Het Licht van Lauwers

      

(foto's: Jan Smets)

OLV-over-de-Dijle kwam de tweede Wereldbrand allesbehalve ongeschonden uit.  De tweede grootste kerk van onze stad bood een zielloze aanblik na de oorlog.  Een ingrijpende restauratie zou volgen tussen '45 en '68.  En...soms mocht ze wel een tikkeltje controversieel genoemd worden...

En wéér duikt de naam op van de bekende Mechelse modernistische architect Jan Lauwers.  En over deze belangrijke bouwmeester heb ik vroeger reeds een post gemaakt - dus: wie er graag zijn biografie en realisaties er nog eens op uitvlooit, weet waar hij het vinden kan (en het bespaart mij nu een lange inleiding...  ;-)

http://www.mechelenblogt.be/2007/10/jan-lauwers-modernist

En Lauwers die de opdracht voor de restauratiewerken kreeg, deed zijn werk grondig.  De kerk kreeg een lichtere en luchtiger aanblik.  Hij kreeg carte blanche om de oude gotische kerk een eigentijdse toets te geven. Dus, al de 'overbodige toevoegsels'  werden 'weggegomd' (zoals ondermeer een door Lauwers als wanstaltig bestempelde neo-classicistische tribune uit de eerste helft van de 19de eeuw, waardoor de zuivere gotische vormgeving in ere werd hersteld...).  Het zou ons hier té ver leiden om alle 'correcties' onder de loupe te nemen.

Eén ding is wel héél opvallend, en geeft nu een bijzondere charme aan de kerk: de glasramen!  Hier was Jan Lauwers héél gedurfd!  Hoe hij het gedaan kreeg?  Ik weet het ook niet.  Maar de ontwerpen van een reeks moderne glasramen in de historische kerk zijn beslist héél erg verschillend van wat daar ooit in lood gevat was... En toch: wie nu op een zonnige namiddag de kerk betreedt, wordt héél zeker aangenaam verrast door het schitterend licht-en kleurenspel!

(foto: Jan Smets)

Ik verwijs hier ook graag naar een oudere post van Peter hierbij:

http://www.mechelenblogt.be/2008/10/onze-lieve-vrouw-over-dijle-kerk

De artilleriebeschieting van augustus-september 1914 beschadigde vooral de zuidkant van de kerk.  Het luchtbombardement van 19 april 1944 deed haast het ganse dak in vlammen opgaan, en een storm op 7 september '44 rukte de zuidelijke puntgvel neer.  Deze vernielde in zijn val het gewelf van de dwarsbeuk en het Heilig-Grafaltaar, én het prachtige orgel!  Een vliegende bom op 18 februari maakte de 'vernietigende klus' compleet: alle glasramen gingen aan diggelen.  Deze glasramen waren in de 19de eeuw door een zekere L.Pluys (1844-1911) ontworpen...  En deze, allemaal in de kenschetsende neo-gotische stijl...

En zo kon Lauwers aan de slag!

(foto: Jan Smets)

Maar laat ik deze Mechelse architect eens zélf aan het woord.  Midden de jaren zestig schrijft Lauwers alzo over het ontwerp van 'zijn' glasramen:

 

''...Wederoproeping van de voegere, gans verdwenen, toestand van de talrijke zeer grote glasramen was om meerdere redenen totaal uitgesloten.  De vroegere kleurglasramen bestonden uit karakterloze, zoete, neo-gotische verwezenlijkingen uit de tweede helft van de 19de eeuw, de armste tijd uit onze kunstgeschiedenis.  Geen zinnig mens zou zulke wederoproeping verantwoord achten.  Bovendien waren de gebeurlijk onontbeerlijke, betrouwbare grafische documenten niet voorhanden.  De toepassing van een eigentijdse vormgeving was hier geen toevlucht, doch bewust en gewild.  Een reeks verhalende figuratieve voorstellingen moet in het huidige tijdperk van technisch geperfectionneerde communicatie-media als niet overtuigend en overtollig voorkomen.  Een op licht-en kleurenspel steunende atmosfeerschepping is evenwel een levenwekkende element in de ruimte en een ondersteuning van de architectuur op voorwaarde dat de samenstelling ervan de architectuur niet te kort doet in haar overheersende, ruimte-omvattende rol.  Dat deze betrachting heeft voorgezeten bij het ontwerpen van alle raampartijen zal wel merkbaar zijn.  Dat de uitkomst in haar geheel aan alle bedoelingen beantwoordt, is wederom aan de ervaring en het oordeel van het nageslacht overgelaten...'

