Mechelse sporen in Wenen

met categorie:  

    

(foto's: Jan Smets)

Ik vertoefde tot gisteren een kleine week in Wenen - een stad als één groot barok gebak met een flinke toef sahne er bovenop; een stad waar wals, Sisi-romantiek en Habsburgerpronkzucht hand in hand gaan met ritjes met de fiaker, rondjes draaien in het Riesenrad in het Prater, Wein, Musik en viel mehr, en waar de Koffiehuizen tot instituten zijn gepromoveerd... Je verwacht je in deze Stad in Dreivierteltakt nou niet zo dadelijk een Mechelse link...  En toch...

Rudi De Mets - onze welbekende stadsgids had me het een paar dagen voordien op 'een blaadje meegegeven': Ik moest en zou beslist toch eens op zoek moeten gaan naar een paar Mechelse sporen in deze stad waar de Donau niet zo blauw is als men ons wil laten geloven.

Dat heb ik dan ook gedaan.  Niet omdat ik niet zou 'durven' - maar ook omdat het me écht begon te boeien.  Ik was een dertig jaar geleden ook al in Wien geweest, maar deze ontdekkingsreis naar mijn Maneblussersstad had ik toen niet aangevat.  Dit zou ik met deze citytrip beslist 'goed' maken.

Het Kunsthistorisch museum in Wenen is een verbluffend architectonisch gebouw waarmee de Habsburgerstad zijn grandeur tentoon wist te spreiden.  Maar nog méér dan de pralerige buitenkant én interieur , is de ronduit bijzonder rijke collectie kunstvoorwerpen het bekijken overwaard.  En dan dien  je te selecteren.  Niet dat de verzameling Egyptische en Griek-Romeinse Oudheden me minder imponeerde - Niets is minder waar - Maar ik kwam vooral om me te storten op de Vlaamse schilderkunst.  Dit museum bezit trouwens de grootste collectie Breughels van de hele wereld...

Nét binnen kon ik dan al een aantal 'portretten' ontdekken van familieleden van ons aller 'tante Margriet' - van Oostenrijk - weet je wel...  Haar heerszuchtige pappie Maximiliaan was prominent aanwezig.  Wat te vinden van dit schilderij waar Maximiliaan wordt afgebeeld met zijn echtgenote - de Bourgondische erfgename Maria?... Met dit huwelijk hebben de machtsbeluste Habsburgers hun Rijk vergroot met de gewesten van het Bourgondische Hertogdom.  En dat Mechelen hierin een vooraanstaande rol speelde, is genoegzaam bekend.

Op het familieportret ontdekken we ook zoonlief Filips de Schone, én centraal: 'ons' Kareltje V - hier in Mechelen opgevoed aan het Hof van tante Margareta van Oostenrijk...

(foto: Jan Smets)

Een paar zalen verder loop ik warempel op Kardinaal Granvelle - onze eerste Mechelse aartsbisschop...

 (foto: Jan Smets: Granvelle)

En dan moest ik beslist hélemaal naar boven in het gebouw, had Rudi me gezegd.  Want daar kon ik een andere ontdekking doen!

 

Als goede Mechelaar weet je natuurlijk dat in ons stadhuis het toch wel indrukwekkende wandtapijt hangt dat 'de Slag bij Tunis' tot voorstelling heeft.  Kardinaal Granvelle bestelde het tapijt bij het Brusselse atelier De Pannemaker.  Het maakte deel uit van een serie tapijten.  Het tapijt dat in ons stadhuis hangt, zou een combinatie zijn van twee of vier orignele werken.  Na heel wat omzwervingen kon onze stad het bekende tapijt weer aankopen in 1964.

Maar wat heeft dit te maken met Wenen en het Kunsthistorisch Museum?

Wel...  In het museum van Wenen hangen de oorspronkelijke kartons van deze tapijtenserie.  Dus: verwachtingsvol ging ik met kloppend hart naar deze 'schatkamer', om deze reeks te kunnen vergelijken met ons Mechels 'stripverhaal'...

 

Groot was dan ook de ontgoocheling...

