Mechelaar Coxcie op top-expo in Leuven!

    

(foto's: Jan Smets  (links zelfportret Coxcie op z'n kopie van het Lam Gods))

Voor velen is hij een nobele onbekende, en voor een trits Mechelaars is Coxcie niet meer dan een straatnaam. Nochtans was Michiel Coxcie één van de allergrootste schilders van de Lage Landen in de zestiende eeuw.  Hij werd zelfs de Vlaamse Rafaël genoemd!  En dat is méér dan zomaar een eretitel.  Deze Maneblusser had talent in overvloed, en maakte de haast perfecte synthese van Italiaanse en Vlaamse schilderkunst.  Toch is zijn naam en faam - vreemd genoeg - wat weggedeemsterd.  Hoe is het mogelijk dat deze invloedrijke meester, die Hofschilder was, en aan het hoofd stond van een groot atelier dat tal van opdrachten uitvoerde in onze gewesten, in de vergetelheid is geraakt?

93 jaar werd hij.  En dat is héél oud voor die tijd. Op die leeftijd klom hij op een stelling in het Antwerps stadhuis voor de restauratie van een schilderij.  Hij donderde per ongeluk naar beneden... Op een kar geladen bracht men de onfortuinlijke schilder naar zijn geboortestad Mechelen, waar hij drie dagen later overleed...   Het licht ging uit voor een genie.

 

 

 

De  prestigieuze overzichtstentoonstelling 'Michiel Coxcie, De Vlaamse Rafaël' is eergisteren van start gegaan in het knappe Museum M in LeuvenHij loopt tot 23 februari 2014.  Niet Mechelen maar die andere Dijlestad organiseert de expo van één van de grootste Mechelse kunstenaars.  De vaak monumentale  werken van Coxcie vragen een museum dat ruim is, en hoge muren heeft.  En dat kan Mechelen (voorlopig) niet bieden.  Michiel Coxcie die leefde van 1499 tot 1592 was één van de invloedrijkste schilders in de Nederlanden van de zestiende eeuw.  Zijn bijnaam 'Vlaamse Rafaël' toont aan hoe hoog zijn kunst werd ingeschat.  Hij werd niet onterecht vergeleken met deze Italiaanse meester van de Renaissance.  Coxcie leefde in een uitermate woelige tijd - een tumulteuze periode van reformatie en Beeldenstorm tot het katholieke antwoord daar op.   Dit was het tijdsdecor waarin Michiel Coxcie het verbindingsteken is geworden tussen de Vlaamse primitieven en de barok.

 

  

 

Ik krijg een boeiende rondleiding door de tentoonstelling van één van de twee curatoren, prof.Dr. Koenraad Jonckeere van de Gentse Universiteit.  Samen met zijn collega, Dr.Peter Carpreau, afdelingshoofd Oude Kunst M-Museum Leuven, heeft hij deze grootse tentoonstelling opgezet.

 

   

 

Het is een huzarenwerk geweest om al deze unieke stukken in Leuven te krijgen.  Coxcie heeft een indrukwekkend oeuvre nagelaten.  Met deze expositie proberen we een overzicht te geven van zijn kunst, die ook een ander licht zal werpen op de 16de eeuw.  In die eeuw liep men heel hoog op met Coxcie.  Men bewonderde hem erg.  Hij was dan ook technisch heel begaafd.  Door zijn verblijf in Italië leerde hij de plaatselijke kunstenaars kennen, en was zo onderandere veel in contact met Michelangelo en andere grootheden.  In Italië leerde Michiel de oudheid kennen, en de zuivere opbouw van een fresco of  schilderij, de Venetiaanse kleuren, de subtiele landschappen...  Met al die elementen maakte hij iets nieuws.  Hij wist de stijl en techniek van het Noorden met de Italiaanse stijl te vermengen.  Hij maakte er een geslaagde synthese van...

 

 

Men heeft een tijd getwijfeld of Coxcie wel écht van Mechelen afkomstig was.  Maar nu neemt men algemeen aan dat dit zo is.  Coxcie kreeg zijn opleiding in Brussel  in het atelier van Barend Van Orley (van wie het beroemdste portret van 'onze' Margareta van Oostenrijk .  stamt...).    Nadien verhuisde hij naar Italië waar hij tien jaar zou verblijven om zich te verdiepen in de klassieke oudheid en om zich de stijl van de hoog-renaissance eigen te maken.  Hij kreeg er een stevige reputatie en mocht opdrachten uitvoeren in de Santa Maria dell'Anima en zelfs in de Sint-Pietersbasiliek.  Z'n faam maakte dat hij het lidmaatschap van de Romeinse Compagnia di San Lucia kreeg - en da's een eer die geen van de overige Fiamminghi ooit kreeg!

