Forten...

met categorie:  

(foto's: Jan Smets)

Het is een oud, beduimeld boekje, met vergeelde bladen - hier en daar gevlekt...  Maar ik koester het.  Ik kreeg het ooit van mijn grootvader, die me toch wel de liefde voor deze stad heeft meegegeven...  Ik weet niet of het nog ergens te verkrijgen is.  Misschien is het nog te vinden in één of ander antiquariaat of bij boekhandel De Slechte, of...  Ik ben er alleszins heel blij mee dat het op mijn boekenplank staat tussen de meer recente werken over deze stad

Het boekje 'Oud Mechelen' werd uitgegeven door Wiily Godenne, 'drukker te Mechelen'.  Ik kan geen datum van uitgifte terugvinden, maar heb een vermoeden dat het werd gedrukt in de jaren twintig van vorige eeuw.

Het bevat pentekeningen van Leopold Godenne, die ze maakte naar de bekende David De Noter en anderen.

Het zijn stuk voor stuk schitterende werkjes, die je af en toe wel met een korretje zout moet nemen.  Hier en daar zal wel wat artistieke vrijheid het verleden wat fraaier ingekleurd hebben....Het zijn dan bovendien kopies van andere werken, die hier en daar ook nog eens gekopieerd werden van weer andere en oudere tekeningen.  Ondanks dit alles blijft het een prachtig gedocumenteerd boekje.

Natuurlijk is het niet mijn intentie om dit ouwe boekje helemaal hier op Mecheleblogt te zetten - maar ik kon toch niet aan de verleiding weerstaan om een viertal tekeningen in te scannen, en hier op het net te gooien.  Ik koos voor het thema 'forten', vooral omdat dit een stuk Mechels patrimonium is dat hélemaal verdwenen is...

Hierboven zie je al het Fort van Niewendijck, midden in een moerassige omgeving.  En daarachter merk je de bekende skyline van onze stad.  Je kan je nu haast niet meer voorstellen dat het er ooit zo uitzag in die omgeving...

Laat ik even verder bladeren...

Wie zou hier nog de omgeving van Pasbrug in herkennen?  Mooi toch!

Het Blockhuis was ook één van de imposante forten rond Mechelen.

Blockhuis, Kasteel Blauwensteen, en de oude kapel van Battel...  Allemaal verdwenen in de maaltstroom van de geschiedenis...

Forten van Mechelen... : een blik op een  middeleeuwse stad...

Graag wil ik toch nog even het voorwoord van de drukker, Willy Godenne, hier  opnemen...  Omdat het getuigt van een onvoorwaardelijke liefde voor deze stad. 

 

'Bij de uitgave dezer penteekeningen was het mij al eerst te doen een hulde te brengen aan de nagedachtenis van mijn betreurden vader, die de laatste maanden van zijn werkzaam leven wijdde aan het voorbereiden, met eigen hand, der plaatjes, welke hij hoopte in een tweede uitgave zijner Geschiedenis van Mechelen te pas te brengen.  Mijn doel was ook onder een handigen vorm, en in sprekende beelden de Mechelsche schoolgaande jeugd vertrouwd te maken met het voorkomen der stad in vorige eeuwen, met poorten en vestingen, met haar kerken, kloosters, straten en openbare gebouwen.  Veel van die weelde van vroeger is thans verdwenen, maar toch zal het de opkomende jonkheid wel goed aan 't hart doen, met den vinger te wijzen op elk onzer plaatjes en te zeggen: Zie, zoo schoon was ons Mechelen eertijds!'

 

 

 

Ik heb het boekje in twee verschillende versies met dezelfde tekeningen maar met een afwijkende inleiding: de zin die bij jou begint met ' Veel van die weelde .... ' luidt in het tweede boekje: ' Veel dier pracht van vroeger is thans verdwenen, maar toch zal het den minnaar van het dichterlijk schooneeener oude weelderige stad niet ongelegen vallen ons prentenboekje te doorbladeren, met een zekeren trots maar ook met een zweem van weemoedigheid te zeggen: Zie, zoo schoon ... '. Als een mens nu niet begint te snotteren dan weet ik het niet meer.

Je eerste tekening echter toont een mooi voorbeeld van wat een voort was: over beken en vlieten werd voor de voetgangers meestal een houten bruggetje gemaakt. Voor paard en kar was dat een ander paar mouwen. Stenen bruggen waren veelal te duur dus men zocht of maakte dan maar een doorwaadbare plaats  waar men de slijkbodem bedekte met kasseistenen. Op die manier kon men bij lage tij toch veilig naar de andere oever zonder het risico te lopen om zich vast te rijden in het slijk. Zoek nu zelf naar plaatsnamen waar -voort of -voorde in voorkomt en dan weet ge direct vanwaar dat komt. Daarna kunt ge beginnen discuteren wat er het eerst was: het voetgangersbruggetje of de voort?

