Gedrukte Stad

met categorie:  

(foto's: Jan Smets)

Met een receptie in de Kolommenzaal van ons stadhuis, werd de boeiende tentoonstelling 'Gedrukte Stad' in het Schepenhuis, geopend...  Morgen kan het grote publiek deze expo die nog zal lopen tot 16 januari, gaan bekijken.  Ik had het geluk bij de eersten te zijn om al een vluchtige blik te werpen op het tentoongestelde.  En ik moet zeggen: ik kom zéker nog eens langs voor een nauwkeuriger 'onderzoek' van al die prachtwerken die er te zien zijn...

Daer hebt ghy (Leser) 't eerste stuck,

daer hebt ghy proeff van mynen druck (...)

 

   

Na het woordje van cultuurschepen Frank Nobels, lichtte archiefmedewerker Diederik Lanoye de tentoonstelling toe...

     

De boekdrukkunst lijkt in onze stad een wat achtergebleven gebied in vergelijking bijvoorbeeld met Antwerpen en Leuven.  Toch beschikken we hier over een unieke situatie waarbij van vrijwel alle drukken die hier tussen 1581 en 1800 werden gemaakt, er nog minsten één exemplaar is bewaard in de stedelijke erfgoedbibliotheek.  Omdat het ontsluiten van het Mechelse erfgoed één van de taken is van de erfgoeddiensten, is het mooi om te merken dat dit volledige beeld van wat hier ooit in de Dijlestad werd gedrukt, nu ook digitaal toegankelijk is.  De voltooiing van dit titanenproject wordt met deze knappe tentoonstelling in de verf gezet.  Welke rol boeken en ander drukwerk in Mechelen speelden,  en wie daar allemaal bij betrokken waren, is het onderwerp van deze niet te missen tentoonstelling.

En... Ook te vermelden in de marge: in 1760, nu 250 jaar geleden - opende de eerste stadsbibliotheek haar deuren...

Als dit alles al geen reden is ...

   

                                    

(we herkennen hoofdarchivaris Willy Vandevijver, Bart Stroobants, Wim Tiri, Heidi De Nijn...)

 

Daer hy wat van te seggen weet,

daer syn myn letters toe gereet...

 

     

Een lust  voor het oog...   de dansende sierlijke letters op het vergeelde papier...  Een expo om van te likkebaarden...

 

Daer kunt ghy sien, off ick voor au

wat somtydts moghen drucken sau (...)

 

In de zestiende eeuw werden in onze stad de eerste drukpersen in gebruik genomen.  Kerk en overheid maakten gretig gebruik van het nieuwe medium.  Maar ook de burgers waren snel gewonnen voor het gedrukte woord.

Religieuze, feestelijke, zels spottende en kritsche geschriften vonden een gretig lezerspubliek...

Maar hoe vonden boeken en drukwerk hun weg van drukker tot lezer?  Wie bezat boeken en waarom?  Waarom waren boeken gevaarlijk?  Hoe veranderden ze het stadsleven?

Vele vragen... De antwoorden kan je vinden in het Schepenhuis...

De tentoonstelling in het Museum Schepenhuis schetst het boeiende verhaal van het gedrukte woord in het Mechelen van de 16de tot de 18de eeuw.  Een wetenschappelijke publicatie (een ronduit knap en verzorgde uitgegeven catalogus aan de schappelijke prijs van 20 euro - ik kan ervan getuigen, want ik heb ze hier thuis reeds met gretigheid doorgenomen...) en rondleidingen voor groepen vervolledigen het programma...

Vanaf morgen kan je deze laagdrempelige tentoonstelling in het hartje van de stad zélf ontdekken.  De inkom is gratis - daar hoef je het dus al zéker niet voor te laten...

Tot 16 januari, van dinsdag tot zondag, tussen 10 uur en 17 uur.

...een aanrader van formaat!

 

 

 

Na effe googlen duikt de naam van Jan Jaye verschillende keren op.

Blijkbaar geen kleine jongen.

Kunnen we een vergelijking maken, qua Drukkerij / Uitgeverij, met Hanicq of Godenne in latere tijden ?

