Zoutwerf

met categorie:  



We kennen hem allemaal : Alfred Ost en zijn pittoreske tekeningen van HMZHW (Het Mechelen Zoals Het Was).

Zijn prenten zijn verdeeld over de hele wereld en worden op het Internet massaal aangeboden.

En soms kom je er dan eentje tegen die je nog niet kende.



En de tekst brengt nog meer raadsels.  We kennen allemaal wel de Zoutwerf, maar wat is dat daar allemaal over een Fort ?  Een Rode Poort ?  De Radijzengang ?

Wie weet meer ?

Ik durf er geen eed op doen, maar ik denk dat dit de ingang naar de Radijzengang was, niet onmiddellijk bevolkt door de hogere burgerij.  Foto van rond 1900

(foto uit de verzameling van Jan Somers, uitgever van "De Kerjeuze Mecheleir")

 foto Regionale beeldbank Mechelen

@ Roger : Had Mechelen een link met radijzen of zoiets ?

En dan de rest van de tekst is ook niet direct duidelijk.  Het is niet het Fort met de Rode Poort, maar wel het Fort van de Rode Poort.

Stond er in de buurt van de Zoutwerf een (roodgeschilderde) poort, waar het Fort een onderdeel van uitmaakte ?

@ Gimycko: Dat weet ik niet. Onze stadsgidsen kunnen hier wellicht op antwoorden. 

Op de onderste foto staat een poort en volgens de hoek waaruit Ost tekende, moet dat in die omgeving geweest zijn, maar het is een gok.

Hier heb ik misschien een antwoord gevonden :

...Deze cordewagenaars werkte heel nauw met de buijldragers en straatwagenaars, daar de goederen vanuit het schip werden gehaald door de buijldragers en overgedragen werden aan de cordewagenaars die het op hun beurt de goederen meenamen naar de stad. De cordewagenaars vervoerden de tonnen bier of andere goederen van de oevers van de Dijle en de Zenne naar cafés in de stad. Deze ambacht was hierin gespecialiseerd en de cordewagens speciaal voor ontworpen. Voor grotere afstanden werden de straatwagenaars ingeschakeld om de goederen verder te transporteren per huifkar of koets. We moeten niet uitsluiten dus dat een Cordeman ook een cordewagenaar zou kunnen zijn, daar corde de afkorting is van cordewagenaar. Een cordeman. Dus een crodemans -zoon. Een zoon van een Crodeman of te wel een zoon van een kruier. Het gilde van de Cordewagenaars heeft zijn ambachtshuis op de Zoutwerf nummer 1 te Mechelen. In de 13de eeuw noemde men de plaats langs de Dijle-oever kortweg “Werf”. In 1301 krijgt Mechelen het recht zout te verhandelen. "Werf"wordt "Zoutwerf". Het gildenhuis wordt gekocht op 17 April 1515. In 1630 verbouwt de gilde het. Het ambacht van de Cordewagenaars overleeft de Franse revolutie van 1792 gedurende ruim een eeuw. Kort na de omwenteling koopt de gilde haar aangeslagen gebouw terug. Ze is nog actief tot einde van de jaren achttienhonderd. Vele generaties en families Cordewagenaars hebben onder het gezag van de gilde gewerkt en woonden vierhonderd jaar lang vlakbij hun werk aan de Dijle en de Zenne. Hier worden de schepen gelost. De huizen langs de “Zoutwerf” worden meestal bewoond door burgers en handelaren. De Cordewagenaars wonen in de smalle straatjes tussen die woningen, die uitgeven op de "Zoutwerf": "de fortjes"; "de Konijnenpijp"; "de Open poort"; "de Karrenpoort" [hier stonden de kruiwagens van het ambacht]; de Rode poort; de Radijzengang en de Meukelensgang...

Onderstaande schets zal wellicht soelaas bieden betreffende de verschillende fortjes op de Zoutwerf.

Met dank aan Paul Temmerman om me deze schets te willen bezorgen.

 

Prachtig, Roger, behalve dat dit alles, voorbij het Maalderijstraatje is platgegooid voor... nen appartementsblok.

Go figure.

Ja Gim,  daar stonden vroeger de bloemmolens van Nielsen (afgebrand in 1964).  Als het puin opgeruimd was werd het een opslagplaats van Lamot en nu staat er beton.

@ Roger : Je bedoelt dit ?

