in de stationsomgeving.  Méér zelfs: het wordt algemeen omschreven als dé bouwwerf van de eeuw.  De eerste spadesteek werd reeds een paar jaar geleden gegeven, en de grootse werken gaan nog wel een aantal jaren door.  Er komt dan ook héél wat bij kijken.  Het gaat immers niet alleen om een nieuw station - het vierde op rij - maar ook om de hele buurt.  De toenemende mobilteit van de Mechelaar in de 21ste eeuw noodzaakten tot een heel vernieuwende en grootse aanpak.  Het is niks nieuws onder de zon.  Midden vorige eeuw werd al ervaren dat die mobilteit serieuze problemen zouden opleveren als men niet dringend iets ging doen aan de infrastructuur...  Reeds in 1949 tekende ene  Maxime Wijnants, bovenstaand plan voor de stadsomgeving.  Deze Brusselar was aangesteld als stadsurbanist...

 

De tweede wereldoorlog had voor heel wat schade gezorgd in onze stad.  Nieuwe inzichten en nieuwe bouwmaterialen lieten het toe om de stadsvernieuwing 'anders' en moderner aan te pakken.     Of dit altijd zo geslaagd te noemen valt, kunnen we ons wel afvragen met het brilletje van 2015.   Wat er ook van is: deze stad krijgt een hele metamorfose.  Het puin werd geruimd en men ging aan de slag.

De toenemende mobilteit zorgde voor een hele uitdaging.

Urbanist Maxime tekende een nieuw Mechelen uit.  Er zijn dan ook heel wat obstakels weg te werken: we zaten hier geplaagd met een Plaisancebrug die het verkeer stremde, een kramikkelijke Colomabrug, een te klein tunneltje aan het Raghanoplein, gelijkgrondse spoorwegovergangen aan de Hanswijk-en Geerdegemvaart, een toenemend doorgaand verkeer en vele kasseiwegen... Maar zijn plannen en werkwijze (én ereloon) worden niet steeds goed begrepen, en er klinkt af en toe felle kritiek op zijn werkwijze.  De opositie ging heftig in het verweer op de gemeenteraad van november 1948, en een aantal plannen werden weggestemd.  Het ging zo ver dat in 1954 de samenwerking met Wijnants werd stopgezet.  Toch zijn er onder de leiding van Maxime Wijnants belangrijke stappen gezet in het urbanisatieproces van deze stad.  Zomaar bouwen waar en wat men wil behoorden sinsdien tot het verleden.

 

 

(plannen stadsarchief)

 

En hier heb ik een plan gevonden van de nieuwestationsomgeving die Wijnants op het oog had in 1949.  Het was een gedurfd plan.  De hele omgeving van het station werd er in aangepakt.  Ook het oude station dat als een 'hoop ijzer' werd omgschreven, moest verdwijnen.  In de oorlog had het erg geleden, en men wou niet zomaar de schade herstellen, maar er de sloophamer inzetten. 

 

De gelijkgrondse sporen moesten verdwijnen.  Voor het uitbreken van de oorlog waren enkel sporen 8 en 9 verhoogd.  De electrische treinen die er op reden, maakten toen al gebruik van een verhoogde brug over de vaart.  De sporen richting Dendermonde liet Wijnants een heel stuk verder de lijn Brussel volgen, om dan pas af te buigen via een verhoogde berm, naar Hombeek. 

En zo zou er door het verdwijnen van de gelijkgrondse sporen ruimte vrijkomen voor een naar achteren gebouwd nieuw station.  Zo zou het ook mogelijk worden om een grote rotonde over de vaart aan te leggen met twee nieuwe bruggen die via een afleidingsweg het verkeer van en naar de hoofdstad via het stationsplein zouden laten lopen in plaats van langs de Plaissancebrug.  In de plannen werden ook nieuwe gebouwen voorzien in de stationsbuurt.

 

 

(plannen: stadsarchief)

 

Maar zoals ik al schreef: er kwam flink wat heibel aan te pas.  Mechelen mocht dan wel ambitieuze plannen hebben: het geld moest van Brussel komen.  En daar was men niet zo geneigd om veel centen te lossen voor dit project.  Ook de NMBS lag dwars.  Die wou gewoon het oude station herstellen. Het schoot dus helemaal niet op.

