'Mechelaars in woelige tijden'

met categorie:  

(foto: Jan Smets  -  Katrien Verheecke en Sofie Merckx)

Deze avond werd in boekhandel Salvator het boek 'Mechelaars in woelige tijden' voorgesteld.  Vijf jaar hebben Katrien Verheecke en Sofie Merckx hier aan gewerkt.  Het boek biedt een aparte kijk op de Tweede Wereldoorlog.  Vreemd genoeg verscheen er nog niet zo erg veel in boekvorm over hoe deze oorlog werd beleefd in Mechelen.  Veertien getuigen vond het tweetal bereid om te vertellen over hun wedervaren tijdens deze woelige jaren.  Eén van hen was trouwens Jos Maes - of 'Jos-van-den-Hoek' - die in de beginjaren van Mechelenblogt meer dan gedreven bijdragen leverde.  Jos is ondertussen al enkele jaren overleden (net als zijn jongere - al eveneens - op dit blog actief zijnde - broer Jackie Maes....). 

 

Sofie Merckx is moraalfilosofe, en Katrien Verheecke is historica.  Beiden waren een tijdje aan de slag in persmiddens, en het is in die hoedanigheid dat ze mekaar enkele jaren geleden eerder toevallig tegen het lijf liepen.  Ze geraakten aan de praat, en hierbij ontdekten ze dat ze een gezamelijke interesse hadden: Wereldoorlog II.  Dit was voor beide jonge vrouwen de aanzet om hiermee iets te 'doen'.  Al snel ontstond het idee om een boek te schrijven over onze stad in deze oorlogsjaren.

 

Buiten het boek uit 1990 van Sabine Deboosere ('Mechelen in de Tweede Wereldoorlog') is er niet zo bijster veel over deze periode in de Dijlestad geschreven.  Toch was het niet de bedoeling om historische feiten voor de zoveelste keer te herkauwen. 

 

Voor hun boek gingen beiden anders te werk.  Sofie en Katrien gingen op zoek naar 'de laatste getuigen'.  Veertien Mechelaars met heel verschillende achtergronden vertellen hun verhaal.  Ieder vertelt vanuit zijn of haar eigen beleving: De ene zat in het verzet, of hielp kinderen onderduiken.  Weer iemand anders zat gevangen in een kamp of vocht in het leger...

 

(foto: Beeldbank uit 1939.  Observatiepost van Belgische soldaten op de Sint-Romboutstoren)

 

Noem het misschien een menswetenschappelijk boek in een historisch kader.  bewust kozen we om de mensen aan het woord te laten in eigen huiskamer, én in hun eigen spreektaal.  Zélf wilden we geen oordeel vellen.  We hebben vooral geprobeerd ons in te leven in het toenmalige oorlogsbestaan.  We ontdekten dat de lijn tussen goed en kwaad soms moeilijk te trekken is, en hoe overleven een oerinstinct is.  We probeerden te achterhalen welke ethiek en welke psychologie achter hun verhaal zat.  Tussen goed en slecht zit een grote grijze zone opgevuld met menselijk leed én geluk.  De verhalen zijn soms spannend, soms triestig, soms ook grappig...

 

Er werd van start gegaan met de interviews, omdat men door de hoge leeftijd van de getuigen niet lang wilde wachten.  Vijf van de gesprekpartners zijn ondertussen overleden.

 

Er kwam ook heel wat research bij kijken.  We waren verrast dat de getuigen zo sereen en vlot vertelden over hun wedervaren.  Sommigen vertelden hun verhaal voor de eerste keer.  Zo hadden we ook een boeiend gesprek met de oma van Sofie: Josephine Diedens.  Ik hoorde nu pas het volledige verhaal... Ook wilden we schetsen hoe deze mensen de draad van hun leven terug opnamen na de oorlog.

 

Na elke getuigenis volgt een historisch kaderstuk om een zo goed mogelijk beeld te geven van de tijdsgeest.  Het boek dat best uniek mag genoemd worden, wordt in eigen beheer uitgegeven en kost 25 euro.  Het telt 149 bladzijden en is geïllustreerd met foto's van de getuigen en historisch beeldmateriaal dat bereidwillig werd uitgeleend door de regionale Beeldbank van Mechelen.

