Sporenonderzoek!

i.o.

Hallo mijn naam is Paul Luttik.
 
Ik heb in februari 2012 de 4 lindes op het plein voor het museum van de mensenrechten en de holocaust, te Mechelen, geplant.
 
We hebben de lindes, in overleg met de Vlaamse Overheid, Bob van Reeth en de omgevingsarchitect, verplant die op het terrein voor het seminarie stonden.
 
Dit terrein was tussen 1947-'75, het opleidingscentrum voor het CAD 
Op 5:50 ziet u verticale staven tussen de lindes.
 
Twee van deze spoorstaven met datum 1924, heb ik in bewaring genomen om op het juiste moment aan de juiste persoon te geven. Ik dacht in termen van de juiste kunstenaar bvb Koenraad Tinel.
 
Voor alle duidelijkheid: ik heb het bestaan van deze staven, destijds gemeld aan alle partijen, maar er was geen interesse, het werd aan mij over gelaten, aangezien ze tussen mijn te verplanten bomen stonden, en dat gaf mij dan de aanzet om er zorg voor te dragen, wegens de trieste geschiedenis van hun oorspronkelijke functie ( deportatie ).
 
Ik zoek nu een kaart, of foto met bewijs dat er naast de kazerne, er wel degelijk een spoorlijn liep.
 
Dit om de geschiedenis van de spoorstaven te bestendigen.
 
Ik dank u voor elke vorm van aanknoping.
 
 
Paul C. Luttik

 

Je vindt een foto van de Guido Gezellelaan uit 1970 in Beeldbank Mechelen, zoekterm 'Spoor'.

Zalig Kerstfeest!

Kris Deckers.

 

In de Mechelse Kerjeuze nr.55 heeft Jan Somers bij mijn artikel over mijn zes maand in Dossin een foto geplaatst van de kazerne waarop de sporen duidelijk te zien zijn

Er was niets triestig aan de "oorspronkelijke functie" van die spoorstaven uit 1924, inzake de verbinding met het Keerdok en het douanedepot in het gebouw met onze stedelijke badinrichting, nu gekend als de Oude Zwemdok. Misschien was bij de aanleg een eventueel militair gebruik wel mede in gedachten geweest: Dat goederenspoorlijntje kwam van buitenaf en kruiste de vest zodat het pal naast de Delobbe en Dossinkazernes liep en pas bij de Katelijnebrug opnieuw naar de overzijde van de straat zwaaide. Het zal de SS voor haar deportatiekonvooien opportunistisch hebben doen besluiten een van die kazernes als tijdelijk opvangcentrum te gebruiken.

Het plan van de stad Mechelen intra muros, getekend in de bezette tijd (1942) door Openbare Werken van de Stad (Technische Dienst, 5de afdeling), toont niet de ganse spoorlijn maar schetst iets dat een stukje spoorlijn zou kunnen zijn en vlak bij Delobbe de Dijle kruist met een wissel [?] die tot in die kazerne voert en andere tak naar de Dossin toe:

Plattegrond 1942 omgeving Delobbe [uit Beeldbank SME001004116]

Dat plan (herkomst: Beeldbank Mechelen SME001004116) omhelst vooral vlietjes en zo, maar op die plaats is er zo geen bekend. Het lijkt alsof er een spoorverbindingetje van tussen de gevangenis en de Baron Michel kwam, of gepland was. Weet iemand daar meer van?

Het grondplan uit maart 1916 van architect (en gemeenteraadslid) August Van Haesendonck 'Ontwerp voor het bouwen van eenen Zwemdok, Instellingen van warme Baden en Stortbaden, Stapelplaatsen, publieke en voorbehouden Magazynen en Kelders' vertoonde de sluiskom en het Keerdok naast stapelplaatsen en het fameuze bouwsel, bovendien als enige "bestaande slachthuis" de locatie waar nog steeds vlakbij de Dijle en het huidige Winketviaduct een stukje oud slachthuisgebouw overblijft, naast bouwgronden niet alleen waar later de Mercedes kwam doch ook op het ganse Rode Kruisplein, maar nog geen spoortraject.

Reeds voor de 'Grooten Oorlog' had stadsbouwmeester Van Boxmeer het douane-entrepot bij het slachthuis voorzien en met de Belgische Spoorwegen die spoorlijn naar het Keerdok uitgetekend, maar pas in 1926 werd ze effectief getrokken vanuit het rond 1911 voltooide goederenstation aan Nekkerspoel. Zie masterscriptie Jozefien Feyaerts 2011-'12 Univ Gent p. 29 en p. 153. De twee door Paul Luttik bewaarde spoorstaven met datum 1924 blijken dus nog originelen.