Ook die Joannes Baptista Gramaye moet een bezige bij geweest zijn rond 1600 en later, want hier een aantal titels van zijn historische werken (vermoedelijk niet altijd gedrukt te Mechelen)

En voor zij die meer willen weten over die Michael Bessemers, Mechelaar en gemazeld en gepokkeld aan de Universiteit van Lovaniensis...

Hier een stuk uit een pdf-je van het stadsarchief dat op het www staat :

“Triomp-dicht aen den hoogh-geleerden heere Myn Heer Michael BESSEMERS, gebortigh van Mechelen, met volle voisen van de universiteyt van Loven primus verklaert, doende sijnen vreughdighen intré binnen de stadt Mechelen den 18 november 1706.”

Ik ben deze ochtend naar de tentoonstelling geweest. Al van kinds af aan was ik begaan met de geschiedenis van talen, dus 'mijn ding'. Bedankt Jan om deze topic te schrijven!!!

Het is een kleine maar zeer boeiende tentoonstelling. Ze vroegen wel aan me - voor de statistieken - of ik in Mechelen woon en hoe ik erover te weten kwam, dus ik heb duidelijk deze blog vernoemd. Bekendheid kan nooit kwaad he ;o).

Ik heb ook de catalogus gekocht, heb nog maar een paar pgs gelezen (de rest wordt bed-lectuur vrees ik), maar wow! Ik dacht dat ik alles al wist, maar dat onze stad zo'n bijkomende achtergrond had... Het geeft me nog maar eens meer een trots gevoel Mechelaar te zijn!

Na (alweer) effe googlen blijkt J.F. Vander Elst (Bruiden van Jesus) eenzelfde klinkende naam te zijn in het drukkerij-en-uitgeverijwereldje als bijvoorbeeld imprimeur-et-éditeur Dessain.

@ Gimyco, zowel JF als FJ Vander Elst waren gerenomeerde waarden. (Vader en zoon).

@ Hanna : Ik kom er zonet van.

Als drukker zijnde zeker de moeite waard en een aanrader voor de studenten van de Grafische Afdeling van de TSM.

Het had wel wat groter gemogen, maar het getoonde was meer dan prima en de bijhorende uitleg was meer dan verhelderend.

Misschien moet Mechelen ook maar eens denken aan een eigen Drukkerijmuseum, in den trant van het Plantin-en Moretusmuseum in Antwerpen (onlangs ook bezocht).  Het zou prachtig gelegen kunnen zijn in het voormalig (nog steeds schitterend) pand van de Mechelse Drukkerijen op de IJzerenleen.  Oude handpersen en Degels zullen nog wel te vinden zijn in de drukkerijafdeling van den TSM.

Can not wait voor de volgende Antiquariatenbeurs, waar ook altijd een geweldig pak mooi (en onbetaalbaar) drukwerk met de nodige gouddruk te bewonderen is !

;-)

BTW :

Voor een Mechels Jaye-Vander Elst-Dessain-Drukkerijmuseum wil ik wel conservator spelen (mocht de stad Mechelen dat idee genegen zijn).

 

Foto Gimycko

Knap werk deze tentoonstelling, binnenkort wordt deze ook gegidst door gidsen van de Mechelse Gidsenbond. Dat archief is een enorme schat aan erfgoed materiaal !

@ Peter,

toen ik er zaterdagochtend was, zeiden medebezoekers al na hun bezoek, aan het onthaal, dat ze gingen terugkomen met een stadsgids!

Telkens ik zulke druksels in boekvorm zie, denk ik onwillekeurig aan een ex libris of een ex bibliotheca stempel of klever. Deze eigendomstitels waren bedoeld voor de duurdere of bibliofiele werken en niet voor de Joepie van de lopende week. Worden die nog steeds gemaakt en gebruikt?

Ik heb vorig jaar nog ex librissen gekocht in een boekhandel in Nederland (een beetje à la Zondvloed in de OLV-straat)

@ Luc :

Ik denk dat de tijd van de Ex Librissen wel echt voorbij is.

