Lortcher-syndroom grijpt naar de keel

met categorie:  

 

Minutenlang zouden we kunnen blijven zitten als het applaus is weggestorven en de zaallichten terug gaan branden...  Woordenloos zijn we - stil in het rode pluche.  'Het Lortcher-syndroom' heeft ons naar de keel gegrepen en blijft aan onze ribben kleven...  Hier gaan we mee slapen, en staan we morgen weer mee op...

Dit weekend was de Stadsschouwburg voor ons een plaats van opperste ontroering.  Vrijdagavond was Mechelen een havenstad waar wereldmuziek tegen de kade klotste, en we met bouzoukimuziek en Antwerpse klanken, Wannes Vandevelde terug tot leven riepen - Vanop een mansardekamer, met schoenen van karton, op weg langs grenzen van werelden,  stilstaand voor de brug van Willebroek  en dromend van verre horizonten...  Het was de puurheid en  de eerlijkheid die deze hommage aan een Groot zanger en mens maakten tot een onvergetelijke avond...

En vanavond was er méér van die puurheid en eerlijkheid.

Dimitri Leue en zijn oom Warre Borgmans brachten een aangrijpend stuk op de planken dat ik nu al wil catalogeren als één van de beste en meest authentieke stukken die ik de laatste jaren zag. 

 

'Broers, vaders en zonen ontmoeten elkaar in een tevergeefse strijd tegen de tijd. Tegen de ziekte.  La maladie doet de familie langzaamaan inslapen maar laat hen dan nog doelloos ronddwalen op deze planeet voor zolang hun hart aanhoudt met kloppen  (...)  Peer schrijft muziek waarvan de noten dansen als ballerina's aan zes barres.  Zijn eigen grijze walnoot wordt gekraakt.  Vertraagd, vervaagt, vergaat, vergeten.  Is hij gek?  Geniaal?  Wordt hij zot? (...)'

(uit de theaterbrochure)

 

Is het misschien omdat we zelf deze laatste tijd scherp worden geconfronteerd met dementie in onze naaste omgeving, dat het stuk ons zo weet te ontroeren?  Wordt wat op de planken gebracht wordt, een blauwdruk van onze realiteit, en zien we zoveel parallellen?  Misschien... 

Dimitri Leue heeft een levensecht stuk geschreven.  Een theaterstuk waarin zijn familie  (Lortcher  is de naam van de grootmoeder van Warre en de overgrootmoeder van Dimitri...) de revue passeert. Lang wilde hij met zijn oom iets 'doen' op het podium.  En het werd dit verhaal: het verhaal van de vader van Warre - het verhaal van de familie - het verhaal van vaders en zonen..., een verhaal van mislukkingen en dromen en drama's...  Maar vooral het verhaal van 'de ziekte' die niet met naam wordt vernoemd...

De vader heeft angst om 'de ziekte' te krijgen.  Het zit immers in de genen.  Het stuk vat aan met de vader die op weg wil naar de kraamkliniek, waar zijn vrouw moet bevallen van zijn zoontje...  Marcel.  Maar Marcel (Dimitri) staat naast hem, en probeert zijn vader die zich vastrijdt in onmogelijke verhalen en waanbeelden, herinneringen te laten oproepen door het laten horen van zijn eigen pianocomposities.  Vader was immers een getalenteerd componist....  Maar er is géén herkenning...

En dan gaan we telkens terug in de tijd, en we zien vader Peer, in verschillende levensfases.  Vader en zoon staan naast elkaar - strikken hun stropdas, en zoeken en tasten om mekaar te vinden - even voor de begrafenis van de moeder.  De vader worstelt met een onverteerd verleden - we zien zijn onvermogen om te wenen, en we zien hem de vraag stellen of hij wel de aanwezige vader was die hij had moeten zijn...

En dan horen we de melodie die vader schreef voor zijn geliefde vrouw...

We gaan nog verder in de tijd.  Peer probeert zijn broer Celle te overtuigen om niet naar Congo te gaan...  Die avontuurlijke geest bezit hij zélf niet...  We zien Peer met zijn nonkel Tuur die overtuigd is van het muzikale talent van zijn neef... We vangen flarden op van een familie met een pater familias die als een despoot over zijn gezin regeert... , van het dodelijk ongeluk van zijn ouders....