De Beeldbank Mechelen toont foto's met het spoor SME001005119 en SME001011613 aan de Stassartstraat (1970) en SME001011609 naast de Dossinkazerne in 1973. Voor W.O. II passeerde direct naast het treinspoor een elektrische tram de Dossinkazerne: SME001011616 (1938) en nooit gerealiseerd is het boeiende plan met nog steeds het "SPOOR", getekend in juni 1977, voor een vernieuwing van de Delobbesite met in de Stassartstraat fonteinen voor de Dossin: SME001010220; ook door de ontwerper gemaakte detailtekeningen staan op de Beeldbank. Een kleine dieselrangeerlocomotief trok tot volgens mij eind de jaren 1960 bijna dagelijks en daarna nog enige jaren sporadischer, goederenwagons traagjes over het enkele NMBS-spoor.

Verder in de richting Katelijnestraat ziet men SME001011604 en (als Kris Deckers zal bedoeld hebben) in 1970 aan de Guido Gezellelaan SME001011588 naar de Katelijnebrug toe en SME001011587 westwaarts. Voor de Mechelse Houthandel (nu McDonalds) lag een wissel en de verdubbelde roestrode lijn kruiste het Rode Kruisplein diagonaal voor de Zwemdok, zie SME001000512 en met treinen SME001001978 (oud) en SME001006817 (jonger), naar de kaai daarnaast: SME001006823. SME001006872 van rond 1958 toont extra wissels met uitwaaiering om ook de Omleidingsdijlekade en de Mercedeskade van het Keerdok te bedienen, zie SME002001217.

Richting Merodestraat tonen SME001011620, SME001011641 en SME001013482 en aan de Zwartzustersvest SME001011655 (nog in 1974), SME001011660, SME001011639 en SME001011651 het treinspoor en niet het eertijdse dubbele tramspoor van SME001011646 dichter bij de Omleidingsdijle. Stoomtrams voor vrachtvervoer ziet men op SME001011647 en SME001011648 op reeds zichtbaar geëlektrificeerde tramlijnen van de Buurtspoorwegen maar het lege spoor in voorgrond op die laatste foto kan wel dat van de Belgische Spoorwegen geweest zijn, hetwelk zoals SME001011662, SME001011663 (1972), SME001011649 en SME001011650 (uit 1973) bewijzen, nabij de Keizerstraat de binnenvest overstak en voorbij de Nekkerspoelbrug vlak naast de Omleidingsdijle bleef om het goederenstation te bereiken.

Mon, dat plan uit 1942 is gebaseerd op het vlietenplan van 1908 en heeft absoluut niets te maken met spoorverbindingen of wissels.  Het is een riolenplan en toont de ingebuisde vlieten en de stukken die nog overwelfd zijn.

Dat vierkantige donkergroene treintje (mijn grootvader noemde het "het stoomtrammeke") heb ik nog weten rijden tot in de jaren 50.

Dat het een vlietenplan betreft, had ik geschreven. Wat (achteraf?) op het plan uit 1942 bijgeschetst werd, is me een mysterie want daar heeft nooit een vliet of riool gelopen. Er lijkt een deels bijgetekende afsplitsing te zitten "onder" de Omleidingsdijle. Een riolering legde men daar niet meer aan en als ze er al gestoken zou geweest zijn toen de Omleidingsdijle (dieper) uitgegraven werd, zou dat al op het plan van Weyts uit 1908 voorzien zijn. Vermits het apart bijgetekend werd, kan het iets heel anders dan een riool zijn. Visueel lijkt het een spoorlijn maar het is zeker niet die van het goederenstation naar het Keerdok en ik hoorde ook nooit dat er een spoortje tussen de kazernes zou gepland geweest zijn. Maar wat is het dan wel?

Je foto van de stoomtram linkte ik als SME001011647. Al in 1898 tekende Hamaide een geplande Buurtspoorwegenlijn o.a. tussen het Hoogstratenplein en de Katelijnebrug (waar die tram dan moest over rijden). Het een kwart eeuw jongere spoor van de Belgische Spoorwegen liep er tot daar parallel mee. De tramlijn kreeg bovenleiding maar voor vracht bleef de oude stoomtram dienst doen, en op je foto lijkt die duidelijk onder die elektrische bekabeling te rijden. De Buurtspoorwegen en de Belgische Spoorwegen (of later de NMBS) deelden geen sporen want de rails liggen voor trams 1 meter uiteen tegenover 1,435 meter voor treinen.

