Brabant in Mechelen?

met categorie:  

Over de Vijfhoek zijn mooie foto's gepubliceerd. Deze toont bijvoorbeeld hoedenwinkel "Den Spiegel" en estaminet "Den Hertog van Brabant" in volle glorie.

(Foto www.beeldbankmechelen.be)

Ze zouden vanaf het midden van de 20ste eeuw verworden zijn tot krotwoningen en werden daarom in 1966 afgebroken. In de plaats kwam een pleintje aan de Vijfhoek. Op dit pleintje stond in de jaren 1970 het stedelijk paviljoen voor informatie. Omdat deze moderne constructie veel glas bevatte, spraken sommige Mechelaars oneerbiedig over de 'visbokaal' of het 'aquarium'.

Maar er is hier iets anders aan de hand. Dat stukje grond aan de Dijle, waar nu het standbeeld van Ignace Kennis te vinden is, was naar verluidt een Brabantse enclave in Mechelen. Grondgebied Brabant dus in de onafhankelijke Heerlijkheid.

Nu ben ik op zoek naar referenties die deze stelling bewijzen/ontkennen.

Wie zoekt er mee? Wie weet meer?

Of het ook één of andere enclave geweest is, weet ik niet maar ik herinner me nog wel de krotten tegen de Fonteinbrug, meer bepaald het laatste huizeke naast het voormalig fonteintje.

Het was een groentenwinkeltje dat ooit nog even dienst heeft gedaan als frituur.  Ik kan het weten want ik ben er tijdens mijn middelbaren in de jaren 50 ooit een "kouwe plat" met fritten gaan eten.
Om in de verbruikszaal te komen diende men een drietal trappen af te dalen want die lag onder het straatniveau .

En met de schoolstrijd (Collard-Spinoy) uit die tijd zag ik er ooit studenten binnen gaan en terug  buiten komen met een grote pot mayonaise die ze kwistig op de ramen uitsmeerden. Waarom ze dat deden weet ik niet (ze waren trouwens enkele jaren ouder dan ik) maar de uitbaatster van die zaak had vermoedelijk in hun rapen gesch...  hahaha

Zijkant van het pand aan de vroegere fontein.  De foto dateert wel van rond 1900 maar ze had evengoed in 1966 kunnen genomen zijn (ingekleurd door Bibi).

Maar leeftijdsgenote Nelly Ardoullie, die er ooit enkele meters vandaan woonde, kan er vast meer over vertellen.

@ Roger en de anderen

Ik meen te weten waarom die studenten die pot mayonaise op de ramen uitkliederden.

Tijdens de schoolstrijd was er op een dag een betoging die door de Bruul trok. De katholieke studenten en schoolpersoneel die Collard, toenmalig minister van onderwijs en socialist, niet goed zagen zitten, en dus luidkeels hun ongenoegen uitten, passeerden aan de Fonteinbrug. De uitbater van de frituurzaak kon daar blijkbaar niet erg goed mee omgaan en hij haalde zijn luchtkarabijn boven om op de benen van de betogers te schieten. Hij deed dat van op het aan het water gelegen ommuurde koertje dat je op de kleurfoto zeer goed kan zien.

Het hoeft geen betoog dat de man op dat moment met zijn leven speelde. Gelukkig voor hem was die betoging goed geflankeerd door politie en rijkswachters. Dank zij hun inzet ontsnapte de frituuruitbater aan een lynchpartij die in het Wilde Westen best op zijn plaats zou geweest zijn. En dat de studenten die toen niet onmiddellijk hun gram konden halen daarna de zaak bezochten met als gevolg het met mayonaise bekladden van de vensters, was lichtelijk te begrijpen. Die mafkikker van een friturist kwam er zodoende nog goedkoop vanaf. Of er later nóg represailles hebben plaatsgehad laat ik in het midden.

En de aanhouder wint natuurlijk. Ik vond in het boek (Met dank aan Marcel Kokken) "De geschiedenis van Mechelen" door Laenen p40.

 

Eveneens werd als Brabants grondgebied beschouwd een plekje ongekasseide grond, nabij de Fonteinbrug (2), rechtover de brouwerij, op de hoek van de Hanswijkstraat (3).

(2): "Bij de fonteyne-brugge binnen deser voors. stadt op 't plaatsken aldaer ongecasseyt dat gehouden wordt te wesen Brabant." AM Resolutieboek, 30 Oct.1595, VI, bl. 31

(3) Op het stadsarchief en elders bewaart men meerdere kaarten van de Heerlijkheid. De lezer vinde er de opgave van evenals deze van talrijke plannen van de stad: IAM, VIII, bl 426. V. HERLANS, Bibliothèque malinoise, in BCAM, XIV [1904], blz 284 en vv., H. DIERICKX, Verslag over het stadsarchief, blz 14 en vv.,ook AARA, 1e reeks, XIXen XX, 2e reeks, II.