Blijft de vraag in welke richting we evolueren.  Terwijl sommigen nog zweren bij hun ochtendkrant, worden tegenwoordig de gazetwebsites gretig gelezen en doen e-Book en i-Pad hun intrede.

Dus... vervangt deze blog de (nog steeds gedrukte) Streekkrant ?  En was het boek van Jans (over de Colomakerk) beter niet geprint maar verschenen als een iPad-of iPod-applicatie of in een PDF-formaatje ?  De encyclopedie, die vroeger je kast sierde, is ook al lang vervangen door een vaste bladwijzer op je PC naar de Wikipedia.

De inhoud (of Content) van al dat (druk)werk verschilt wel, maar voor de drager (papier) moeten nog altijd bomen sneuvelen, om onze behoefte naar informatie te stillen.

@Gim: vandaar dat ik het had over waardevolle boeken en geen Joepie 's of kranten of stationsliteratuur. Indien ik meer dan 100 euro neerleg voor een nieuw of oud ( dus kostelijk ofte ' waarde '-vol ) dan kan ik daar avonden lang in snuisteren. Soms bekruipt me wel eens het verlangen om daar mijn hanepoot in te zetten. In vervlogen tijden deed ik dat in mijn Suskes en Wiskes. Een ex libris of ex bibliotheca is een verfijnde ( eventuele kunst- ) vorm van die hanepoot. Dus het gaat er niet om of iets al dan niet moet gedrukt worden maar wat er gebeurt eens het gedrukt werd / wordt. Wat de bomen betreft, die sneuvelen nu meer dan vroeger en dat heeft meer met prints te maken dan met drukwerk, hetzelfde geldt voor inktverbruik. ;-)

Wel, Luc, als jij, zoals je zegt, je hand niet omdraait voor 100 (of meer) euro om iets waardevol neer te leggen waar je dan nog avonden lang in kan snuisteren, raad ik je aan de Antiquariatenbeurs binnenkort te bezoeken (Minderbroedersgang).

Vorige keer raadde de ontvangstdame me, bij de inkom, aan om het inkomticket niet direct weg te gooien.  Want ik zou het, diezelfde dag, misschien opnieuw kunnen nodig hebben als ik daar een pareltje aan een prent, een oude tekening of een, met goudleer ingebonden, traktatenboek zou ontdekken en niet direct voldoende cash bij mij zou hebben.

Ivm het printen heb je gelijk : het papierloze kantoor is een mythe gebleken omdat iedereen toch zo nodig een hardcopy op papier wil blijven hebben ipv een PDF'je op je PC.

Maar vermoedelijk zal jij ook al een hele tijd jouw "Kroniek van de 20e eeuw" hebben verpatst, want die turf was nu eenmaal niet te torsen.

;-)

in november sluiten de lezingen van soirée lamot naadloos aan bij deze tentoonstelling.

voor meer info zie: http://www.erfgoedcelmechelen.be/product.php?catid=118&itemno=&lang=NL

 

Er hoeven niet per sé bomen te sneuvelen voor drukwerk: de keuze aan 100% gerecycleerde papiersoorten, chloorvrij gebleekt en/of FSC-papier (uit verantwoord bosbeheer) is groot. En ik denk dat er héél wat meer bomen sneuvelen voor het maken van teakhouten terrasmeubelen dan voor drukwerk. Maar dit even terzijde.

@ Eva :

Tegenwoordig gebeurt een heleboel drukwerk op papier, gemaakt van lompen en ook van houtafval (snippers).  Doch, het maken van papier blijft intensief en milieuvervuilend (oa het logen van hout).

Doch, ondanks dat de content of inhoud verandert met de minuut, blijft de drager van dit alles nog altijd papier.  Dat was zo in de 16e eeuw en dat is ook nog vandaag zo.

En de techniek is nog altijd hetzelfde.  Dat je nu spreekt over hoogdruk, diepdruk, offset, zeefdruk, inktjet-of laserprinten, het is en blijft het aanbrengen van een inkt op een papier.