 

  

 

In 1539 keerde hij terug naar de Nederlanden, en werd hij de favoriet van Keizer Karel V en Margareta van Hongarije.  Zo werd hij Hofschilder.  Eerst van Karel, en nadien van zijn zoon, Filips II...  Hij ontwierp vele schilderijen,  wandtapijten en glasramen voor de Habsburgse dynastie...  Maar ook in grafiek is hij sterk.

 

 

Na zijn blitzcarrière in Rome keerde hij terug.  Coxcie was de vonk die heel veel in verandering bracht.  Hij werd een grote meneer.  Heel goed wist hij waar de renaissance over ging.  Hij bracht de mythologie in de Vlaamse schilderkunst die tot dan eerder zuiver religieus was.  Zijn werken zijn groots, monumentaal, er komt veel naakt in, mythologische taferelen...  Cocxie had een enorme impact op de iconografie van de Vlaamse schilderkunst.  Hier -  in wat ik wel noem 'onze spektakelzaal'-  zie je een reeks wandtapijten.  Wandtapijten waren er voor de elite, omdat ze heel arbeidsintensief en heel duur waren.  Coxcie heeft vele kartons gemaakt.  Hij was een meester om een geschreven verhaal in beeld om te zetten.  Voor het ontwerpen van de wandtapijten heeft hij veel samengewerkt met andere kunstenaars, zoals Pieter Coecke van Aalst...

 

 

 

Tijdens de eerste decennia van de Nederlandse Opstand (1568-1648) koos Coxcie overtuigd voor de katholieke fractie.  Het leverde hem na de Beeldenstorm opdrachten op voor tientallen nieuwe altaarstukken in onder andere Antwerpen, Mechelen en Brussel.  Zo kan je ondermeer in de Sint-Romboutstkathedraal het Sint-Sebastiaansdrieluik en het Drieluik van de Heilige Joris bewonderen!

 
 
 
Michiel was heel fanatiek tegenover de ketters als overtuigd katholiek.  Heel opmerkelijk is zijn zelfportret waarin hij zichzelf weet af te beelden in de stijl waarin op een ander schilderij de hertog van Alva staat.   Zo portretereede hij zichzelf als de beste strijder voor het Geloof.  In die tijd was zijn status alles overstijgend.  Hij kon zich die arrogantie best permitteren.  (Al moeten er toch wel een aantal het heel moeilijk gehad hebben met dat strijdbare godsdienstige van hem).  Coxcie leek  onaantastbaar.  Hij was immens populair.  Hij was meester in een groot atelier en hij pakte enorm veel opdrachten aan.  Misschien heeft hij hierdoor ook wel zijn eigen reputatie kapotgemaakt.  De spirit uit z'n glorieperiode geraakt er wat uit.  Hij wist wel dat hij sterk gewaardeerd werd, en dat maakte hem als persoon waarschijnlijk  hovaardig en onaangenaam. 
 
 
 
 

 

Op een bepaald moment wou Filips II het beroemde Lam Gods kopen voor het Escorial in Madrid.  Maar dit lukte hem niet.  Coxcie werd gevraagd om een kopie te maken van dit schilderij voor de vorst.  Cocxie wist dat hij alleen hierin kon slagen en ging twee jaar aan het werk in de Gentse Veytkapel om het meesterstuk van de gebroeders Van Eyck te kopiëren. 

 

Hoogswaarschijnlijk bracht hij hier en daar 'verbeteringen' aan - want hij vond zichzelf wel de beste.  Maar het werk is héél geslaagd.  Zelf wist hij zich ook nog te portreteren op het doek, als één van de vele figuranten.   Het Lam Gods is over heel Europa verspreid geraakt, en met deze tentoonstelling zijn we er in geslaagd om al die stukken bij mekaar te brengen.  Misschien wel voor het laatst...

 

 

 (lb: zelfportret in Lam Gods)

 

 

Weinigen dwongen zoveel respect af als deze Mechelse schilder, en weinigen hadden zoveel invloed op hun generatiegenoten.  Tot in de 17de eeuw herwerkten kunstenaars zijn schilderijen.  Zelfs de grootmeester Rubens raakte door hem geïspireerd!

En toch gaat het na zijn dood stijl bergaf met z'n reputatie.  Men ging hem zelfs bestempelen als slaafse Rafaël-imitator.  Deze expo heeft als doel deze historische misvatting recht te zetten en de getalenteerde kunstenaar terug te plaatsen in het pantheon van de kunstgeschiedenis.  Immers: hij legde de fundamenten waarop onderandere Rubens en Van Dyck op verder hebben gebouwd.  In Mechelen is hij de stamvader geworden van een hele dynastie Coxcies, die weliswaar niet de roem van Michiel zelf konden evenaren.

 

 

Sinds enkele decennia is er weer belangstelling voor het werk van Michiel Coxcie.  Iemand die hier zéker niet onvermeld mag worden is de onlangs overleden Raphaël De Smedt die zijn stadsgenoot met publicaties terug in het nieuws bracht!  Ere wie ere toekomt.