 

Ondertussen zijn we een veertigtal jaren later, en 'dit nageslacht' is blij met de visie van Lauwers.  Héél zeker!

(foto: Jan Smets)

Nog wat technische gegevens:  De door Lauwers ontworpen ramen, werden voor het grootste gedeelte uitgevoerd door glazenier O.Calders uit Mortsel, en door de glazeniers Lechantre en Masy uit Doornik, én T.Meersman uit Aalst.  De lichte achtergrond van alle glasramen werd vrijwel hoofdzakelijk uitgevoerd in geblazen antiek glas, afkomstig uit Frankrijk en genaamd 'Chutes de Versailles', bestaande uit een verscheidenheid van zes tinten.  De lichtgrijze nuances in enkele ramen komen uit Duitstand, en vertonen een uitzonderlijk rijk gamma van verschillende grijswaarden...

Maar dit alles is méér voer voor de specialisten.  Om de schoonheid van het lichtspel te ervaren, moet je enkel op een zonnige dag de kerk betreden, én...eenvoudig genieten.  Lauwers had visie, en Lauwers...had...gelijk.

(bron: infobrochure over de kerk uit de jaren zestig...)

Op een vroege zonnige namiddag daar rondlopen, is dichtbij ... de Hemel :-)

daar moet ik duidelijk nodig eens binnenspringen om me te laten vergasten op het spel van licht en kleur

Mooi stukje Jan, een terecht eerbetoon aan het werk van Jan Lauwers. Hier nog eentje van het huis:

 

Bedankt voor deze aanvuling..., uit 'jouw' kerk Wannes!  ;-)

Ik heb al wel vijf keer één van de Mechelse kerken tot mijn lievelingskerk benoemd !

(en telkens een andere)

Oei, 'k had er nog:

 

Ik heb er ook eentje:

Maria Regina Coeli, ca. 1642-1646, Lucas Faydherbe

(Foto Peter Meuris)

schitterend!

en wie heeft er nog?   ;-))

(foto's: Jan Smets)

Allez, nog eentje voor het slapengaan om het af te leren:

(foto Peter Meuris)

Tiens, hangt daar ook geen Rubens, zoals dat prachtige doek in de SInt-Jans kerk ? :-)

Begin niet hé Peter!   ;-))

Je wéét dat ik de 'Wonderbare Visvangst' prefereer boven 'jouw' 'Aanbidding der Wijzen'...

Zeg nu zelf: wat een prachtig en Goddelijk Licht valt op dit mooie Rubensdoek, dat je 'heimelijk' naar de onderkant van de foto hebt verdrongen...!

... waarmee een miskende Fresco in het licht staat ... Ach Jan. Rubens was een aannemer in schilderwerken, en we zetten toch gewoon de discussie tussen het vissersambacht en leden van de Grote Raad voort in de 21e eeuw.

Misschien moeten we hier ooit een volksraadpleging rond doen ... Welke Rubens vindt U het mooiste :-)

Mooi idee!  ;-)

Maar inderdaad: deze fresco is geweldig, en jammer genoeg gedeeltelijk verstopt onder de meesterlijke Rubens...

Nog enkele lichtinvallen

 

 

Onze Lieve Vrouw over de Dijlekerk

 

 

Onze Lieve Vrouw Kerk

'de discotheek van God'   las ik ooit ergens...

Mooi dat Jan Lauwers hier wordt geëerd. Lauwers was samen met Jos Chabot een toonaangevend maar vandaag helaas nog vaak niet naar waarde geschat architect uit het interbellum. Een veelzijdig Mechels scheppend kunstenaar met visie. Lauwers heeft in Mechelen, maar ook elders, mooie gebouwen ontworpen. Zijn ontwerpen moesten het hebben van hun knappe, strakke compositie, helemaal in de geest van de Nederlandse "Nieuwe Zakelijkheid". Een Lauwers "grand cru" is het "Vedea"-gebouw aan de Bruul 103. Het is verkommerd, maar wie oog heeft voor het mooie, ziet ook hier de hand van een meester...

FransG

    

Lauwers heeft een risico genomen door de kerkramen compleet abstract te maken en nergens een verwijzing te maken naar christelijke symbolen of welke figuratieve traditie dan ook. 