En dat terwijl die constante "content-change" evengoed op een server of een usb-stickje kan gezet worden.  Enig probleem : je hebt een scherm nodig om te lezen en elektriciteit om den boel "op te lichten".

Is synthetisch papier een oplossing ?  Nee, want het oude principe blijft hetzelfde en is niet afbreekbaar in de natuur, dus extra rommel, die maar effe gelezen wordt, op de afvalhoop.

Enige oplossing om oud en nieuw te combineren : digitaal papier.  De drager kan duizenden keren gebruikt worden, ondanks de constante content-change - het heeft geen scherm nodig, want de drager lijkt op papier en elektriciteit is enkel nodig wanneer je een volgende "pagina" aanvinkt.

Het is eigenlijk de volgende stap na het e-Book en de i-Pad.  De ideeën staan al op stapel.  Nu nog een producent vinden.  Hallo, Steve Jobs !

;-)

Tekening Gimycko (e-mailed to Apple, a few weeks ago)

Eerlijk gezegd, ik vind het veel fijner om met een boek op de bank te zitten en me daar in te verdiepen, de geur ervan op te snuiven, etc, dan met een i-pad (die je dan ook weer moet kopen) of e-book. Heb inmiddels 1/3e vd catalogus gelezen, en later meer. Maar zoals Eva hierboven zei, er wordt meer hout gesneuveld voor chique teakstoelen te maken die de mensen op hun terras zetten dan voor boeken. En ik ga ook weer naar de boekenbeurs, zoals elk jaar, en het feit dat dat nog altijd zoveel bezoekers blijft trekken, zegt toch ook genoeg?

Ik heb ondertussen het rijk-geillustreerde boek (dat bij de tentoonstelling hoort) gekocht, en ik denk dat ik dat vannacht even ga uitlezen :-) Een aanrader.

En het is een mooie parallel tussen drukkers in de 16-18e eeuw en deze blog. Maar dat wordt allicht een volgende post !

Bij het bewonderen van dat oude drukwerk blijf je verbaasd over de geweldige gravures en relieftekeningen die, met groot geduld, in een drukplaat werden gegraveerd of uitgewerkt zijn in houtblokken om een perfecte druk te verkrijgen.

Die oude drukkers zouden hun ogen opentrekken bij het zien van het hedendaagse drukwerk, met haarscherpe kleurenfoto's op glanzend papier.  Dit alles dankzij de moderne druktechnieken zoals offset en de uitvinding van het drukraster, waardoor vierkleurendruk mogelijk werd.

Om een idee te krijgen wat een drukraster eigenlijk is, klik hier, want kunstenaars zoals bv. Roy Lichtenstein hebben van deze techniek een Kunst met grote K gemaakt.

@ Gimycko: je zal mij nooit reclame horen maken voor digitale dragers, want ik werk in een drukkerij ;-) Maar wel in eentje die maatschappelijk verantwoord ondernemen en zorg voor het milieu heel erg hoog in het vaandel draagt (we kunnen zelfs klimaatneutraal drukken aanbieden). Ik ken jouw argumenten dus maar al te goed en weet dus waarover je praat. Maar er is ondertussen behoorlijk wat papier verkrijgbaar dat gebruik maakt van 100% gerecycleerde vezels, dus het kan zonder extra bomen te kappen.

Los daarvan: ik nestel toch ook heel graag in een zetel met een goed boek, net zoals Hanna. Dat gevoel en die geur kan je door geen enkel e-book vervangen. Tenzij ze misschien e-books gaan uitvinden die die geur de lucht in sprayen als je leest? ;-) Ook niet zo goed voor het milieu, als je 't mij vraagt!

@ EvaM :

Met het promoten van digitale dragers spreek ik tegen mijn eigen winkel, want ook ik werk in een drukkerij, nl de testdrukkerij van Agfa.

Door de jaren heen is ALLES, maar dan ook alles gedigitaliseerd, behalve... het eindelement in de grafische ketting : inkt op papier ofwel de drukfase (Analoog, of hoe moet je dat omschrijven ?)

En dat ondanks het feit dat digitaal gestuurde persen en high-tech-copieermachines die, om de 5 druks, andere content of inhoud kunnen afdrukken.

