Frieda en haar ploeg in laatste rechte lijn naar Hanswijkprocessie

  (foto's: Jan Smets)

Dinsdagmorgen half elf.  Het is relatief rustig in de grote processielokalen in de Augustijnenstraat 74.  Maar dat is maar schijn.  In het zenuwcentrum waar de Hanswijkprocessie van zondag wordt voorbereid, is men nu in de laatste rechte lijn naar de uitgave van 2012.  De Hanswijkprocessie is dan ook een topevenement dat velen naar onze stad weet te lokken: religieus-historisch mobiel erfgoed van de hoogste categorie. Bovendien is het de laatste processie voordat de slechts om de 25 jaar uitgaande Cavalcade door de straten van onze stad zal stappen.  Voor de laatste keer zijn de huidige kostuums, waarvan de meesten reeds 25 jaar meegaan, te zien zijn.  Bij de Cavalcade wordt alles weer grondig vernieuwd en aangepast.  Ik heb vandaag een afspraak met Frieda Van Vaeck, al 'eeuwen' dé spilfiguur van deze beroemde processie...

 

 

Frieda Van Vaeck is een bescheiden dame.  Uiterlijk lijkt ze de rust zelf, maar  het is vaak stresserend deze laatste weken.  Toch heeft ze de touwtjes goed in handen.  Ze kan dan ook bogen op heel wat ervaring.  Sinds 1978 is ze betrokken bij de organisatie van de processie.  En sedert 1991 draagt ze de eindverantwoordelijkheid...

 

Tijdens het gesprek moet ze vaak de telefoon opnemen en praktische vragen beantwoorden van medewerkers.  

 

"Nu is het inderdaad druk aan het worden.  Met een ploeg dames zijn we momenteel de kostuums aan het klaar maken.  Er worden de laatste dagen nog flink wat herstellingen uitgevoerd.  Vrijdag zal dan alles verhuizen van de processielokalen naar de kleedlokalen in de Ham en BIM/Klein Seminarie."

 

Het gaat over een gigantisch grote collectie.  84 rekken hangen vol kleren.  Zo'n 3300 stuks!  En dat is niet alles.  Want bij elk kostuum horen een paar schoenen, een hoedje, collants, of andere attributen.  650 paar sandalen staan netjes in de rekken, naast 350 paar schoenen en zo'n 650 paar turnpantoffels.  Want de laatste decennia wordt er veel meer gelet op de details.  Zo valt het op dat het schoeisel véél correcter is dan vroeger.  Het spreekt vanzelf dat hier een hele organisatie bij komt kijken.

 

"De processiekostuums zijn in 1988, bij de vorige Cavalcade, volledig vernieuwd.  En sinsdien zijn er nog twee keer grote vernieuwingen doorgevoerd: in 1992 en in 2000.  Maar tegen volgend jaar, voor de volgende Cavalcade, wordt weer alles aangepast.  Dit betekent dat we hiervoor een serieus budget moeten hebben.  Hiervoor worden de nodige fondsen ingezameld.  Voor het ontwerp van de vele kostuums is Suzanne Van Well aangetrokken.  Zij is een professionele kostuumontwerpster die al aan vele films meewerkte (waaronder 'de leeuw van Vlaanderen').  Ze is een grote naam in dit wereldje, en gewaardeerd in binnen-en buitenland.  Het is dan ook de laatste keer dat de huidige kostuums zullen te zien zijn in de processie.  Nadien bekijken we wel wat we met deze collectie zullen doen.  We zullen wel een aantal stuks behouden.  Maar de meeste zijn écht wel aan vervanging toe.  In ons naaiatelier zijn we sinds januari aan het samenkomen om te stikken, ritsen te vervangen of scheuren weg te werken. "

 

  

     

  

  

  

  

 

 

Zo'n processie voorbereiden is niet niks.  Al maandenlang is men er aan het werken.

 

"Het start allemaal in het eerste weekend van september.  Dan worden alle kostuums nagekeken, gewassen en gestreken.  De hoeden en schoenen worden geordend.  Met drie mensen, waaronder mijn zus An, zijn we hier mee bezig tot ongeveer half november.  In oktober vangt dan de mailing aan naar de verenigingen.  De denkgroep komt samen om het concept uit te tekenen en te bepalen welke accenten gaan gelegd worden.  Het draaiboeik wordt gemaakt - en da's handig voor rekwisietenbouwers, wagenverantwoordelijken en regisseurs, Dan worden ook de affiches ontworpen.  De folders zijn dan al lang verspreid naar alle windstreken en toeristische diensten.  Die folders worden eind augustus gedrukt.  In januari komt dan alles op volle toeren.  Dan starten we de communicatie naar de media.   In februari proberen we dan individuelen te recruteren, en maken we afspraken voor de verhuis, de grime, de programmaverkoop, enzovoort...  Da's ook een hele klus.  We contacteren de dames die zorgen voor het aankleden van de figuranten, de commissarissen die tribunekaarten verkopen, de verhuizers van de kostuums...  Er komt heel wat bij kijken, en we moeten beroep kunnen doen op héél wat vrijwilligers..."