Neen, de bloemmolens van Nielsen stonden tussen het Maalderij- en het Hoogstraatje. Deze tekening (die geloof ik ook in het Ankertje hangt) toont een andere en oudere opslagplaats.  De latere opslagplaats was in open lucht en diende voor het opstapelen van bierbakken. Zie Beeldbank Mechelen en tik Nielsen in.:

 

Roopoorte (Roode Poort)

.... den ganck "de Roode Poort" waer in eenige wooningen, vijf barakken met hof - grond en toebehoren uytmakende den eigendom, gestaan op de Zoutwerf c/587 a

 

Radijzengang

..... den Radijzenganck waer in vijf kleine wooningen. Later ingelijfd bij de garage LAMOT. Hierna volgen twee huysen, het tweede sijnde eenen houten gevel, waernevens den

"Molekensganck" (Meulekensgang), met eenige kleine huysingen.

Ge vindt hier zelf uw weg wel? Plan van Hamaide 1898.

En waarom wordt 't Plein eigenlijk 't Plein genoemd ?  Er is daar geen Plein te zien in die Straat !

 @ Gim,

               hebt ge een idee van wanneer die foto is.Einde jaren veertig was over de lievrouwekerk een schooltje R ( rijks ) M ( middelbare ) S ( school ).Het was de voorbereiding voor het atheneum.Het schooltje is daarna verhuist naar de Zandpoortvest.achteraan was de speelplaats en de toegang via ' t pleintje.De paardenstallen van LAMOT moeten er zeker nog geweest zijn want dat wisten we wanneer de stallen werden uitgemest.Het is daarom dat ik die foto niet goed kan situeren in de tijd.

Gim, trekt het u niet aan, het Jef Denynplein is ook geen plein (meer) :-)

@ GL :

Geen idee, maar misschien heb je hier iets aan (Klik link).

Want dat beeld van Diependael met die 3 torentjes intrigeert me wel.

:-)

@ Gim.

"Tot in het begin van de XIXe eeuw was er op die plaats een grasplein, tussen de gebouwen van het oude Gasthuis en de Dijle. Van daar tot aan de O.L.Vrouwstraat was de opgang zeer steil en aan het boveneinde stond van ouds een draaiboom, om de ongelukken te voorkomen zonder den doortocht te belemmeren. Van daar, de benaming Hameida en Drayeboom, vervolgens aan die plaats gegeven tot in de XVIIe eeuw."

"Het grasplein werd in 1806 door de stad afgestaan aan het Bestuur der Godshuizen en voor 't Gasthuis benuttigd; maar de naamvan Plein is aan de straat gebleven".

Uit : "Namen der straten van Mechelen en korte beschrijving hunnen vorige of nog bestaande oude gebouwen" door Kanunnik W. van Caster. (Blz 220)

 

@ Jos : Bedankt !

En ook de link hierboven was meer dan verhelderend.

OK, dit artikel was gene Rarara, maar we steken er verdomd veel van op.  Dus... meer van dat ?

:-)

 

Een toemaatje, voor wie het plein zoekt  ( helemaal bovenaan ). plan volgens Blaeu, tweede helft 17e eeuw.

En het doet er natuurlijk niet toe, maar al de straatjes tussen OLVstraat en Dijle (zoals 't Plein, Hoogstraatje ...) zijn erg steil. DIt is een gevolg van de eeuwenlange erosie van de Dijle ! De OLV-straat ligt op een harde geologische rug en ligt daarom hoger.

Wat mij opvalt is dat elke Mechelse Vierkante Meter (of is het Mechelse Voet) een enorme Geschiedenis heeft.

Werkelijk elke Mechelse Vierkante Meter !

:-)

Gim, het is veel meer dan dat ... de stad is doorweven van verhalen en verhaallijnen. Als ik aan het einde van het Dijlepad sta dan kan ik het hebben over:

  • ... de Dijle en haar enorm belang voor de stad: zonder Dijle, geen Mechelen.
  • ... de gasthuiszusters en hun belang voor de gezondheidszorg ...
  • ... aanzet van De Vliet aan de overkant van de Dijle, de start van een omwalling, een hoge en een lage oever, omwallingen
  • ... moderne appartementen met als architect Stijn Peeters, jawel ...
  • ... de bloemmolens van Nielsen...
  • ... het Dijlepad en zijn verwacht vervolg ...
  • ... de radijzengang, de rode poort, huisvesting ...
  • ... de Sint-Romboutstoren die je daar ook mooi ziet opduiken ...

Het is te veel voor één mens :-D

@ Peter : Gelukkig zijn daar...

a) De Stadsgidsen

b) De Mechelse Wikipedia

Dus... werk genoeg voor beiden !

:-)

Als ik de tekening van François Stroobant (1819 - 1916) nog eens bekijk, vind ik dit poortje.  Zou dit een in-of uitgang geweest zijn naar één van die fortjes / huisjes ?

 @ Gim,

               ik weet dat ge vroeger langs daarachter in de magazijnen van Hertsens geraakte.Of het nu precies dit poortje was weet ik niet meer.

...bestaat nog steeds Gim - alleen kom je er niet meer door.  Het was de zogenaamde Konijnengang.