Ik ga weliswaar niet akkoord met zijn visie op de neogotiek (citaat: "karakterloze, zoete, neo-gotische verwezenlijkingen uit de tweede helft van de 19de eeuw, de armste tijd uit onze kunstgeschiedenis" ), evenmin met de manier waarop hij de kerk 'ontdeed' van in zijn visie "wanstaltige"  toevoegsels.  Vandaag zouden we al die zaken met veel meer respect benaderen en zeker niet zomaar elimineren.  Bovendien klopt zijn idee van een zuivere gotiek - een egale kerk in naakte natuursteen - niet met de historische realiteit, maar Lauwers was een kind van zijn tijd. 

Wat hij gerealiseerd heeft vroeg moed en durf.  Ondanks alles kunnen we alleen maar blij zijn met het resultaat.  Het toont een kerk zoals men in de jaren '60 vond dat een gotische kerk er hoorde uit te zien.  Op die wijze is ze een waardevol tijdsdocument.  En dat het mooie plaatjes oplevert staat buiten kijf.  Genieten dus! 

Inderdaad Koen - ik ben helemaal akkoord met deze reactie.  In de jaren zestig was dit idee over neo-gotiek en kunst uit de 19de eeuw zo ongeveer wat Lauwers in zijn oordeel neerpende...   Maar de jaren zestig liggen ook al een hele poos achter ons.  Ook deze visie is...geschiedenis.  Zo vlug kan het dus gaan.  Het leert ons toch wel wat over hoe een kijk op cultuurpatrimonum kan veranderen - haast zoals in de 'mode'.  Vandaag de dag kijken we toch enigszins anders naar die bewuste tijd (en dat inderdaad niks of niks af van het feit dat Lauwers een geslaagde keuze maakte bij 't ontwerp van zijn glasramen...).

Toch om even bij stil te staan bij het vandaag beoordelen van (bouw)kunst uit het verleden (en dan denk ik nu spontaan aan gebouwen uit het Interbellum, én recenter: aan fifties-architectuur...)  Zo moet het 'lang geleden' zijn, lijkt me, om een gebouw naar waarde te schatten.  Volgens de publieke opinie toch.  Zo is al héél wat waardevols uit het verleden verdwenen.

NB: ondertussen 'sneuvelde' ook een jaren zestig-toevoegsel, daterend uit de 'Lauwers-restauratie-periode'  aan de kerk:  de Calvarieberg...    ;-)   Visies blijven evolueren...  (ook al vond ik dit wel terecht - maar ja: wie ben ik, om dit vandaag te beoordelen?)  ;-)

(foto: Jan Smets:  ondertussen ook al verdwenen Calvarie uit 1964, gekapt door L.Van Esbroeck, ter vervanging van een houten groep die in de vlammen ging op 19 april 1944...  De beelden staan nu in de ingang van de kerk...)

Jan Lauwers is inderdaad ontegensprekelijk een groot meester. En zoals dikwijls het geval is bij een meester heeft ook Lauwers een enorme flater op zijn conto. In zijn geval : de glasramen van de OLV kerk. Hierover bestaat er onder echte glaskunstenaar geen enkele discussie. 

Waaraan je dus kan merken dat smaken soms grondig kunnen verschillen.  Ik wil me ook niet voordoen als grote 'kunstkenne' - en ik zag ook al, weerom naar mijn smaak, mooiere moderne glasramen, maar toch ben ik steeds weer geïmponeerd door het fraaie kleurenspel dat door de glasramen speelt bij zonnige dagen...  Ja, ik hou toch wel van deze glas-in-lood-ramen...  Dus - voor mij - blijft het een gelukkige keuze.  Maar ik heb begrip voor de mening van de 'echte' glaskunstenaars.  ;-)

@SMT, het is inderdaad geen échte glaskunst.  Gewoon een meetkundige kleurenmozaïek.  Het kadert wel in de jaren '60-visie van Lauwers.  En het effect is ontegensprekelijk knap.

@Jans: Die calvarie vond ik al bij al wel iets hebben.  Het was een statement uit die tijd, misschien niet de meest esthetische naar onze smaak, maar smaken en stijlen evolueren.  Wie weet plaatsen ze binnen 50 jaar die beelden wel terug...