 

 

Het dagelijkse bestuur van de Hanswijkprocessie bestaat uit vijf mensen die na Pasen haast dag en nacht met de organisatie bezig is.  Maar alles komt beslist in orde.  Natuurlijk blijft dan de onzekere factor van het weer.  Daar is in ons land niet veel aan te veranderen...  De weerberichten worden nauwlettend opgevolgd.  Voor dit weekend belooft men misschien géén schitterend weer, maar het zou wel droog kunnen blijven.  Laat ons hiervoor duimen...

 

 

"Sinds 1973 zijn we maar twee keer niet kunnen uitgaan.  Dat was in 1974 en in 2002.   Al die andere keren lukte het ons wél.  Ook al bleef het niet altijd droog.  Dit is geen ramp als het beperkt blijft van regen.. Alleen als het begint te gieten is het wel erg.  Da's onze grootste nachtmerrie.  Het is een reusachtig werk om nadien dan al die natte kledij te drogen.  Voor zondag wachten we dus af...  's Morgens hebben we contact met de meteodienst.  Als er écht slecht weer wordt voorspeld, is het heel moeilijk om een juiste beslissing te nemen.  Uitgaan of niet?  ...  Maar soms hebben we ook geluk.  Drie jaar geleden werd slecht en regenachtig weer voorspeld.  Maar heel toevallig kreeg de processie véél zon.   Ze kon uitgaan tussen twee grote regenzone's in!   En de vorige twee jaar ging de Hanswijkprocessie uit met mooi weer."

 

 

De Hanswijkprocessie wint weer aan populariteit.  Dat zie je aan het aantal toeschouwers in de straten.  Toch is het niet steeds gemakkelijk om deelnemers te vinden.  Vroeger kon men veel gemakkelijker scholen mobiliseren om mee te stappen.  Dat is nu allemaal gewijzigd.

 

 

"We merken wel meer en meer dat de deelnemers méér gemotiveerd zijn dan vroeger.  Dikwijls zijn het nu ook mensen die aan het meestappen in de processie een diepere betekenis willen geven.  Zo krijg je ook een veel serenere sfeer, en is de getuigende kracht groter.  Dat merken ook de toeschouwers.  We kunnen ook beroep doen op een aantal gelovige gemeenschappen van binnen en buiten de stad, zoals de Assyrische gemeenschap van Mechelen, en delegaties van Poolse, Roemeense, Spaanse, Filipijnse, Afrikaanse groepen uit het Brusselse.  Moeilijker wordt het elk jaar om ruiters te vinden.  We hopen dat we tegen de Cavalcade toch voldoende ruiters kunnen aantrekken."

 

 

 

Frieda vertelt rustig maar toch met veel enthousiasme over 'haar' processie.  Dit is duidelijk haar levenswerk.  Ze gelooft erin.  Méér nog: ze is er door bezield.

 

 

"Met de Cavalcade proberen we een rode draad te trekken door het hele gebeuren -  dit in tegenstellign met vorige edities.   We willen het aantrekkelijk maken voor gelovigen maar ook voor niet-gelovigen.  Gelovigen zullen er misschien een andere laag in ontdekken, maar ook anderen zullen door de Cavalcade aangesproken worden.  De grote boodschap die we willen meegeven is : "Ja zeggen aan het leven".   Het gaat immers over 'oerbeelden van het leven - over leven en dood...  'Ja' zeggen doet leven!"

 

 

Frieda denkt nog niet aan stoppen.  Ze is er niet mee bezig.  Naar eigen zeggen wil ze het overlaten aan 'hierboven'.  Dan komt haar gelovig engagement tot sprake:

 

 

"Ik ben er allemaal toevallig ingerold.  Ik studeerde voor apotheker aan de Leuvense Universiteit.  Maar om gezondheidsredenen heb ik mijn studies een jaar moeten onderbreken.  Zo heb ik in die periode mijn eerste stappen gezet als hulp bij de processie.  Eerder toevallig.  Het was het prille begin.  Later heb ik mijn studies terug opgenomen en ben laborante geworden.  Nadien ben ik thuis gebleven om voor mijn ouders te zorgen.  Later ben ik theologie beginnen studeren.  Nu werk ik op het bisdom in Mechelen.  Ik hou van de Hanswijkprocessie, en ik hoop dat ze haar religieus karakter kan bewaren.  Dat is voor mij belangrijk.  Ze moet kunnen getuigen van een boodschap.  Ze moet mensen kunnen raken."

