(lijk)blazoenen opgepoetst!

  

(foto's: Jan Smets -  Peter Eyskens, Patrick De Greef en Bram Van der Auwera)

Vergeten waren ze natuurlijk niet écht - maar de meeste bezoekers van onze kathedraal liepen ze toch wel achteloos voorbij.  Ze hingen dan ook verspreid, en vaak op onmogelijke plekken.  Terwijl iedereen in bewondering stond voor de prachtig gebeeldhouwde preekstoel, voor de meesterlijke Van Dijck of Van Coxcie of de paneeltjes met 'mirakelen van Sint-Rumoldus, bleef dit merkwaardige religieuze erfgoed vrij 'onzichtbaar'.  En onbekend is onbemind.  Want eerlijk: wie kent nu nog de betekenis van zogenaamde 'obiits' ('hij is gestorven') of 'lijkblazoenen'?   De Vrienden van Sint-Rombout die dit jaar hun 25ste verjaardag mogen vieren, brengen daar echter verandering in.  Ze lieten immers tien van deze blazoenen restaureren, en... er volgen er nog in de toekomst.  Graag tonen ze het resultaat aan het publiek.  Je kan de rouwborden bewonderen vanaf zondag tot 26 november in de kathedraal.  Nu al lichtten drie bestuursleden van de vzw, een tipje van de sluier....

 

(..een nog niet gerestaureerd lijkblazoen)

 

Mechelen telt nog zo'n 27 van deze lijkblazoenen.  Vroeger waren er véél meer!  In de kathedraal hingen er wel honderden tot het jaar 1775.  Maar in dat bewuste Jubeljaar van Sint-Rombout werd de kerk die als sterk verouderd werd beschouwd, 'gemoderniseerd', en de rouwborden werden weggenomen.  De huidige obiits dateren dus allemaal van de periode nadien.  Van de oude rouwborden werd wel een een inventaris gemaakt, die in het stadsarchief te vinden is.  Maar... van de originele lijkblazoenen is er geen enkele bewaard...

 

Voorzitter van de Vrienden van Sint-Rombout, Patrick De Greef:

 

We kunnen twee grote groepen van obiits onderscheiden: van geestelijken of wereldlijken.  Wanneer vroeger iemand stierf, werd die vrij vlug begraven.  Vaak woonde de familie van de overleden adellijke ver weg.  Als zichtbare herinnering aan de afgestorvene werd een blazoen opgehangen aan de katafalk, met hierop zijn wapen en de sterfdatum.  Je kan het zo wat vergelijken met een foto van een overleden persoon die nu naast de kist wordt geplaatst.  Er resten ons in Mechelen nog een kleine dertigtal lijkblazoenen uit de late achttiende en vroege negentiende eeuw.   In de OLV-over-de-Dijekerk zijn er nog een tweetal, en in de Katelijnekerk tellen we er drie. De blazoenen die we in de kathedraal hebben zijn bijna allemaal afkomstig van de Mechelse adellijke familie Van den Branden de Reeth.  Ze waren in erg slechte staat.  Soms waren het niet meer dan wat vermolmde plankjes met wat kleurresten.  een deel hing in de kerk, en de rest was gestockeerd op zolder.... Niet zelden werd er elders ook weinig aandacht geschonken aan dit klein religieus erfgoed.  Zo werden van sommige al eens... 'konijnenkoten' getimmerd!

 

Peter Eyskens is nu op rust, maar was in een 'vorig leven' docent aan de Artesis-hogeschool die een onderdeel is van de Antwerpse universiteit.  Het is daar waar de obiits door studenten, onder leiding van z'n opvolgster - atelierverantwoordelijke Griet Blanckaert, vakkundig werden gerestaureerd. 

 

Er waren heel wat mankementen aan de obiits.  De planken waren opengebarsten, er was een sterke vervuiling... , de verf schilferde af en de lijsten waren rond de blazoenen genageld, wat ook niet de beste manier is.  De blazoenen werden grondig gereinigd en de verflagen werden gefixeerd.  De houten panelen werden nadien voorzien van een systeem met veerregels waardoor de stukken nu veel beter bestand zijn tegen klimaatschommelingen in de kerk.  De oude, foutief vastgenagelde lijsten werden vervangen door nieuw schrijnwerk, waardoor de reeks een grotere uniformiteit vertoont...  Het maakt dat de blazoenen nu 'beter' zullen verouderen...

