op kraambezoek...met een brilletje

              (foto's: Jan Smets)     

Soms kom je wel verrassende dingen tegen als je eens wat nader toekijkt...  Zo had ik al vaak de basreliëfs van Lucas Faydherbe (1627-1697) in de koepel van de OLV-van Hanswijkbasliek bewonderd - maar nog nooit was me dit opgevallen:  een herder op bezoek bij de pasgeboren Jezus in de stal, mét een brilletje op de neus!

Toch wel een tikkeltje verrassend, niet?

 

Een bril was nu niet zo dadelijk een courant gebruiksvoorwerp in de tijd dat onze Mechelse architect en beeldhouwer zich artistiek uitleefde.  Integendeel.  En... mocht deze bril nu nog op de neus gestaan hebben van één of andere Wijze uit het Oosten..., een koning of geleerde...

Maar néé:  het is een herder die met dit attribuut staat te pronken.  Een herder?  Jawel: let maar op de riek die hij vastheeft.  (of, voor de muggenzifters onder ons, die misschien opmerken dat een herder en een riek nu ook niet bepaald samenhoren: laat het dan een boer zijn die in het Betlehem van die dagen werkzaam was...).

 

Een simpele kerel geplukt uit de velden of weiden rond de stal van het Kerstgebeuren met een bril...: merkwaardig zou ik het durven noemen. 

PS: de bril met veren 'of 'oren') werd pas uitgevonden in het begin van de achttiende eeuw...

Grapje van Faydherbe?  of...

Grappig en intrigerend is het zeker.  Na de liederlijke taferelen op de gevels van het Schepenhuis, is dit voor mij een nieuwe verbazende ontdekking...

 

 

 

De ondertitel voor deze topic ' nonsens en leugens ' is dus niet terecht. De Mechelse Vereniging voor StadsArcheologie ( MVSA ) vond onderstaand kleinood aan de Veemarkt ( zie hun jaarboek ' opgetekend verleden 1 pag.49 ) en dan spreken we reeds over de 15e eeuw, de ziekenkas kwam toen nog niet tussen. ;-)

Je hebt inderdaad gelijk Luc.  Mooie vondst trouwens van de Mechelse archeologen..

Maar het blijft toch wel merkwaardig dat één van de figuren in dat Kersttafereel hiermee afgebeeld staat.  Toch?  ;-)   En omdat ik het best grappig vond, heb ik deze topic maar meteen in de categorie 'nonsens en leugens' gestopt, waar méér van dit soort rariteiten te vinden zijn... 

@Jans: het zou me niet verbazen moest één van de figuren op de schilderijen van Jeroen Bosch ook zo 'n bril dragen. Waarom dat het hier in je bas - reliëf werd getoond weet ik niet en is weer een vraagteken bij in mijn vraagtekenkabinet. Vroeg of laat moet je al die rare figuren ( incl. buitenkant schepenhuis ) eens oplijsten.

 

1. Bas-reliëf van Lucas Faydherbe met kersttafereel

'De aanbidding der herders'-bas-reliëf van Lucas Faydherbe

'De aanbidding der herders'-bas-reliëf van Lucas Faydherbe

Dit stenen halfronde koepelreliëf is een historisch werk van beeldhouwer, architect en bouwheer van de basiliek: Lucas Faydherbe
en dateert van 1675-1679.
 

Het is een uitzonderlijk groot koepellunet van 4,50 x 8,00 meter in avendelsteen, gesteund en versterkt met beenderen ipv met ijzeren doken.
Het reliëf stelt de geboorte van Jezus en de aanbidding van de herders voor.
Het majestueus en gigantisch tafereel situeert de H.Familie in een ruïneuze omgeving, voor de omwallingsmuur van een stad en in aanwezigheid van herders, os, ezel,geit en schapen. Er staat zelfs een figuur met bril op (waarschijnlijk Faydherbe zelf).
Over dit reliëf alleen reeds is historisch wel wat te vertellen.

 

 

http://www.kerknet.be/parochie/1128/content.php?ID=8346

Een mooi portret van Lucas Fayd'herbe uit de kerk van Leliendael:

Ik dacht al van in het begin dat het mogelijk een zelfportret van Lucas FDH was, zoals hierboven gesuggereerd.

Op het wandtapijt "de slag bij Tunis" in ons stadhuis is er een monnik te zien met een brilletje en dat werk is van de 16de eeuw.

Ik heb daarvan een afbeelding en ga die eens aan Peter doorsturen met de vraag die op de blog te zetten. Ik heb vergeefs geprobeerd ze te donwloaden, maar ergens lukt het niet. En Peter, ik kan dat nu echt wel hoor, want oorspronkelijk probeerde ik een andere foto en toen ging dat probleemloos. Ik krijg een veld : "eigenschappen van afbeelding" met enkele dansende blokjes en dat is alles. De mail met de foto volgt. Bedankt alvast.