Dus, volgende stap - hopelijk nog in deze eeuw of in dit decennia - is digitaal papier.

:-)

Los van alle redeneringen (en van het feit dat we in de sector werken), zou ik het toch heel jammer vinden dat alles gedigitaliseerd wordt. Zoals Hanna al zei: met een goed boek in de zetel, de voeling en de geur van het papier, ... het heeft toch iets wat ik niet zou willen missen. Ik zie mezelf niet heel de tijd voor een scherm om een boek te lezen. En ik vind ook bibliotheken geweldig: het sfeertje dat er hangt, de geur van boeken, het snuisteren tussen de rekken op zoek naar een spannend boek, daar gaat niets boven!

@ EvaM :

Aha, daarom is bijv. De Zondvloed in Mechelen een (mogelijk) blijvertje, want gesellug in een hoekje met een boekje en een goeie tas koffie...

;-)

Foto Gimycko - De Zondvloed

Enkele weken terug lag ik in Turkenland aan een zwembad en enkele stoelen naast mij was een dame een boek aan het lezen op een i-Pad. Niet echt handig omdat het zwemwater overal rondspetst en je toch ook moet zorgen voor wat contrast op je scherm om het geheel leesbaar te maken in de zon. Wanneer ze opstaat om te gaan plassen of een drankje te halen moet ze dat ding meezeulen: een boek kan je rustig laten liggen maar een i-Pad niet. Conclusie: mijn voorkeur gaat nog altijd naar een papieren boek.

@ Luc :

Net als haar iPad wordt een papieren boek nat en evenals als haar iPad wordt een papieren boek (misschien) gepikt.

Vroeger moest ik al mijn tekeningen op papier printen om ze in een galerij te kunnen laten bewonderen.  Of ik moest een uitgever zoeken die het de moeite vond om al die tekeningen voor het grote publiek te laten drukken en uitgeven.

Nu zwier ik de hele hap op het internet, waar iedereen ze (al dan niet gesponsord) kunnen bewonderen.  Geen papier of drukvorm meer.

Hanna en Eva kunnen nog altijd in een hoekje met een digitaal "boekje" en een goeie tas koffie.  Gewoon het digitale papier uit de groene houder (zie hierboven) trekken en lezen maar.

En hieronder een gepixeld CMYK-beeld (geen raster) van mijn laatste "kunstwerkje", klaar voor het nieuwe digitale papier.

Tekening Gimycko

;-) 

@ gim,

             ? -))) 

Wel, mijn beste G.L., deze ideeën had ik graag meegenomen naar de vacature van Grafisch Ontwerper voor de stad Mechelen.

Maar helaas, enkele dagen geleden kreeg ik een berichtje terug van Personeelszaken dat mijn diploma en mijn kennis, aangaande deze materie, een beetje "te licht" was bevonden.

;-)

Tijdens, of beter na, de lezing "Mechelse Drukgeschiedenis ontmaskerd", die Soirée Lamot-avond werd ons déze tentoonstelling reeds beloofd, en ik verwees er ook naar in mijn post toen.... vanzelfsprekend ben ik hier enorm in geïnteresseerd!!

Eerstdaags ga ik zéker een kijkje nemen...

@Markec: en zo zitten we terug op het spoor van de oude druksels. ;-)

Hetgene dat bij die "oude druksels" vaak over het hoofd wordt gezien is de pracht van de pagina-indeling en de uitlijning van de teksten.

Vandaag gebeurt dit, met de knop "uitlijning" in je tekstprogramma op je PC of Mac en gebeurt dat in a split second over een ganse tekst.

Die "oude drukkers" deden dit alles nog met losse letters in een zethaak en de nodige witvulling om alzo een perfecte bladschikking te krijgen en om de grafische estethica te waarborgen.

 @ GIM

              hoe was het weer in dat liedje : " en we late de moed ni zakke ".

Voor zij, die willen weten hoe het er vroeger aan toe ging,...