 

In november kan het publiek de nu reeds opgeknapte lijkblazoenen bewonderen in het hoogkoor van de kathedraal.  Daarna zullen ze voorlopig gestockeerd worden, wachtend tot de restauratie van het interieur van de kerk zal votooid zijn.  Er wordt nog bekeken waar ze zullen opgehangen worden in de toekomst.  Maar men denkt er sterk aan om ze dan eerder in verband te tonen, en niet langer verspreid over de hele kerk.

De kosten van de restauratie werden gedragen door de Vrienden van Sint-Rombout en de metropolitane kerkfabriek Sint-Rumoldus.  Ook de cultuurdienst van de provincie Antwerpen deed een duit in het zakje.

Ook de andere lijkblazoenen zullen gerestaureerd worden.

Tussen de lijkblazoenen is er ook een heel merkwaardig!

 

(het rouwbord van koningin Louise Marie)

 

Het is een rouwbord van de eerste koningin van België - Louise Marie d'Orléans.  Hoe het in Mechelen is gekomen?  Men zou even van plan geweest zijn om de echtgenote van Leopold I te begraven in de kathedraal (!) - een plan die niet is doorgegaan...

 

  

(Bram Van der Auwera toont links een nieuw lijst...)

 

Zondag aanstaande, 26 oktober, zal om 14u30 de vernissage van de obiits doorgaan, gevolgd door een lezing over het onderwerp.  Iedereen is welkom!

 

De vzw Vrienden van Sint-Rombout is een erfgoedvereniging die zich tot doel heeft gesteld het religieus erfgoed van, in en rond Mechelen te bewaren en te ontsluiten.  Dankzij de steun van talrijke leden kunnen zij elk jaar een aantal vergeten erfgoedstukken restaureren en bewaren voor de toekomst.  Wie graag deze vereniging zou steunen, kan dit door lid te worden.  Je telt dan 25 euro per jaar neer.  Dit geld gaat integraal naar de restauratieprojecten.

 

Voor dit lidmaatschap mag je gratis deelnemen aan alle activiteiten en lezingen van de vereniging (en dit met twee personen!).  Ook krijg je hiervoor vermindering voor activiteiten van zusterverenigingen en voor publicaties.

info@vsrmechelen.be         rekeningnummer BE19 7310 1422 3912

Patrick De Greef is voorzitter van de vzw, en Peter Eyskens en Paul Delbaere zijn ondervoorzitters.  Het secretariaatswerk wordt opgenomen door Bram Van der Auwera, en Rombout De Leebeeck is penningmeester.

Het nieuwe logo dat je bovenaan dit artikel kan zien, is van de hand van Peter Eyskens.  Klaver en staf verwijzen naar Rombout, de Ierse missionaris die onze streek zou gekerstend hebben.

 

De vzw telt nu zo'n 150 leden.  Misschien ben jij  morgen ook lid?

 

 

De Vrienden van de Sint-Romboutskathedraal vzw werd in 1989 opgericht onder impuls van kanunnik Goffinet, de toenmalige voorzitter van de Metropolitane kerkfabriek.  Men vond toen dat de kathedraal erg verloederde. 

Met het oprichten van van deze vzw wou men de artistieke en culturele uitstraling van de kathedraal bevorderen.  Om dit doel te bereiken, gaf men een driemaandelijks tijdschrift uit, en werden activiteiten georganiseerd.  Ook werden grote restauraties uitgevoerd, aan schilderijen van Van Dijck en Coxcie.

Toch werd er in de vzw na verloop van tijd wel wat jong bloed gemist.  Daarom wou men de werking van de vzw wel eens nader bekijken, en in 2002 werd een verruiming ingezet door deken Vanhertbruggen

In deze verruiming werden naast de kathedraal ook de andere historische kerken van onze stad opgenomen.

Een grote hervorming met nog bredere oriëntatie kwam er in 2011-2012. 

Om iniatieven te kunnen nemen die kunnen bijdragen tot het bewaren, restaureren en ontsluiten van het religieuze erfgoed, worden zo'n drie à vier lezingen of andere activiteiten georganiseerd per jaar.

Men spitst zich nu niet meer toe op de restauratie van grote kunstwerken.  Dit is eerder een taak voor de overheid.  De vzw wil zich nu bekommeren om het kleine of minder (religieus) gewaardeerd erfgoed dat zonder tussenkomst dreigt verloren te gaan.  Dit alles gebeurt in goeie samenwerking met de overheid en de eigenaars natuurlijk.

(zo zijn nu de restauratie van een processievaandel van Sint-Jan Berchmans gepland en een beeld van Sint-Franciscus-Xaverius dat het enige overblijfsel van deze Xaverianen is.)

 

(Patrick De Greef en Peter Eyskens)

Mooie iniatieven die onze waardering verdienen!  Héél zeker!