Voila Rudi, tis graag gedaan.

kanunnik Joris van der Paele kreeg al in 1436 een brilletje mee van Jan van Eyck!

 

Faydherbe himself dus?  Dit wist ik helemaal niet!  Bedankt voor deze info Wout!

Ik ben wel zeer blij met dit gegeven, want ik wist het ook niet. In mijn jongen tijd toen ik nog naar de kerk ging zat ik uit verveling altijd rond te kijken in mijn parochiekerk Hanswijk Ik had altijd die fantastische reliëfs in de gaten, maar ik heb nooit dat detail gezien - zelfs niet nu als gids (Ik kom ook niet dikwijls in de kerk met groepen)

Wat de ouderdom van de bril betreft: Ik meende dat er al een bril voorkwam in het boek  van Umberto Eco waarmee hij wereldberoemd werd en waarvan de naam me nu weer ontsnapt. En dat speelt ongeveer 1100 denk ik. En Eco is een echte erudiet die alles checkt en dubbelcheckt, dus hij heeft het zeker bij het rechte eind.

De" naam van de roos" heet dat boek van Eco natuurlijk !

De bril in zijn meest eenvoudige vorm zou rond 1000 uitgevonden zijn in Venetië...

Op heel wat oude schilderijen worden brillen afgebeeld.  Op www.boekendingen.nl vond ik de volgende prenten:

Waartoe een brilletje in de Hanswijkkerk leiden kan...   ;-)

In Mechelen zijn er andere beroemdheden met een brilleke op hun snuit;:

http://www.flickr.com/photos/marcvancampenhout/5263486845/in/photostream/

;-)

Het algemene principe van de lichtbreking was reeds bekend bij de oude Grieken. Een eerste schriftelijke vermelding handelt over de bijziende keizer Nero die door een edelsteen, vermoedelijk een smaragd, naar zijn favoriete gladiatoren moest kijken. Het woord bril komt trouwens van het mineraal "beril", dat in de gewone vorm kleurloos is, maar in gekleurde vorm o.a. de groene smaragd en de blauwe aquamarijn oplevert. Nero had dus meteen een "zonneberil". De Romeinse filosoof Reneca beschreef reeds het feit dat een met water gevuld drinkglas kon worden gebruikt als vergrootglas. 

Aboe Ali al-Hazin al Haitham (965-1039), een Arabisch geleerde, beschreef als eerste de breking van licht in glas. Dit gegeven zou later leiden tot de leessteen, een halve glazen bol die op een tekst werd gelegd om deze te vergroten. 

Francis Bacon (1214-1294), een Engelse monnik, schreef het "Opus Majus", een vroege encyclopedie. Daarin beschrijft hij dat het plaatsen van glazen bollen op zijn boeken hem helpt met lezen. Het succes van dit werk heeft bijgedragen tot het verder op punt stellen van hulpmiddelen om te lezen. De man voorspelde trouwens ook de komst van de telescoop en beschreef als eerste, zij het vaag, het principe van de camera obscura. 

Rond 1285 ontwierp een Dominikaner monnik, Allessandro di Spina, een eerste bril door twee leesstenen in een houten vatting te plaatsen. Die primitieve exemplaren werden aan mekaar gezet dmv een klinknagel en waren niet echt handig. Ze werden ofwel in de hand gehouden, ofwel op de neus geknepen. Het zijn deze types die in het artikel supra worden beschreven. Venetiaanse glasblazers, die als enige de kunst kenden om kleurloos glas te maken, maakten de betere leesstenen. 

De eerste goedkope draadbril met geslepen glazen, die ook de gewone mens de kans gaf er een te kopen, dateert uit de 16e eeuw. Tot dan werd het dragen van een bril beschouwd als teken van rijkdom, en dus ook van intelligentie. Na de vulgarisatie veranderde de "kijk" op de bril en werd hij als teken van een lichamelijk gebrek gezien. 

De bril met vaste zijpoten, zoals wij die kennen,  werd pas in 1730 door Edward Scarlet ontworpen. 

Geef mij  toch maar contaclenzen. Het idee daarvoor gaat terug tot Leonardo Da Vinci. De eerste exemplaren waren in glas en zijn intussen ook weer meer dan een eeuw geleden uitgevonden door Adolf Fick. 

Lucas Faydherbe had waarschijnlijk zijn brilleke niet altijd op; misschien is dat de reden waarom verscheidene van zijn bouwsels dreigden in mekaar te stuiken, maar ja, niemand is perfect ;-)

Een monocle is ook niet echt handig...

;-)