                                                      

                                                      (foto: Jan Smets)

...de reeks kartons was afgesloten met houten panelen...  Binnenkort zou hier één of andere tijdelijke tentoonstelling worden ingericht.  Ik bleef dus op mijn honger zitten, en géén énkele kier liet toe om me een blik te laten werpen op deze werken.  In een sms-berichtje heb ik Rudi mijn teleurstelling dan ook laten weten...

Gelukkig heeft Rudi De Mets een paar jaar geleden een boeiend werkje bijeen gepend als uitgave van de Mechelse gidsenbond,  over deze tapijtenreeks. 

Het stelde met dan toch in staat om een aantal vergelijkingen te maken.  In het boekje van Rudi staan foto's van Geroges Charlier die het tapijt van Mechelen vergelijken met de Weense kartons.

Eén voorbeeld wil ik hier zeker plaatsen:

(foto: Jean Charlier)

(foto: Jan Smets)

 

Vergelijk het plaatje van Jean Charlier van het karton in Wenen met het tafereelje in mijn foto van het tapijt in ons stadhuis.  Het toont Keizer Karel V, met een gezel, in een bootje, tijdens de zeeslag.  Merk ook op dat het karton in 'spiegelbeeld' staat...  Wat logisch is natuurlijk...  Het bolle zeil staat symbool voor kardinaal Granvelle...

Ik heb dus de vergelijking niet ter plaatse kunnen maken.  Jammer. Maar wie nog eens in Wenen komt, moet er maar op zoek naar gaan...

Op weg nu naar een ander Mechels spoor in de Oostenrijkse hoofdstad...

 

De Deutschordenskerk is ondanks zijn indrukwekkende schatkamer, verder een vrij bescheiden kerk in de onmiddellijke omgeving van de Stephansdom, en eist niet zo veel aandacht van de passant als de barokke kerken die in deze stad zo kwistig zijn neergepoot...  Maar het interieur bevat wél een prachtig middeleeuws kunstwerk!  Uit Mechelen! jawel...

 

  

(foto's: Jan Smets)

Dit retabel is een driedelig houtgesneden schrijn met twee beschilderde zijpanelen langs elke kant.  Het werd in Mechelen gemaakt in 1520- in de tijd dat Margareta van Oostenrijk hier de scepter zwaaide...

Eigenlijk was dit schitterend stukje religieus beeldhouwwerk bestemd voor Danzig.  En daar kwam het dan ook tercht.  Pas in 1864 kwam het kunstwerk naar Wenen.  Als de zijpanelen gesloten zijn kan met de afbeeldingen zien van vier apostelen: links Andreas met kruis, en Petrus met zijn sleutel.  Rechts zien we de evangelist Johannes met kelk en slang; evenals Jacobus in zijn pelgrimsgewaad.  In de geopende toestand van het schrijn zien we de passie van Christus met de kruisiging, doornenkroning en geseling.  Ook zien we rechts de veroordeling.  Maar we ontdekken méér:  de gevangenneming, het gebed in de tuin van Gethsemane en het oordeel van Pilatus, de graflegging, en de verschijning van Jezus voor de vrouwen...

Een paar fragmenten:

Prachtig toch wat in 'ons' Mechelen ooit aan houtsnijwerk werd gemaakt...

En dan nu op weg naar wéér een andere Mechelse link in Wenen.

 

Het voert me naar de Hofburg waar generaties Habsburgse heersers aan gebouwd hebben...  Er is een massa te zien in dit keizerlijke complex.  Ik kwam er ogen te kort. Maar vandaag stond de schatkamer op het programma.  Tussen al de koningskronen en méér van de adelijke rijkdommen, was ook de indrukwekkende Bourgondische schat te zien.  In Brugge had ik vorig jaar al een deel van deze verbazingwekkende collectie gezien, op de tentoonstelling rond Karel de Stoute (zeg: waar blijft Mechelen als het er op aankomt om deze belangrijke historische figuur in onze stad wat meer in de verf te zetten?)...

Met nauwelijks onverholen trots ontdekte ik in de schatkamer deze wapenrok...  Mechels! jawel!

 

(foto: Jan Smets)

Duidelijk ons Mechels wapenschild - met de zo gekende kleuren van onze stad.  Deze wapenrok dateert uit 1715 en is in goudlamé...

Mechelen en Wenen?

jawel: er zijn linken!