 

In het naaiatelier wordt ondertussen koortsachtig maar gezellig doorgewerkt.

"Ik doe dit werk al 37 jaar" - zegt Maria Huys fier.  "De processie is mijn leven.  Sinds mijn twaalf jaar stap ik mee op.  Vroeger was ik bij 'de Zingende Engelen' met Madeleine Jacobs.  Nu ben ik al lang bij de groep 'bedevaarders van Hanswijk".

Irène Walschaerts is ook al jaren bij de naaiploeg van de processie.  "Het is allemaal vrijwilligerswerk, maar we doen het graag.  Het houdt ons een heel jaar bezig.  Maar we zijn fier op ons werk.  We hopen nu wel op mooi weer voor zondag..."

Dat hopen ze allemaal.  Ik hoop het mee.

Ondertussen komen mensen binnen om hun kostuum te passen.  An Van Vaeck helpt geduldig.  Er wordt gespeld, ingenomen, kaartjes gehangen...  En Frieda blijft de telefoon opnemen. 

 

Ik ga hen allen rustig laten voortdoen, maar eerst wil ik nog mijn naam opgeven als figurant voor de Cavalcade van volgend jaar.  Want als Mechelaar wil ik er beslist bij zijn.  In '63 stond ik als kleine hummel aan de straatkant.  In '88 was ik 'soldaat van de bijbelse koning Achaz'...  Wat wordt ik in de editie van 2013?  We zullen zien.  Maar ik wil zéker meestappen.  Frieda noteert wat graag mijn naam en contactgegevens.

 

frieda.vanvaeck@scarlet.be

www.hanswijkprocessie.org/

 

Zondag trekt de eeuwenoude Hanswijkprocessie weer door de Mechelse straten.  Het is Mechels Erfgoed dat moet bewaard worden.  Vandaag proefde ik al een beetje van de sfeer, én doe mijn hoed af voor het vrijwilligerswerk van zovelen.  Proficiat Frieda en jouw ploeg!  Dit mag zéker wel eens onderstreept worden!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Waar al die mensen, die meelopen, vandaan komen... daar heb ik geen idee van.

Maar - tot enkele jaren geleden - liepen mijn twee nonkels en tantes uit Heist-op-den-Berg nog elk jaar mee in de processie.

Le Patriote Illustré - Hanswijkprocessie 1929

De Hanswijkprocessie is idd. een belangrijk stuk erfgoed dat zorgvuldig dient bewaard te worden.  Vooral dient men zich af te zetten tegen de steeds meer veld winnende tendens van oubollig en voorbij. Niets is minder waar. 

Kijk maar naar allerlei andere processies die de tand des tijds trotseren (Hakendover- Hasselt, boeteprocessie in Veurne  enz.).

Wel is het van groot belang in te spelen op de tijdsgeest die meer en meer ingesteld is op het visuele aspect.  Beweging, kleur, sfeerschepping, het komt allemaal aanh bod.  Laten we daarop het grote accent leggen voor de cavalvcade van 2013.  Trouwens principieel wijkt dit niet af van de oorspronkelijke bedoeling en opvatting van de cavalcade.

Hoe belangrijk het visuele aspect ook  mag zijn, heb ik toch de sterkste herinneringen aan het auditieve. De vele en talrijke koren die mee opstapten en liederen zongen.  Een "monument" was zeker Madeleine Jacobs die haar zingende engelen vele jaren achteruitlopend dirigeerde.  De wuivende palmtakken vormden, naast de aantrekkelijke zangeressen, het visuele aspect. 

Zelf heb ik tijdens mijn collegejaren al zingend mee opgestapt . Niet alleen in de Hanswijkprocessie trouwens maar ook in de processie van Sint-Pieterparochie, in de "Kriekskesprocessie" van St.-Katelijne en in de St.-Romboutsprocessie. Het waren drukke tijden toen. 

Met mijn mannenkoor "De Mechelse Liedertafel" deden we ongeveer 20 jaar mee (toen hielden wij er mee op). Ook in de cavalcade van 1988 waar we de Hofkapel van Margaretha van Oostenrijk uitbeeldden.  Comfortabel gezeten op een wagen getrokken door twee stevige paarden, gekleed in een rode tabberd en met een pruik op die ons onherkenbaar maakte voor onze eigen vrouw en aanleiding gaf tot hilarische toestanden, trokken we door de Mechelse straten en lipten daarbij de liederen die vooraf op een cassette waren opgenomen.  Heerlijke momenten overigens waarbij we ons kostelijk amuseerden, mooi zongen en slechts eenmaal de processie moesten missen omdat de wagen op de Zandpoortvest een wiel verloor nog voor de processie goed en wel begonnen was. Verder was het een voortdurende strijd met de blazersgroep die achterop kwam en waarmee we afwisselend zouden musuceren.  Dat verliep niet altijd even vlot.