Ja, ook dit wil ik best 'begrijpen'.  Ik kan er inkomen Koen.  Ik vond ze niet zo bijzonder deze jaren '60-sculpturen (en vooral de 'behangachtige' jaren 60-achtergrond...).   Maar op de vuilnisbelt kieperen,nee, zover mag men niet gaan.  Geef de beelden  'ergens' een waardig plaatsje, als 'product van hun tijd'.  Ik geloof trouwens dat er wat protest was van de familieleden van beeldhouwer Van Esbroeck bij het verwijderen van de beeldengroep?  of vergis ik me?

Ja, het blijft steeds een balanceren op een slappe koord. 

@ Koen en Jans: die jaren '60-beelden zijn voorlopig ergens anders opgeslagen in de kerk, maar het is wel degelijk de bedoeling om ze in de toekomst ergens een zichtbare plaats te geven. Deze beslissing stond bij mijn weten overigens los van het protest van de familie Van Esbroeck.

update: volgens mijn laatse info zouden de beelden van Van Esbroeck binnen afzienbare tijd weer op hun oorspronkelijke plaats opgesteld worden, met een lichtjes gewijzigde omkadering.

 Het doet me plezier en veel deugd te lezen hoe mijn grootvader, Jan Lauwers (voor ons was hij 'BABA', van Alibaba en zijn 40 rovers) wordt geëerd in Mechelen, zijn geboortestad.

Het was een man met heel veel talenten.  We zijn je niet vergeten, lieve Baba.

Je kleindochter Hankie

Na Leen Denijn, nog een fiere kleindochter op Mechelenblogt!  ;-)

Wie is Leen Denijn? Jan Lauwers had 3 kleinkinderen van zijn enige dochter.
Mijn 2 broers en mezelf. Jan Lauwers was zeer goed bevriend met Prosper 
De Troyer. Hij heeft mijn grootvader en echtgenote een paar keer geschilderd.
Groetjes Hankie

 

 

Hallo Hankie.  Je moet deze reactie van 7 december 2010 in de tijd dat deze post geschreven is.    Toen verscheen op Mechelenblogt ook een vierdelige reeks over Leen Denijn, een kleindochter van de beroemde beiaardier, die fier vertelde over haar grootvader.  In die zin maakte ik de vergelijking met jou over jouw grootvader, architect Jan Lauwers...

PS: leuk deze anecdote over diens vriendschap met Prosper De Troyer  (ook een kleinzoon van deze laatste - Mark Uytterhoeven - vertelde op deze blog fier over zijn grootvader.  Toch mooi dat kleinkinderen het werk van hun bekende grootouders zo weten te waarderen en koesteren...)

@Jan Smets: Ik dacht dat Rubens zelf ter plaatse was komen kijken om de lichtinval te kennen, voor hij (met zijn leerlingen) 'De Wonderbare Visvangst' schilderde. Ook zou het op zijn oorspronkelijk bedoelde plaats hangen. Is het fresco werkelijk ouder, of is het een soort omkadering die niet (ver) achter het middenpaneel van het (sluitbaar) tripliek doorloopt?

Deze foto doet me wel sterk het eerste vermoeden. Bestaan er foto's van het volledige fresco (bijvoorbeeld genomen tijdens de restauratie van de Rubens)?

@SomeHuman: het is best mogelijk dat Rubens ter plaatse is komen kijken voor de plaatsing van zijn schilderij. Dat deed hij op andere plaatsen ook.  Ik dacht dat hij dat zéker deed in Sint-Jan (Peter?). 

Het fresco is volgens mij beslist ouder en loopt door.  Maar hier verwijs ik door naar grotere kenners van dit fresco...

Dank je, Jan voor jouw toelichting ivm beiaardier Denijn. Ik ben gisteren naar De tentoonstelling van De troyer geweest. (En daarna eventjes naar de wonderlijke Onze- Lieve-Vrouwe -Over-De-Dijlekerk ...) Was verheugd te zien dat in 'zijn schatkamer' een affiche stond over een aankondiging van een tentoonstelling in 1933 georganiseerd mede door De Troyer en Lauwers
Heb wel wat spijt nu dat ik de verschillende portretten van Lauwers geschilderd door De Troyer niet in bruikleen heb kunnen geven voor deze tentonnstelling, wetende dat Lauwers toch ook iemand van betekenis was in Mechelen. Deze werken zijn nog in onverdeeldheid tussen mijn broers en mezelf. Ik denk dat ieder fier kleinkind wat graag zijn grootvader in huis aan de muur wilt hangen, vandaar... . Wordt vervolgd.