(foto: Jan Smets)

(foto: Peter Meuris)

Gim, dat is de konijnengang, die bestaat nog steeds, al is er nu wel een blauwe deur.Onlangs nam ik echter een foto !

(foto Peter Meuris)

Klik op foto

Als ik op de tekening van Stroobant effe het aantal woningen tel vanaf de Guldenstraat (6 of 7 woningen) en dat vergelijk met de tekening van Paul Temmerman, moet dit de ingang geweest zijn van de Konijnengang.

Correct me if I'm wrong...

Ge zijt juist Gim :-)

LOL

...vandaag heb ik de neiging om steeds in andermans blogwater te varen...  ;-)))

Alleen, deze keer was jij eerst. :-)

Maar op mijn foto kan je doorklikken :-)

Ja, ik wist dat jij een mooie foto van de Konijnengang had.  Dat was op mijn 'harde schijf' opgeslagen...  ;-)  Snel wat opzoekwerk, en postten - en dan merkte ik dat je hiermee ook bezig was Peter...

 

(Gek - daarstraks ook met de topic van de bruiloft van zaterdag.  Ik maakte de topic, en na hem eindelijk afgewerkt op de blog gegooid te hebben, merk ik dat tegelijkertijd Marc VC met hetzelfde bezig was, en nét voor mij een soortgelijke post opende...  Ik  denk dat ik even wat anders moet doen vandaag...   ;-)  

Grellig toch, die loze straatjes !

:-D

...alles voor zo'n loze 'vissertje' als jij, Gim!  ;-)

Ik wil deze nacht in loze straatjes verdwalen

De klank van Mechelen maakt mijn ziel amoreus

Al heb ik geen geld om plezier te betalen

'k loop wel naar de Vismèt, heel flatteus...

:-D

...stop met drinken Gimmy!   ;-)

Hik... Ja, Jans.

:-D

Misschien nog een overblijfsel van 't Pleintje....  de oude speelplaats van de Rijksmiddelbare Jongensschool in de OLV straat.  Thans genivelleerd en parking van het Centrum voor Middenstandsopleiding.  En die speelplaats ging indertijd bijna even bergaf als t' Pleintje zelf.

de gang die vanaf 't Pleintje naar die parking leidt.

(foto's R. Kokken (2005)

Vermits we toch op de Zoutwerf rondwandelen: hierbij een detail van een 19e eeuwse prent met de monding van de Zandvliet. Het was de enige vliet op de linker Dijle-oever, gegraven met de bedoeling om water te brengen naar de bleekweide ( die later verwerd tot ' Plein ' ). Bij gebrek aan doorstroming ( het was tenslotte de hoge oever ) verzandde ze heel vlug, vanwaar de naam ... Zandvliet.

@ Luc :

En opnieuw de blauwe deur naar de Konijnengang...

@gim: zal goei verf geweest zijn. :-)

t' Pleintje  anno 1594 - detail uit de kaart van Van Hanswijck, nagetekend door J-B De Noter.

Zeg, Roger, wat is dat met dat huizeke, daar vlak tegen de Dijle ?

@ Roger Kokken,

                                in dat scholeke ook broeken versleten Roger?Nu dat ik uw foto's bekijk valt mijne frang.Rechts in het gangske waar nu die nieuwe woning staat waren het toen nog paardenstallen als ik mij niet vergis.Kunt ge geloven dat ik er in geen ....jaar ben geweest. 

@ GL :

En over welk schooljaar spreken we hier dat gij daar uw broeken hebt versleten ?

:-)

@G.L. met die magazijnen van Hertsens zat je toch wel even verkeerd, denk ik, je bedoelde waarschijnlijk Vandenbergh!

 @ Jokke,

                  u kunnen ze ook niks wijs maken hé.Maar ge hebt gelijk, den Hetser was oep de graanmèt.Het zullen de hersenvretertjes zijn zeker.

@ Gim,

              het zal zo rond 1950 geweest zijn zeker of nog ietske vroeger.

Just Jokke, k' addet oek al gezeen da ta Vandenberg moest zaon, ma k'em d'ier an ao gelate.  Den Eitses zennen roemel die stak neust Brèkpot.

@ Gimycko: "wat is dat met dat huizeke, daar vlak tegen de Dijle ?"  Wel Gim, azzet a vrage zegt dan da g'et ni wèt.

@ G.L. :. Ik werd daar in het 5e en 6e studiejaar een vat vol wijsheid gedurende de schooljaren 1953-1954 en 1954-1955 (Van der Stappen en Knaebe).  Toen lag een stuk van de speelplaats  t.o.v. van het andere gedeelte nog echt in een put (3 of 4 treden verschil).  en wanneer was jij daar?