 

Zou dat betekenen dat dit Brabants plekje op sommige kaarten is aangeduid?

In 1592 zag het er zo uit:

Dat frituurke is later nog door een brand verwoest.

Ik herinner me nog goed deze betoging, als leerling van Pitzemburg, wij dachten toen dat die betoging, met veel lawaai en gefluit, alleen tegen ons Atheneum was gericht :-)))

Van het schietincident staat me ook nog vaag iets bij, wel van achteraf horen zeggen,  ik denk dat er niemand van de leerlingen destijds hiervan iets gezien heeft.

Peter

enclavestatuten hadden meestal met financiële voordelen te maken en waren vaak voer voor discussies en rechtszaken tussen Mechelen en Brabant (zie de toenmalige enclavediscussies in Hombeek). Vandaar dat de Mechelse schepenen zich ook op de vlakte hielden in hun resolutie (zie bronvermelding Laenen): "dat gehouden wordt te wesen Brabant", m.a.w. waarvan men aanneemt dat het Brabants is. Blijkbaar waren zij toen ook niet zo zeker van hun zaak ... Het antwoord is m.i. - zoals zo vaak - te vinden in de archieven van de stad.

Indien huizen De Spiegel en de Hertog Van Brabant in de zgn. Wijkboeken voorkomen waren ze wat de schepenbank betreft als Mechels te beschouwen. In deze Wijkboeken werden bijna alle transacties van onroerende goederen in de stad geregistreerd, wat betekende dat de eigendommen onder de Mechelse wetgeving vielen.

DUS wie duikt in de archieven en vindt het antwoord?

@ peter

Onderaan het stadsplan van Bassire staat volgende tekst:

MECHELEN or Malines the Capital of one of the ten Provinces of the Netherlands in BRABANT an Archbisshoprick situated upon y DYLE

Als Mechelen in provincie  Brabant lag waarom moest er dan zonodig voor dat pietluttige stukje ongekasseide aarde een speciale titel verleend worden? Het lag toch al in Brabant!

Stond er op die plek misschien een tolhuisje?

Rare jongens toch die Mechelaars van toen. Misschien moet iemand eens een nieuw stripverhaal over ons omwalde dorpje maken.

;-))

@Jef: Mechelen was duidelijk een onafhankelijk enclave (een Heerlijkheid) in Brabant. Daar is ook geen twijfel over.

Maar nu blijkt ertoch een onnozelpietluttig stukje Mechelen toch nog een stukje Brabant te zijn. Begrijpe wie kan!

Misschien is dat idee van een tolhuisje niet zo slecht!

@Willy: Bedankt voor de hulp!

een klein stukje informatie over hoe Mechelen onder Brabantse invloed kwam:
Mechelen, met zyn grondgebied, maekte sdert den aenvang der tiende eeuw, eene byzondere Heerlykheid uit, toebehoorende aen den bisschop of eerder aen de kerk van Luik, doch van alle kanten omringd van brabantschen bodem, en in het hertogdom van dien naem volkomen ingesloten.
Zoo lang die Heerlykheid weinig beduidde, gaven de geburen daer niet veel acht op, en lieten haer gerust; maer wanneer Mechelen eene volkryke en bloeijende stad geworden was; wanneer hare inwoonders door de nyverheid, vooral door den lakenhadel schatten vergaderd, en in het buitenland zelf een groot aenzien verworven hadden, kon het niet missen of die Luiksche heerlykheid moest ook andere vorsten de oogen uitsteken, en hunne begerigheid prikkelen.  De Berthouten, magtig, en zeer begoed in de omliggende streek, ja tot in het dusgenaemd Land van Mechelen toe, en zelfs in de stad, wisten met der tyd de Voogdy van Sinte Rombouts Kapittel te bekomen, hoedanigheid welke hun allengskens meer voet gaf in de Luiksche bezetting, en het middel werd om zekere regten, zeker gezag aen te matigen, tot afbreuk van de regten en het gezag der bisschoppen.
Deze, al te ver afgelegen om hunne heerschappy te Mechelen goed staende te houden, en om het huis van Grimbergen te beletten van voort te grypen, riepen daertoe de hulp in der hertogen van Brabant, met hen akkorden sluitende, hun de Heerlykheid verpandende, of er de inkomsten met hen van deelende.
bron: http://books.google.be/books?id=wHM6AAAAcAAJ
 
Mechelen was steeds wel een vrije Heerlijkheid, en de titel Heer van Mechelen heeft aan verschillende andere personen behoord, maar door de ligging van Mechelen, volledig omgeven door Brabant, waren we in praktijk steeds afhankelijk van deze Brabanders

Interessant boekje van 550 bladzijden:
  David, J.. Geschiedenis van de stad en de heerlykheid van Mechelen.
  'Imprimi potest' door P. F. X. De Ram, rector Univ. van Leuven, 1854.