Uiteindelijk werd de knoop doorgehakt:  Maar het moet een compromis worden.  De werken startten in 1954 met de afbraak van de 'ijzeren koepel', en ook de spoorwegbermen vanaf het Raghenoplein tot voorbij de Leuvense vaart worden opgehoogd.  Bovendien werd de aanzet gegeven tot een vaste brug voor het autoverkeer naast de spoorwegbruggen over de vaart.  Aan de buitenklant van het station komen wat moderniseringswerken, maar burgemeester Spinoy bleef dromen van een modern station.  De Wereldtentoonstelling zorgde voor de doorbraak.  Het werd de hefboom om het nieuwe station te realiseren.  De plannen werden in april 1956 voorgesteld in gasthof De Kroon, en het te bouwen station werd als van 'internationaal formaat' genoemd.

Niet zoals Wijnants het wou, werd het gebouw flink naar achteren geschoven, maar slechts een zestal meter.  Het groots opgevatte stationskwatier zou er zo niet helemaal komen.  Het werd Jan Van Meerbeeck uiteindelijk die het ontwerp van het station zal tekenen....

 

(foto: Jan Smets)

En nu zijn we jaren verder.

 

Ook dit station - in pure Expo 58 stijl zal verdwijnen.  Mechelen krijgt weerom een nieuw station.  De bovengrondse brug voor autoverkeer zal verdwijnen, en de auto's duiken onder vaart en stationsplein.    En dat nieuwe station...:  het zal verder naar achter worden geschoven...

 

In 1949 tekende men ook al grootse plannen.  De geschiedenis herhaalt zich.  Het is best boeiend om dit plan eens nauwer te bestuderen.   Het beoogde stationsgebouw ziet er ook wel heel anders uit, en de geplande stationsomgeving ziet er beslist innoverend uit.   Maar, gerealiseerd werd het nooit...

 

(gebaseerd op het boek  'Mechelen bouwt - architectuur in de 'fifties' - Bart Stroobants)

 

Meer over die (ene) Maxime Wijnants op

dat is een interessante geschiedenis, het toont aan dat niets blijvend is en er door de tijd altijd verbeteringen mogelijk zijn. Het getuigd van durf om de oude zaken ten gronde aan te pakken.

Ik hoop dat met deze nieuwe stationsbouw de stad mechelen een verbeterde mobiliteit in gang zal zetten en dat de verbinding tussen de de wijken voor en achter het station verbeterd zal worden

@ Jan

Dit vind ik vanwege jou een prachtig staaltje snuffelwerk in de periode van de jaren veertig van vorige eeuw. Middenin die wijk van het station wonende heb ik er bij ons thuis nooit over horen praten. Ik zie deze plannen ook voor de eerste keer. Misschien verdrongen zij het beeld dat hun habitat een grondige wijziging zou ondergaan. Ofwel hielden de NMBS en de stadsvaderen dat nog wat onder de korenmaat.

Het stationsgebouw schoof, als ik het plan goed lees, een serieus aantal meters naar de Leuvensevaart op. De ingang zou recht tegenover de rij herbergen in de Stationstraat zijn komen te liggen. Dat waren voor mijn ouders en grootouders en hun buren herbergiers dan toch mooie vooruitzichten. Als ze dan toch die "hoop oud ijzer" gingen afbreken vind ik het jammer dat ik de plannen van Wijnants niet heb mogen zien verwezelijken. Het leek me wel wat.

Die ganse stationsbuurt en de kanaalkant werden volgens die plannen wel grondig gewijzigd. Wat me ook nog opvalt is dat men toen toch al zéér bewust boompjes op de plannen invoegde. Als men er na de nieuwe werken evenveel zal planten dan zal die buurt een groene long van de stad kunnen worden.

;-))

@ Jevara : Vroeger was het ook leuk, zeunne...

Tekening : Alfred Ost

Mechelen was toen nog een bruisende stad
Mechelen was toen oh la la en olijk
Mechelen was toen nog een ruisende stad
Mechelen en Mechelen was vrij en vrolijk

Op de stationsplaats was het vol en dol
Heren met strohoeden en zware knevels
Dames met sleepjurk en kant parasol
De paardentram schoof langs oude gevels

Op 't tramdak zaten twee mensen blij te praten
Hij, mijn opa zaliger, zij, mijn oma zaliger
Hij was sergeant-majoortje, zij zat op een kantoortje
Hij dacht niet na, zij dacht aan niets

Dus wie verwacht van mij nog iets ?