Wel beste bloggers dat was nu eens een interessante post  zenne. Ik heb die tekeningen van Paul Temmerman en de foto's van de konijnengang opgeslagen. Ofte : ook een stadsgids kan nog veel wijzer worden. Chapeau.

Wat dat gebouw betreft langs de Dijle. Henri Installé veronderstelt dat het stapelplaatsen waren. Meer is er niet over geweten. Op dezelfde tekening ( want het getoonde is slechts een detail) zie je ook een tweede dergelijk gebouw dichter tegen de Hoogbrug.

Ter hoogte van de Konijnengang, in de onmiddelijke omgeving van de Grote Zalm (het Vischverkoopershuis), "stond eertijds een klein kapelleken met een beeld der H. Anna. Een ordonantie van 1682 gebood dat de visch van tweede soort daar omtrent zou verkocht worden, en sinds dan is die plaats Sint Annamerckt blijven heeten."

Uit : "Namen der straten van Mechelen....." door kanunnik W. van Caster.

Dit is de Sint-Annakapel die ik ooit pentekende naar een oude foto...

Mooi kunstwerkje Jans! ik heb van diezelfde kapel zo'n naief schilderijtje van Monique Verschueren, gebaseerd op een oude prentkaart denk ik zo. Spijtig dat zo'n dingen verdwijnen maar ja......

 @ Roger Kokken,

                                  die naam Van der Stappen laat in de verte nog een lichtje branden maar daar was ook nog ne Sooi Wauters.Die kwam van Lier en kon goed basketten.Ik denk bij Pitzenburg.Later is hij nog basketcoach geweest.Waar is den tijd.

Waren er geen twee sint-anna kapellekes ?

Ja Peter, er is er ook eentje geweest op de oude Vismarkt aan de Zalm.

Zie Regionale Beeldbank  nr SME001001666

In mijn repliek heb ik het over de St Annakapel op de Zoutwerf.

@ G.L.

Inderdaad de wereld is klein.

In de Piccardstraat werkte ik bij Gerlach.

En over de RMS : 1ste jaar in de Lge Nieuwstraat, 2de jaar in de O.L.Vrouwstraat, 3de en 4de jaar op de Berthoudersplein (Hof van Nassau) 5de, 6de en middelbare afdeling in de nieuwbouw op de Zandpoortvest.

De Sooi Wouters is vorig jaar overleden en was inderdaad de duivel doet-al in het basketbalwereldje. BBC Lier, PitzeMburg, Racing Mechelen en ook op het hoogste niveau, de Belgische Baskebal Bond.

@ Jos Nijs,

                     ik zat bij Van Waasdijk importeur van werktuigmachines.Wat de Sooi betreft,een man met karrakter in het onderwijs die wist hoe hij ze moest aanpakken.Kei en keihard.Hij had er ook het lijf voor.Hij rust in vrede. 

Nog meer mooie foto's ! Klik op de foto !

(Foto Regionale Beeldbank Mechelen - www.beeldbankmechelen.be)

 

 (Foto Regionale Beeldbank Mechelen - www.beeldbankmechelen.be)

Peter,  betreft die laatste foto.. als eens in het begin van dit blog gekeken :-)

De andere foto toont de estaminet "In de Spinderij"

Roger, al eens op mijn foto hierboven geklikt ? :-) (en nog eens geklikt ?)

 

@ Peter: mea maxima culpa !

Hieronder een fotoke van de monding van de Zandvliet rond 1880..

(detail uit een foto van de Regionale Beeldbank Mechelen)

Roger, de Beeldbank is zo vriendelijk om ons toe te staan goede scans te publiceren, enkele voor gebruik op de blog, geen persoonlijk gebruik toegestaan. Als je een foto van hen gebruikt, zet er dan de SME nummer bij, dan kunnen we hem aanvragen in betere resolutie.

Heeft iemand van jullie nog een afbeelding van de houten gevel van de afspanning in de Heembeemd met houten gevel . De Rooster ging tegen de vlakte met de bouw van de appartementen van Valozi. Het gebouw dateerde van rond 1500. 

 

mvg

Sam

sam de graeve: kijk eens op de regionale beeldbank mechelen en tik daar "de rooster" in en dan krijg je enkele foto's van deze herberg.

gimycko : Heb je deze foto groter? In een betere kwaliteit bedoel ik.

http://www.mechelenblogt.be/bestand/afbeelding/gimycko/Lamot-Zoutwerf2.jpg

 

 

 

@ Jente : Nop.  Sorry.

Maar ik geloof dat deze prent in het Ankertje-aan-de-Dijle tegen de muur hangt.  En dat Jans (Jan Smets) daar wel een foto van op Flickr heeft staan.  Behalve dat ik geen idee heb welke tags hij er heeft bijgezet.

BTW : Welkom op deze blog.

:-)

Ok, bedankt! Dan zet ik mijn zoektocht verder :)