Nog herinneringen hebben we aan het Mariaoratorium dat speciaal voor de Cavalcade van 1988 werd gecomponeerd door Peter Pieters op een (nogal archaïsche) tekst van Kan. Ed. Gouverneur, oud-directeur van het college en eindverantwoordelijke voor de processie.  De tekst verhaalde de gechiedenis van het mirakuleuze beeld van O.-L.-Vrouw van Hanswijk. Een van de taferelen werd "het wonder van de Brusselpoort" genoemd.  Dit ontlokte in het koor de reactie dat het enige wonder van de Brusselpoort was om rond het poortgebouw te kunnen rijden zonder een rood verkeerslicht tegen te komen.  Misschien wordt dit monumentale werk volgend jaar nog eens uitgevoerd?

Er wordt gezegd dat de processie omwille van het slechte weer tweemaal niet is kunnen uitgaan. Dat is juist, we waren er bij, maar dat wil niet zeggen dat we de andere jaren niet regelmatig werden "gezegend" met een mals buitje.  We hielden ons echter sterk en deden alsof er niets aan de hand was.  De toeschouwers reageerden natuurlijk anders.

Zo leven in Mechelen en bij de Mechelaars ontelbaar vele herinneringen en anekdotes verbonden aan de processie van Hanswijk en aan de cavalcades.  Zouden we die niet eens kunnen verzamelen en er een gedenkboek van maken?  Vooral de iumpact op het gwone leven zou aldus kunnen geëvoceerd worden.

 

Ik herinner me de editie van 1974.  De processie is niet uitgegaan wegens het barslechte weer.  Ik zong toen als dertienjarige in het knapenkoor van Hagelstein (ik vraag me nog steeds af hoe ik hiervoor ben gerecruteerd, daar ik niet de minste muzikale of vocale talenten heb...  ;-)    Misschien was deze 'annulatie van Hierboven' wel een preventieve bescherming voor de gevoelige oren van de toeschouwers...

@ Urbain :

Over de link tussen "Hanswijk" en "Wonder van de Brusselpoort" vond ik onlangs dit :

Hanswijk - Opening Brusselpoort tijdens pest

BTW :

Toen we nog schoon en jong waren (eind jaren '70) werden we door dhr Samblanckx, prefect van het Sint-Romboutscollege, gesommeerd om mee te lopen in de Hanswijkprocessie.  En dan deden we er alles aan om eraan te ontsnappen... tot het vervalsen van de handtekening van onze ouders toe.  

;-)

Those were the days

De  door Gimycko aangehaalde prent is een reproductie van een negentiende-eeuws wandtapijt dat je kan zien in de crypte van de OLV-van Hanswijkbasiliek.  Hieronder een detail:

(foto: Jan Smets)

Daar bevindt zich trouwens nog méér beeldmateriaal over de geschiedenis van de processie...

Ik heb ook nog meegelopen  (ind de tijd dat ik verpleegkunde studeerde) als middeleeuwse ziekenbroeder met een aantal pestlijders rondom mij... 

En achter de volgende foto heb ik een tijdje moeten zoeken, maar ik heb hem daarstraks gevonden: Dit ben ik - locatie Keizerstraat - als 'lijfwacht van koning Achaz' in de Cavalcade van Hanswijk in 1988.  Behoorlijk onherkenbaar!  ;-)  Toch wel een bijzondere ervaring om als Mechelaar in die maar eens om de 25 jaar uitgaande Cavalcade mee te stappen.  Ik gaf alvast m'n naam op voor de volgende editie in 2013...

 

Grellig, die roe' bottekes !

;-)

Sorry op voorhand, maar van processies , cavalcades, etc,...(Heb daar ooit zelf nog "Veni Creator Spiritus " ten berde gebracht), van die dingen moet ik vandaag een "bekke spaave". Ik herinner mij nog als de dag van gisteren dat er ene in de groep voor mij stond en zijne plas niet kon ophouden en het dan maar vrijelijk langs zijne middeleeuwse "Collant" liet lopen. Ik herrinner mij dat moment nog altijd als de dag van gisteren. Als iemand zich hierin herkent : Ik lach je niet uit, integendeel, ik heb immens respect voor jou...