Als puzzelstukjes vallen ze. Eén voor één. De herinneringen als onsamenhangende deeltjes van een eens groot en begrijpelijk geheel.    

De vader kan de herinneringen niet meer aan - Hij kan de pianomuziek niet meer verdragen.  En hij weent.  Uiteindelijk.

'Wanneer is hij gestorven'?  Waarom moet hij telkens en telkens opnieuw de dood van zijn ouders en zijn vrouw vernemen?  steeds alsof het NU gebeurt.  Telkens opnieuw geconfronteerd worden hiermee...  'Is dat niet wreed'.

 

Op geen enkele manier wordt gelachen met dementie, al bevat het stuk heel wat komische momenten.  Komisch én tragikomisch.  Maar het respect voor de vaderfiguur blijft overeind.  Warre benadert de vader - zijn vader - met een onnoemelijke zachtheid en schoonheid.

Dit is theater van de bovenste plank.  Dit is het leven zélf.  Daarom raakt het zo diep. Warre Borghmans is een groot acteur, en zet met deze rol naar mijn gevoel één van de grootste prestaties neer uit zijn carrière.  Dimitri Leue heeft een stuk geschreven dat hopelijk door velen nog mag worden gezien en be-leefd.  Het werkt therapeutisch en méér dan lijvige boeken en voordrachten toont het ons 'de ziekte' zoals ze is, en hoe we er mee omgaan - schoorvoetend, zoekend..., aarzelend. 

De zoon probeerde het gehavende geheugen van de vader open te breken door middel van zijn eigen muziek.  Zinvol?  of was het beter om hem in zijn eigen wereld te laten?

 

'Andere mensen sterven.  Wij sterven niet'

Als de laatste pianoklanken uitdeinen, en het applaus is verstomd, zitten we in de rode pluche, en herkennen...  En zwijgend stappen we de Stadschouwburg uit, de nacht in...

 

PS: 'Het Lortchersyndroom' dat nu in Mechelen werd gespeeld, toert nog tot mei door Vlaanderen, en wordt hernomen in maart 2012.  Als het kan: mis het niet!                     www.rataplanvzw.be

Heb het helaas moeten missen, wegens andere bezigheden... Maar ben blij met dit duidelijke en mooie, ontroerende verslag... als ik jouw verslag lees, Jan, wéét ik gewoon dat het heel erg goed geweest zal zijn !  
Beankt!!

Gaan kijken als je kunt!  écht!  De reacties van de aanwezigen in de schouwburg logen er niet om... 

 @ jans

Prachtig verslag! Moest ik in de schouwburg hebben gezeten dan had ik naar ik denk de ganse tijd moeten snotteren.

Vanwege een ervaringsdeskundige uit de tijd dat de mensen deze ziekte nog niet kenden onder de naam Alzheimeir en het bij hun, door die verschrikkelijke ziekte getroffen dierbaren, afdeden met: "Het is stilletjes aan het sneeuwen gegaan in moeder's hoofd". (vader)

Het was hoe Jans het beschrijft, beter kan ik het niet zeggen (of schrijven). Achteraf enkele Maneblussers nodig gehad om de emoties wat door te spoelen. Als je nog de kans hebt, ga kijken !

PS Jammer was wel dat tijdens twee stiltes in het stuk blijkbaar twee idioten hun GSM niet hadden uit gezet. Als er stadionverbod voor hooligans bestaat, pleit ik hier en nu voor een theaterverbod........

zal dan maar gaan  kijken naar de site voor boeking

Jans, de volgende kie goan ek mee zene. Noa zoe schoe verslagske moet da wel.(moet al wad  ufene van de Marcel veu de volgende dialectles....)

 

 De dokter sprak zacht de naam van die verschrikkelijke ziekte uit. Ma had Alzheimer.

Toen we haar enkele jaren later noodgedwongen naar een instituut hadden gebracht zei mijn broer: "We hebben haar vandaag voor de eerste maal begraven."

Toen ze me, op het einde van haar ziekte, in de lange gang van het instituut voorbij liep zonder een groet van herkenning toen we elkaar tegemoet liepen, heb ik haar in mijn gedachten een tweede maal begraven.

De derde maal was de echte begrafenis.

In de kantlijn van dit toneelstuk...

dit gedicht hangt aan één van de ramen van het Hof van Egmont op de Speecqvest...

(foto: Jan Smets)