Foto Gimycko - TSM

Gim,

         die stonden inderdaad in de jaren vijftig in den TSM. Den tijd van Vermandere en Baeck. Van Sooike potlood en Dikke deugd en van Smidje en de Jang. Die hebben zich ondertussen al drie en veertig keer omgedraaid in hun graf. En die rosse, hoe noemde die nu weer ? Hij is later nog vertrokken of gevlucht naar Brazilie. Waarom weet ik niet. 

 

Drukpers Heidelberg Degel

Links drukpers Kord - verder Offsetdrukpersen : Heidelberg GTO en 2-kleurenspeedmaster

Foto's Gimycko - Grafische afdeling TSM

Inderdaad op de koer links tegenover den elektrik van mijn naamgenoot uit Hofstade. Lewieke. En paffe dat hij kon. Zelf gerolde zwaren AJJA. En basse dat hij deed. Ik geloof zelfs dat hij er aan gegaan is zoals de mensen zegge. 

@Luc: inderdaad ;-))

Trouwens als ik terugdenk aan die géweldige interessante lezing bij Lamot toen....
Enne.. ik wil zeker snel de tentoonstelling bezoeken!

@Gimycko: inderdaad.. vroeger was het wat anders om een tekst te zetten, of meer nog een afbeelding in te voegen.... maar ook daar was die lezing toen erg interessant voor.. Ik wist natuurlijk al een en ander, van in mijn TSM-jaren (als leerling) en de eigen interesse...
Leuke foto's van die drukpersen..

@G.L: die degelpersen staan er nog hoor - tenminste  in 2007 stonden ze er alleszins toch nog, meer nog: ze waren (zijn?) zelfs nog in gebruik.

Moesten ze ooit die handdegeldrukpers, die in de klaslokalen van het Eerste Jaar nog staat, ooit willen wegdoen, dan wil ik die wel overnemen.

Tegen een zacht prijske, natuurlijk...

@Gim: stààn die er nog? Ik denk dat die lokalen nu vooral door de avondschool gebruikt worden...

 @ Markec : Yep

Btw :

Als zoon van een Mechelse stadsambtenaar heb ik ons vader altijd horen vertellen dat in de Jaren '70 van de vorige eeuw een heel pak drukwerk voor de stadsdiensten werd geleverd door oa drukkerij Van Rompaey van den Hombeeksesteenweg.

Foto Gimycko

Zou het kunnen zijn dat we weer wat afdwalen van het onderwerp dat over waardevolle drukken ging en niet over linotypes en aanverwante machines? Ik voel dat onder de bloggers / lezers drukkerijdeskundigen zitten, waarom zetten jullie niet een apart item op over dit onderwerp? Mijn vader was correcteur bij de drukkerij Dessain dus ik wil ook wel meedoen, maar niet onder het huidig onderwerp: Gedrukte Stad.

Gim verbaast er zich over dat een aantal mensen nog altijd liever een papieren document in hun handen willen voelen dan een i-Pad, awel dat is dan weer een dankbare bron voor discussie, alhoewel ik dus voorstander blijf voor het kwetsbare papier. Vanachter dit keyboard kijk ik naar mijn 30 meter boeken en dat brengt mij tot rust. Mijmeren bij het equivalent op harde schijven zou niet datzelfde effect hebben. ;-)

@Luc: wat mij betreft, een klein zijsprongetje ;-)  Maar, inderdaad die interesse is er ..

Terug naar de tentoonstelling!
Toen ik vanmiddag bij Jan Smets het boek "Kroniek van de Parochiekerk" (Sint-Jozef-Coloma) ging halen, kon ik het fraaie boekwerk, waar Peter van sprak, over de tentoonstelling  inkijken.. Een erg fraaie uitgave die ik wellicht me ook zal aanschaffen!!!

Maar éérst naar de tentoonstelling dus!

@ markec: DOEN!

Ik moet dus voor 16 januari nog eens naar het warme zuiden komen. Oh wat erg! ;o)

De tentoonstelling is zeker niet groot, maar wel bijzonder boeiend Eelco!  Dus: als je van Leiden dan toch terug naar Mechelen afzakt, zou ik hem zéker wel bezoeken.   ;-)