De werken op de tentoonstelling komen uit Londen, Berlijn, München, Brussel, Antwerpen, New York...

 

Bezoek tentoonstelling Museum M tot 23 februari.  Individuele bezoekers betalen 12 euro.  Wie jonger is dan 26 kan binnen voor 5 euro, en kinderen gratis.  Meer info: www.coxcie.be

 

 

Mis deze tentoonstelling als kunstliefhebber en Maneblusser zéker niet.  Ga als voorbereiding misschien even langs in Sint-Romboutskathedraal voordat je spoorslags naar Leuven vertrekt.  De expo is buitengewoon boeiend en uiterst verzorgd opgezet.  Museum M dat een museum is waarop menig stad terecht jaloers mag zijn, doet volkomen eer aan het monumentale werk van de kunstenaar.  Het is een unieke gelegenheid om het heel diverse oeuvre van deze Mechelaar bij mekaar te zien.  Vele werken zullen nadien nooit meer te zien zijn in ons land.  Grafiek, wandtapijten, schilderijen: het belooft een ontdekkingsreis te worden vol verrassingen.  Coxcie is ...méér dan een straat!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Eindelijk, ik keek al lang uit naar deze expo die in het begin van het jaar al aangekondigd werd in Knack.

Ik was altijd al een fan van deze schilder. Een perfecte kruising tussen Vlaamse primitieven en Italiaanse renaissance. Alleen werd hij de laatste jaren wat genegeerd als manierist. Een beetje een naaper dus en daar zit wel een grond van waarheid in. Maar als je uitverkoren wordt om het Lam Gods te kopiëren dan wil dat toch wat zeggen. Ik geniet altijd van zijn werk in onze kathedraal en ik ben blij dat de stad enkele tijd geleden nog een werk aankocht: het oordeel van Salamon.

In Spanje daarentegen is Coxcie "big". Hij wordt er als één van de grootsten beschouwd en je vind dan ook werk van hem in het prado en het Escurial; Maar ook elders, tot op het verre Madeira is onze kunstenaar aanwezig.

Ook in Rome vind je hem in de kerk Santa Maria dell'anima - de Teutoonse kerk vlak bij de Piazza Navona, waar hij een fresco ver het leven van de heilige Barbara schilderde.

Een niet te missen expo, daar in Leuven en mijn bezoek wordt kortelings ingepland. Ondertusen kunnen jullie 3 werken in de Sint Romboutskerk gaan bewonderen. Twee grote drieluiken in de kooromgang: de foltering van de Heilige Joris, de dood van Sint Sebastiaan . In de sacramentskapel ( de grote, lange  kapel links als je via de toren binnenkomt) in het altaar de besnijdenis van Jezus, waar hij zichzelf ook op afbeeldde. ( rechts boven tegen een zuil, de man met de baard).

Ik vind het alleen spijtig dat ik dit niet in zijn eigen stad kan gaan bezoeken, maar toegegeven, zulke monumentale werken hebben nood aan een grote ruimte en die is er tot nu nog niet in Mechelen

De ruimte is er wel degelijk, alhoewel lichtjes verwaarloosd: de zalen van het 'vroegere' cultureel centrum Antoon Spinoy. Daar is wel degelijk voldoende ruimte aanwezig....

De stad Mechelen heeft bijna tien jaar geleden een schilderij van Coxcie aangekocht voor 360.000 euro.  Weliswaar na grote tegenwerking uit vele politieke partijen, meen ik op het internet te vinden.  Ik zie dit schilderij niet staan op een fotoreportage van de tentoonstelling in Leuven.  Is dat schilderij er bij of wat scheelt ermee indien het niet opgenomen is;

Dat werk hangt niet op de expo, net zoals er zovéle andere werken van Coxcie niet te vinden zijn op deze tentoonstelling. De kunstenaar had dan ook een immense verzameling bij mekaar geschilderd, en het was de bedoeling en de 'eigen-zinnige' keuze van de curatoren om deze tentoonstelling zo representatief  en divers mogelijk samen te stellen, zodat het een goed beeld geeft over evolutie en variatie in het werk van Michiel Coxcie.  Er is dus écht niks 'mis' met het 'Oordeel van Salomo' dat Mechelen wist aan te kopen.

(trouwens, persoonlijk vond ik het een goed idee dat dit sleutelwerk werd aangekocht.  Coxcie is een grote Mechelse 'naam'.  Het was die investering toen waard...  Net zoals het ook een goed idee was om nadien ook nog werken van Rik Wouters aan te kopen...)

 

De boeiende catalogus geschreven door curator Koenraan Jonckheere is niet alleen beschikbaar in het museum in Leuven, maar is nu ook verkrijgbaar in de Mechelse boekhandel, en dit aan de prijs van 19,50 euro...