Ik heb hetzelfde boekje ook in de 2 edities. Vorig jaar zag ik het bovendien nog liggen op de rommelmarkt op de Veemarkt. Het werd er aangeboden voor... 3 euro! De verkoper besefte wellicht niet wat het waard was. Er was net een mevrouw voor mij, anders had ik nu drie exemplaren gehad...

De drukkerij Godenne bevond zich aan de Grote Markt 28 in Mechelen.  Leopold Godenne werd geboren in onze stad in 1850, en overleed er in 1922....  Het is naar  deze man dat zoon Willy hierboven refereert...

Leopold Godenne was ook de uitgever van het overbekende boek 'Malines, jadis et aujourd'hui'.

 

 

Dit is een werk van Willy Godenne...

Hier nog een trotse eigenaar van het boekje, gekregen van mijn grootouders.
Vooral de prenten met de stadspoorten hebben me altijd gefascineerd. Toch wel een beetje spijtig dat die impossante omwalling verdwenen is!

Misschien tijd om een topic 'Show je meest waardevolle boeken over Mechelen' te starten?

Wat die plaatsnamen met "-voort" of "-voorde" betreft, mag je ook over de landsgrenzen kijken, want ook in andere Germaanse gebieden vinden we ze terug, als "-ford" of "-furt". En, uiteraard,altijd weer plaatsnamen aan een water dat daar ondiep is... Is er hier soms iemand die me kan vertellen of de Scandinavische fjorden ook dezelfde etymologische oorsprong hebben?

Klopt: "fjord" is etymomogisch verbonden met 'ford,voorde, furt'
Oudnoors: fjörðr.
 

Alleen is een fjord een stukse dieper en dus moeilijker doorwaadbaar :-)

Dat is waar, Rudi, maar als je tijdens een reis de kustlijn volgt, moet je daar van de hoogvlakte afdalen om het water op een of andere manier over te steken, en aan de overkant weer omhoog om verder te reizen, dus toch een oversteekplaats, al is ze niet altijd doorwaadbaar...

Volgens de boekskes behoort het woord voord én het scandinavische woord fjord tot de groepsbetekenis van varen. Dit zou willen zeggen dat we de betekenis van doorwaadbaar heel ruim moeten bezien. Zouden de vikingen dat woordje meegebracht hebben of hebben wij dat daarvan ontleend?

Voord komt op die manier natuurlijk ook in de buurt van veer... de manier om over te steken als het water te diep is.

En vermits watertransport in de vroege middeleeuwen bijna altijd aangewezen was, is het woord vervoer misschien ook familie?

De Blokpoort werd in 1492 gebouwd op de kruising van de Oude Antwerpse baan met de Vrouwvliet.  Met de aanleg van de nieuwe Antwerpse stwg in 1704 verloor ze haar betekenis en verwaarloosde ze mettertijd.  In het laatste decennium van de 19e eeuw werd ze terug opgekalefaterd maar tijdens W.O I werd ze afgebroken.

Foto van de Blokpoort vóór 1914

Staat er in het boekje iets over een vesting op de zemsbaan, in die tijd de steenweg op brussel. In de buurt of op de plaats van het hof van de Jesuïeten.

Nee, daarvan staat er géén tekening in het boekje...

Erg interessant. Ik ben een eindwerk aan het schrijven en het handelt over de planten die groeien langsheen de Vrouwvliet. Hiervoor ben ik wat aan het opzoeken hoe de Vrouwvliet en omliggend gebied is geëvolueerd door de eeuwen heen. Dankzij jouw post weet ik nu dat de Vrouwvliet veel belangrijker was dan nu, als je nu denkt aan Mechelen dan vormt de ring en de Dijle voor de meesten de afbakening voor de binnenstad ... alles daarbuiten is randstad ... en de vrouwvliet wordt toch niet bepaald beschouwd als afbakening voor randstad van randgemeenten ... terwijl blijkbaar vroeger toch de vrouwvliet als afbakening werd gezien voor de stad Mechelen.

Staat er in uw boekjes ook iets beschreven van de planten die er groeiden toenertijd langs de Vrouwvliet? Aangezien het er vroeger nogal moerassig gebied was zal het wel veel waterminnenden planten geweest zijn.


Alvast hartelijk bedankt allemaal voor deze blog, ik heb er enorm van genoten om het allemaal te lezen :)

@ FW :

Misschien moet ge eens een zekere Peter De Ridder contacteren.

Blijkbaar is hij een natuurgids van Natuurpunt.