Op de spoorlijn aan de Dossin legde de SS echte treinstellen in, vooral met passagiersrijtuigen en enkele konvooien met zogezegde beestenwagens. Die armoedigste transporten worden steevast in de naoorlogse propaganda benadrukt maar 1300 Belgische scouts hadden het in mei 1940 al voorgedaan, gedurende vier dagen van Schaarbeek tot in Montpellier, na oproep van den armee belge om een eigen reserveleger van 16 tot 35-jarigen in veiligheid te brengen (artikel, met foto van onze Beeldbank). Het op het zicht gelijke (nooit groene zoals recentelijk naast de Dossin opgesteld werd, maar bruine) type 'beestenwagen' werd op dezelfde Dossinspoorlijn nog gebruikt tot begin de jaren 1970 voor levenloze vracht, getrokken door een groen diesellocomotiefje van de NMBS, tussen het Keerdok en het goederenstation aan Nekkerspoel. Nabij de Dossin reed hij een eindje bezijden het wegdek en ook over het Rode Kruisplein reed hij tussen planten door, op zware wijd uit mekaar liggende spoorstaven bovenop ferme dwarsliggers. Dat was zeker geen tramspoor. Ik denk dat de tramsporen op de vesten veel vroeger weggebroken werden zoals overal in de stad, toen de laatste trams in 1957 afgeschaft werden.

Schitterende uitleg Mon !  Dat je het stoomtrammetje onder de bovenleiding zou zien rijden is puur optisch bedrog.  Dat treinspoor en dat van de tram liepen evenwijdig.  Ik heb dat stoomtreintje dikwijls zien rijden en het reed op de bredere treinsporen.

Ik heb ook nooit een tramspoor weten liggen aan 't oude zwemdok.

Tussen de douane aan het Keerdok en het goederenstation op het Zand (waarnaar ooit de Zandpoort genoemd was en nu de spie tussen Dijle en Omleidingsdijle) reed een vrij kleine dieselhydraulische rangeerlocomotief van een type als deze:
NMBS-rangeerlocomotief HLR 8263
NMBS-rangeerlocomotief HLR 8211Allicht reed er voordien een type HLR 80xx en mogelijk was er een 73xx met meer kracht dan een 82xx. Misschien scheen het slechts steeds dezelfde.NMBS-rangeerlocomotieven types HLR 80xx en 82xx / 73xxEnkele HLR 92xx leken er op, voor de verf eraf kwam, maar waren wat licht. links HLR 8066, rechts HLR 9203

Van 1926 tot begin de jaren '50 zou er een stoomlocomotiefje moeten gereden hebben, en mogelijk zelfs tot midden de jaren '60. De Belgische Spoorwegen had een drietal types voor rangeerwerk en korte ritjes. Misschien herinneren oude bloggers er ooit op de vest of bij de Zwemdok een gezien te hebben, anders dan de stoomtram. Als Roger de door mij vermoede stoomtram bij de Zwemdok zag, was het zeer zeker een NMBS-locomotief want daar lagen inderdaad nooit smalle tramsporen.

De beruchte deportatiekonvooien zullen flinke stomers voor de lange afstand gehad hebben.

Wat ik me afvraag:  Is dat het treintje dat schrik had? Zo heb ik me laten vertellen, omdat er altijd een spoorwegman naast liep...

Het treintje moest twee keer over flinke afstand schuin de baan over, bij Nekkerspoel en aan de Katelijnebrug. Het moest ook elders kruispunten over, zoals de Merodestraat, de Stassartstraat en de brede Guido Gezellelaan waar die naar de Antwerpsesteenweg leidde. Het was wel een kleintje, dat locomotiefje, maar van dichtbij toch een kloeke mastodont, ook voor vrachtwagens genoeg om schrik van te hebben.

Met een rode wimpel (of een lantaarn) werd het verkeer gestopt en het rupsje kroop zo traag dat de begeleiders vlot voorop konden stappen. Tot bij het volgende gevaarpunt konden ze dan wel even op het platform vooraan meerijden terwijl op eigen bedding voortgesukkeld werd: langs twee flinke stukken Tinellaan, tegenover de Centjesmuur en over het Rode Kruisplein.

Dan heb ik dat treintje inderdaad nog weten rijden als ik klein was.

Met dank voor de verduidelijking.

Christian Anders heeft er ooit een liedje over gezongen. " Es fahrt ein zug nach nirgendwo " . Al het andere wat hier te lezen is moet ge wel met een korreltje ....

Op rixke.tassignon.be staat sinds 2012 een mooi relaas uit de jeugd van 'Rixke', geschreven rond 1980 ("precies 75 jaar" afleidingsdijle die pas in 1907 voleind was en metaalslakkenweg N15 in aanleg doch in 1981 gebouwde Nekkerhal slechts gepland), in twee internetpagina's. Hij vermeldt de overeenkomst van 11 december 1925 tussen het Beheer van Staatsspoorwegen en de Stad Mechelen waarbij de stad de gronden ter beschikking stelt en de staat de aanleg van het spoorlijntje bevestigt, getekend door o.m. burgemeester Dessain en de voor spoorwegen verantwoordelijke minister Anseele.