 

bedankt Jan, alleen brute pech van die kartons. Heb je ook de Weense equivalenten van het Hofke van Olijven gevonden?

Merk op dat de adelaar op de wapenrok een DUBBELE (keizer) kop heeft. Ook toen maakte men fouten. Eigenlijk is het adelaar met een enkele kop (koning). De adelaar werd in het wapenschild geplaatstdoor Frederik III van Oostenrijk, als dank voor het opvangen van de kinderen van zijn zoon Maximiliaan, Filips ( de Schone) en Margareta (van Oostenrijk) in Mechelen en dat aan het hof van Margareta van York. tegelijkertijd werd de heerlijkheid tot Graafschap verheven. Mechelen heeft die titel nooit officeel gebruikt, desondanks.

Ik denk echter dat die dubbele adelaar  een hommage was aan de Oostenrijkse bestuurders in 1715, die de  keizerlijke adelaar voerden.

Inderdaad Rudi!  Ook dat Weense equivalent van ons Hofke van Olijven kon ik vinden!  ('t was bijna per toeval, want het ligt niet zomaar op de meest begane paden...)

(foto: Jan Smets)

Ja, Jan, ik heb dat ook per ongeluk ontdekt en zoals je weet ook een ander en dat wil de bloggers niet onthouden

 

Heel leuk reisverslag Jan!
Ik moet nu echt wel eens naar Wenen geraken om het allemaal zelf eens te zien.

 

Bedankt rvpee!  ;-)  Het was dan ook een bijzonder toffe trip.  En deze Mechelse links kon ik écht niet laten liggen als presentje voor Mechelenblogt.  Toch wel een dankuwel aan Rudi De Mets die me flink op weg zette op het spoor naar deze Mechelen-connecties...

Wenen lijkt me de moeite,

ik ben er al wel voorbijgereden omdat we snel in Hongarije wouden zijn, mss toch maar eens stoppen een volgende keer.

Ik ben niet zeker maar denk er als kind wel eens geweest te zijn,

voor zij die wensen kunnen deze maand mss nog naar daar mee met de bus voor Oostenrijk-België ter plekke te volgen.

Veel tijd om Wenen zelf te bezoeken blijft er dan wel niet over, aangezien de aankomst per bus is op de ochtend voor de wedstrijd en direct nadien weer de bus richting Mechelen vertrekt.

Toch straf, hoe er toch overal Mechelse sporen te vinden zijn! Ook in Wenen dus! Bedankt voor dit leuke en interessante, leerrijke verslagje, Jan... 

En nu staat Wenen ook bij op mijn lijstje van nog te bezoeken Europese steden!

geschiedenis is toch boeiend hé

@ ik kan je ook nog enkele Mechelse links in Rome en Umbrië bezorgen al je dat ooit wil,

In Rome heb ik er inderdaad al enkel ontdekt, een paar jaar geleden...  ;-)

zie vroegere topic:

http://www.mechelenblogt.be/2007/02/mechelaars-rome

Hierbij een afbeelding van een werk van Van den Broeck (Paludano) in de Sixtijnse kapel in Rome. Talloeze mensen kijken naar Michelangelo en lopen achteloos voorbij het werk van onze stadsgenoot. Het eerste werk van een Vlaming in Rome, voor zover ik weet.

 

Niet te vergeten de fresco's van Michiel Coxcie in de Barbarakapel van de kerk van Santa Maria dell'Anima in Rome in opdracht van kardinaal Van Enckevort.  Een bezoekje waard!  (zie ook link van Jan Smets)

De fresco's dateren uit 1531, dus nog een stuk ouder dan de schildering van Paludano in de Sixtijnse kapel (na 1570).

@ Rudi : Hier meer info over de Mechelse familie Van den Broeck...

@Koen : je hebt gelijk - ik verwar met Michiel Coxcie die mogelijk de eerste Vlaming was die in Rome werk afleverde.

als compensatie een werk van Paludano of Arrigo Fiammingo in een kapel in de buurt van Panicale in Umbrië. Ook een  ten hemelopneming.

 

En om het helemaal mooi te maken, nog eens onze stadsgenoot.

 

 

Omhet helemaal mooi te maken - De paaspostzegel van het Vaticaan heeft als beeld het hier boven genoemde schilderij in de sixtijnse kapel van Van Den Broeck