 

  (foto: auteurs - Jos Maes)

 

Jos Maes - één van de getuigen - poseert hier als trotse scout.  Eénmaal scout, altijd scout!  Hij was reeds scout in WOII.  Hij maakte het allemaal mee als jonge knaap.  'Woelige Ekster' zette zich tijdens de oorlog in voor zijn medemensen.  Geen gewelddagig verzet, maar dienstbaarheid.  "Sommigen noemden ons zwarterikken omdat wij bij Winterhulp gingen helpen.  Maar we zagen dat niet als collaboratie - We hielpen de Belgische bevolging! Of hoe noem je rondgaan met een stootkar om oude kleren te vragen aan de mensenanders? Denk de scouts weg en Winterhulp bestond niet meer.  De bezetter hield ons wel in het oog, maar gebruikte ons niet... (...)"

 

(foto Beeldbank)

 

Op deze foto uit 1940 verzamelen Belgische troepen zich op het hoofdplein van de voormalige Baron Michel KazerneLouis Buelens die in 1914 geboren werd in Hombeek werd aan de vooravond van de oorlog opgeroepen als soldaat. Als sergeant namen de Duitsers hem krijgsgevangen, waarna hij vier maanden in een Duits kamp verbleef...  "De oorlog heeft mij hard veranderd, maar ik kan niet vertellen hoe ik geweest zou zijn zonder oorlog.  Verbeterd ben ik zeker niet.  Op sommige gebieden wel.  Ik ben onder andere gemakkelijker content.  Als ik mijn kinderen en kleinkinderen bezig zie met hun eten...  In Duitsland hadden we één menu en daarmee waren we content, want dat was ons leven.  Ondanks de armoede was ik een tevreden mens... (...)"

 

(foto: auteurs)

 

Katrien en Sofie aan de babbel met Joske - de grootmoeder van Sofie.  Josephine Diedens vertelde net als haar overleden echtgenoot veel over 'den oorlog' aan haar kleindochter.  Joske vluchtte aan het begin van de oorlog met haar gezin naar Menen, maar keerde snel terug naar het ouderlijke huis in Mechelen - een boerderij.  Door zelfvoorziening en smokkelwaar bleven ze van de honger gespaard.  "De oorlog was een kwade tijd.  Wij hadden geluk.  Op de boerderij brachten we de oorlog samen door, zonder honger en in goede gezondheid... (...)"

 

(foto: Beeldbank)

Vanuit de Dossinkazerne werden tijdens de oorlog 25 482 joden en 351 zigeuners naar Auschwitz-Birkenau gedeporteerd.  Slechts 1240 keerden levend terug.  In de Kazerne verzorgden de gasthuiszusters de joden die ziek waren.  Af en toe 'verdween' er een.  Mogelijk ontsnapten zo veertien patiënten aan de deportatie.  Ook de grijze zusters die naast de kazerne woonden, wisten maar al te goed wat hun buren uitspookten: ze hoorden 's nachts treinen vertrekken en geregeld klonken geweerschoten.  Zij slaagden erin om af en toe kinderen te redden door ze door te sluizen naar onderduikadressen...

 

   (foto: auteurs)

 

Alfred Van Geesbergen toont zijn schilderijen aan de schrijfster van het boek.  Hij zat als achtienjarige mee op één van de geallieerde tanks die de stad bij de bevrijdign binnenreden.  Een jaar later sloot hij zich vrijwillig aan bij het leger.  Zo ging hij met de Amerikaanse troepen in Duitsland vernielde opslagplaatsen opruimen.  "Terug thuis was het groot feest.  Ze herkenden me amper in mijn Amerikaans uniform.  We gingen meteen dansen in den Alcazar waar ik m'n vrouw ontmoette!  Ik ken veel dames die voor de charmes van de Amerikanen of Engelsen vielen.  Sommigen lieten er zelfs hun Vlaams lief voor staan!" (...)

 

(foto: Beeldbank)

 

Op de Grote Markt werd een feest gehouden ter ere van de geallieerde bevrijders van Mechelen.  Getuige Staf Schaerlaeckens vertelt over de bevrijding nét voordien: "Een golf van wilde vreugde ging door de stad.  Overal hingen de mensen Belgische vlaggen uit.  Op de middag van 4 september haalde de bevolking vier Engelse tanks en Canadese infanterie binnen als helden.  Schoten werden amper gelost. Ze kwamen uit twee richtingen: Gent en Brussel.  De massaal opgedaagde toeschouwers kregen sigaretten, chocolade en kauwgom" (...)

 

Nu het boek uitgegeven is, doen de schrijfsters nog een dringende oproep naar een aantal getuigen of hun familieleden.  Niet iedereen heeft men teruggevonden op het vroegere adres.  Men wil hen immers graag een gratis exemplaar van het boek schenken.  Een seintje mag gegeven worden aan Mechelenblogt.

 

 

 

 

 

 

 

 

Met dank aan Jan Smets voor het interview

Aan de schrijfsters: ik ben de dochter van Rosa Van Den Zegel en kreeg een exemplaar van haar zus mijn tante. 