Terecht vermeldt hij dat de vlagseiners (die ook op stukken Zwartzustersvest op het van de weg afgezonderd spoor hadden meegereden) vervangen werden door motards die zich van kruispunt tot kruispunt repten. In de voorgeborchten van mijn achterhoofd zie ik stadspolitie per moto maar hij heeft het over 'zwaantjes', rijkswachters. Kan best. Het oponthoud leek in elk geval erger dan met de just-in-time spoormannen.

De dieselrangeerlocomotieven droegen allemaal een naam. Rixke noemde het locomotieftype 84 en zijn foto's tonen de 8462 'Sonja' op de vest. Toch herinner ik me er misschien uit een andere periode alleen diesellocomotieven met de cabine iets naar het midden toe, dus geen 84xx met heel lang motorblok zoals deze:NMBS-rangeerlocomotief HLR 8470

Herinnerde Roger Kokken zich heel misschien het opdoemen van de vlakke gesloten cabine van een diesel type 84 en meende hij die in de stoomtramlocs te herkennen? Deze stukjes uit de foto's op de Beeldbank, tonen het alleen voor 'meterspoor' gebouwde NMVB-type 18 met de enkele bufferkoppeling in het midden voor typische wagens van de Buurtspoorwegen.Vermeende NMVB-stoomtramlocomotieven type 18 op de ZwartzustersvestRollend treinmaterieel heeft altijd twee stootbuffers. Wel hadden de Buurtspoorwegen ooit elders in het land in totaal 6 lijnen met volle treinspoorbreedte en daartoe een zeer sterk gelijkend type met twee buffers maar ik zag nog geen aanwijzing dat de NMBS dat type van de NMVB of van een private industrie zou overgenomen hebben voor Mechelen.

Zwaantjes? De eerste jaren dat ik bij de politie werkte (ik begon er in 1979) waren ook de laatste jaren van het treintje. Het werd wel degelijk door de gemeentepolitie begeleid, twee keer per dag. Dat kon een motorrijder zijn of een fietspatrouille. Normaal gezien was dat een taak voor een motorrijder, maar als die een andere taak had werd een duo per fiets ingeschakeld: de fietspatrouilles hadden toen nauwelijks specifieke opdrachten, ze hadden een kaarttje waarop de route stond die ze moesten volgen, met om het half uur een plaats waar ze dan moesten aangekomen zijn zodat gecontroleerd kon worden of ze het kaartje wel volgden. Waanzin, eigenlijk, controle als doel ipv als middel, en of ze ondertussen al dan niet iets uitvoerden was minder belangrijk, zolang ze maar netjes de punten afwerkten en hun dienst niet in dronken toestand beëindigden... Als de motard van dienst dan een andere opdracht had was het treintje begeleiden een welkome afwisseling - en een geldige reden om één of twee controlepunten te missen.

Wieland Volkaert bevestigt het einde van het treintje vrij kort na 1980. Dat had me in dat relaas van de op 24 maart 1954 geboren Raymond Rombout (door 'Rixke' slechts op die website gezet, sorry, ik meende dat die maar een frase citeerde) bevreemd want mij scheen het een dikke vijf jaar eerder toe. De stadspolitiebegeleiding had ik dan toch wel goed voor.

Ik herinner me alleen maar het stoomtreintje op de zwart-wit foto's en dat het een donkergroene kleur had. Met de opmerking van Malenie herinner ik me nu ook dat het trage vehikel begeleid werd door een werkman met een vlagje.

De veel latere rangeerlocs heb ik sporadisch gezien toen ik toevallig langs de vest passeerde.  Ik vond dat zo'n schitterende machine dat ik daarvan  rond 1973 een schaalmodel kocht voor mijn treinbaan. Maar dat was bij Fleischmann  toen slechts verkrijgbaar in een  rood-bruine keur.

Goederentrein of boerentram met of zonder politie begeleiding. Ik weet een ding en dat is dat ik in 1956 samen met mijn lotgenoten te voet ben kunnen optrekken vanuit den Baron Michel naar de statie van Nekkerspoel. Gepakt en gezakt zoals muilezels en voor ons genen tram. En van daar in reizigerswagons ( wablieft ??? ) naar onzen nieuwen thuis achter de Rijn. We hebben het god zij dank toch overleefd.

Sprak het groot Hombeeks orakel in zijn bijdrage die voor de zoveelste keer weinig te maken heeft met het item.

Zoals trouwens al den andere lulkoek die hier verschijnt op deze pagina's nietwaar Some, pardon Mon.