Het spijt me dat ik niet aanwezig kon zijn wegens andere verplichtingen

Het is een speciale kijk over de beleving van WOII 

 

 

Als ik haar verhaal lees, zie ik dat ze een heel bizjondere en  sociaal bewogen vrouw was Malenie.  Iemand om trots op te zijn.

dat is een feit Jan, ik zou de mensen niet graag te eten geven die bij haar een luisterend oor en een zwijgende mond gevonden hebben.

Intrigerende foto van de begraafplaats van de Mechelse gesneuvelden uit WW1 op de cover van het boek dat handelt over Mechelse burgers tijdens WW2. Ik zal het boek zeker kopen. Sofie Merckx is niet de eerste de beste, ben dus wel zeer benieuwd naar haar boek ! 

Het boek bulkt van de historische fouten. Natuurlijk mogen de geinterviewden al eens een foutje maken maar dan is het aan de auteurs om ze te verbeteren. Voorbeelden: 1.  p6: louis buelens stapt in één nacht 50 kilometer van mechelen naar wezet. 50 km ? 2. p7: mimi de boel moet zijn nini de boël 3. p 7: "op vrijdag 10 mei 1940, de tweede dag van de oorlog"; die vrijdag was echt wel de eerste dag van de oorlog 4. p.8: "de ons beloofde hulp van Engelsen, Amerikanen": Amerikanen ???? Die waren neutraal tot 11.12. 1941 5. p.14 "de geallieerden liepen vast in Parijs": de geallieerden liepen vast in normandië maar na de uitbraak van 31.7. rukten ze met 75 km per dag op 6. "na de doorbraak in Dinant overspoelden de Duitsers Noord-Frankrijk": de doorbraak gebeurde in Sedan 7. p.17 "507 miljoen Russische krijgsgevangenen"; zonder commentaar 8. p.22 "zijn habsburgse voorvaderen" over leopold III; nooit geweten dat leo habsburgse voorvaderen had 9. p.22 "terwijl de regering onder de leiding van pierlot in londen opnieuw bijeenkwam, weigerde leopold zijn troepen aan het front te verlaten": de breuk kwam er in wijnendale en eerst in oktober 1940 was de regering (d.w.z. de 4 ministers die niet terugkeerden naar huis) aanwezig in londen 10. p. 27: "jan albert goris, een Vlaming bij de BBC". Dat een geintervieuwde deze fout maakt is niet abnormaal maar dat de auteurs dat in een eigen tekst nog eens herhalen op p.33 is minder normaal. Goris (marnix gysen) verbleef de hele oorlog in new york. Het was nand geertsen (pseudoniem jan moedwil) die bij de bbc werkte. Dit is dus de oogst na nauwelijks 30 bladzijden

Misschien was het sympathieker geweest die opmerkingen aan de dames zelf te laten geworden via mail of brief of een andere drager;

tenslotte ging het er hen om de sfeer weer te geven hoe die mensen de oorlog hebben beleefd.

Zelfs de herineringen van getuigen veranderen in de loop der tijden

@Malenie: Als iets in boekvorm gepubliceerd is, mag en moet de (gefundeerde) kritiek erop evenzeer openbaar zijn. Vervormde herinneringen hadden, inzoverre nog mogelijk na overleg met de geïnterviewden, hetzij meteen in de tekst, hetzij authentiek als herinnerd maar met voetnoten, moeten gecorrigeerd geweest zijn, eerder dan historische vervalsingen de wereld in te sturen.

wel somehuman ik heb het over het verhaal van mijn moeder. Ze zegt daarin dat ze niet wist wat er in de kazerne naast de kribbe plaats vond. Nu weet ik pertinent zeker dat ze ons altijd verteld heeft dat zij zelf kindjes over de muur heeft weten smokkelen, dus....maar ik vrees dat het interview wat laat in haar leven afgenomen is...want ook zij is een van de mensen uit het boek die al niet meer onder ons is.

het ging er mij maar om dat het weer zo lief gezegd was in de opmerkingen over de historische fouten of ben ik daar supergevoelig aan?

Ik heb duidelijk geschreven dat de geinterviewden mogen vertellen wat ze willen; ze mogen de zwaarste historische fouten maken. Maar zoals SomeHuman schrijft, dan is het aan de auteurs om ofwel in de interviews, ofwel in voetnoten, ofwel in een eigen alinea bij het interview de zaken recht te zetten. Maar het ergerlijke is dat de helft van de genoemde fouten gemaakt zijn in de zogenaamde historische kaderstukken van de auteurs zelf. Je mag toch verwachten dat in een boek over Mechelen ten minste de naam van de Duitse bevelhebber juist gespeld wordt: von Märcker en niet von Marcker zonder umlaut (p42). Je leest weer eens de nonsens dat "toch konden er pakjes in en uit gesmokkeld worden" (p.64) in Dossin terwijl de officiële Duitse formulieren in verscheidene publicaties verschenen zijn waarmee pakjes verstuurd werden. En de Mechelse oorlogsburgemeester Karel (i.p.v. Kamiel) Baeck (p.68)  noemen, wijst gewoon op slordigheid en haastwerk.   Iedere fout kon vermeden worden door eventjes te googelen en door niet alleen wat titels in een bibliografie te vermelden maar door ze ook te lezen.

Oeps, daar gaan we weer. Aan deze twee dames zou ik willen zeggen, schrijf over dat wat je weet en laat u niet beinvloeden om te schrijven over dat wat je NIET weet. Een doordenkertje, hoe zijn die dames er toe gekomen om te schrijven over WO2 ??? Ik ga niet in detail treden maar " de geschiedenis kan maar een keer worden geschreven ". Meer is die soap niet waard.

Dag Mark 

De keuze van de foto op de cover is louter esthetisch. De graven uit de Eerste Wereldoorlog zijn nu eenmaal 'fraaier' dan die van de Tweede Wereldoorlog. Hopelijk heeft het je leesplezier niet kunnen bederven.

 

Allez, in het licht van de door 'janarthurleo' aangehaalde discrepanties, zou ik stellen dat men in dit geval het boek gerust naar de kaft mag beoordelen.

M.a.w. wie niet al zo uitzonderlijk goed op de hoogte is dat het boek hem/haar dan overbodig is, wordt schaamteloos misleid.

Ik denk de aanschaf van dit boek nog maar even uit te stellen tot De Sleghte  of Sophie van Swoggi het in de etalage zetten aan winkeldochterprijzen.

Ik ga ondertussen toch trachten het in de Mechelse Bib uit te lenen en er dan mijn mening over te vormen.

Misschien kunnen de dames ondertussen een erratablaadje toevoegen aan hun werkstuk? In bijna alle teksten kunnen fouten sluipen.

:-))

KatrienV

Ben nog niet tot in de Salvator geraakt en al de muggelzifterij die er ondertussen alhier over de 'historische fouten' geplaceerd werd zal me zeker niet tegenhouden het boek zeker te kopen. Wanneer ik de cover intrigerend vind met die foto van de gesneuvelden van WW1 dan is dat zonder enige ironie aangezien de herinnering aan of vertelling over WW1 meestal onuitgesproken blijft bij getuigen uit WW2 en uit ervaring weet ik dat Sofie een zeer goed interviewer is. Dit teneinde een mogelijk misverstand teniet te doen. 

@MarkT:

Internationaal beschouwd, eindigde WW1 20 jaar voor WW2 begon. Herinneringen aan de Grote Oorlog kunnen de jonger dan eeuwelingen nauwelijks gehad hebben; vertellingen erover herinner ook ik me en die zijn onderling hoogst verschillend. Behalve dat Duitsland in beide gevallen de vijand was, hoorde ik nooit een verband leggen tussen beide wereldoorlogen (tenzij door historici die oorzaken van WW2 beschreven) - noch door degenen die beide beleefden, noch door degenen die slechts WW2 meemaakten. Als dat anders zou geweest zijn voor enkele van deze geïnterviewden, dan zou een "zeer goed interviewer" die geïnterviewden erover aan het woord laten en geen waanvoorstellingen van Madame Blanche insinueren omdat die esthetischer afbeeldingen toelaten. Of werden ook de getuigen op de esthetische waarde van hun vertelling geselecteerd?

@Malenie:  de schrijfsters vragen of je met hen contact kan opnemen ivm de getuigenis van jouw moeder.

 

 

 

opdracht met plezier uitgevoerd Jan Smets.

Beste Sofie of Katrien,

 

zou het kunnen dat mijn vader August De Wit ook getuige is geweest in jullie boek? Ik meen zijn foto te herkennen op de cover (uiterst links op de 2de rij met de zwarte klak op). Hij woont momenteel in Blankenberge en niet meer in Mechelen en hij zou zeer graag een kopie van het boek hebben :)

Als jullie contact met mij opnemen zal ik jullie zijn adres privé doorsturen?

 

Mvg,

Eva De Wit

Dag Eva

Je vader heeft inderdaad zijn verhaal gedaan. Stuur het adres maar door naar info@graafkalli.be. We zullen hem een exemplaar bezorgen.

 

mvg,

Katrien