Ketters


(Een Ketterproces in Mechelen – C. Van Rode – 1965)

Dit boekje kwam ik onlangs tegen op het Internet.

Een interessant gegeven waar weinigen, onder ons, de geschiedenis van kennen.  Ik ken deze geschiedenis ook niet.

Maar misschien zijn er bloggers, die zich in deze geschiedenis wel hebben verdiept en ons meer kunnen vertellen.  Hebben er brandstapels gestaan op de Grote Markt ?

Er stond inderdaad ooit 'n brandstapel op de Grote Markt (na 1500).  Zo'n vijftigtal mensen stierven zo de dood (waaronder zes vrouwen)....  Om de dood te bespoedigen werden aan de terdoodveroordeelden zakjes buskruit gehangen om de duivel uit verdrijven...  Het verkoolde lichaam werd de andere dag begraven in de buurt van de galg.

Tussen 1600 en 1650 werden vier vermeende heksen verbrand.

(Marcel Kocken schreef een paar jaar geleden zijn 'gruwelgids voor Oud-Mechelen'...

 

Staat er in het boek van onze Marcel ook iets over brandstapels ?  Het kort verslag op de achterflap had het oa over Ketters.

En die heksenverbrandingen ?  Ook veroordeeld op teksten van het beruchte boek "De Heksenhamer" ?

De vermeende heksen werden veroordeeld omdat ze God en het  geloof afzweerden en omdat ze een pact met de duivel  zouden hebben gesloten, ondertekend met hun eigen bloed....  En deze bekentenissen bekwam men vaak na onmenselijke folteringen.

Werden in Mechelen op de brandstapel gezet: Marie Everardts (1601), Katelijne Janssens, Anne Broothuys en Margareta IJsermans in 1642...

Wat ik weet van heksen is dat ze, om ze te testen, in het water werden gesmeten.

Bleven ze drijven, dan waren het heksen en gingen ze op de brandstapel.

Verdronken ze, dan waren het geen heksen.

Een loose / loose-situatie voor al die kruidenvrouwtjes, die de Heilige Stoel in Rome minachtte.

Grellige Tijden toen, in Mechelen (en heel Europa).

Times, they are a' changin...

Het toenmalige MMT heeft in de jaren tachtig (denk ik...) nog een toneelstuk gebracht dat 'de heks van Mechelen' als titel had, en ging over (denk ik - want 't is een tijd geleden) over Katelijne Jansens...

De voorkant van het boekje toont een man op de brandstapel.  Een ketter, vermoedelijk, of een ongelovige (if I'm not mistaking).

Enne, er werden blijkbaar ook mannelijke heksen verbrand, alhoewel die, geloof ik, tovenaars worden genoemd.

Misschien is er iemand beter bekend in deze materie.  Ik heb al gehoord van witte magie en zwarte magie, maar weet er weinig van.

Klopt Jan

Beste Gim, ik kan nu moeilijk héél het boek van Marcel Kocken hier gaan vertellen hé - want dan gaat er geen één meer over de toonbank...   ;-)

Beslist eens aanschaffen als je geboeid bent in de materie...

Allemaal niet overdrijven hoor,

Qua criminaliteit was het in Mechelen niet beter of slechter als in de andere steden. De rechters van de vierschaar sprongen niet erg kwistig om met doodvonissen. In de periode 1366-1795, een periode van 430 jaar, werden 672 mensen terecht gesteld (1,56 personen per jaar). Waaronder slechts 39 ketters en welgeteld 4 heksen.

(Bron Marcel Kocken)

@ Peter, dat klopt, en ook niet iedereen werd op de brandstapel gezet.

De manier van terechtstellen werd bepaald door de aard van het misdrijf...

 @ Peter,

                 zijt ge bij uw cijfers niet vergeten dat we hier van 1567 tot 1573 een zekere heer Fernando Alvarez de Toledo op bezoek hadden.Op 2.10.1572 werd heel de stad geplunderd en alles uitgemoord wat geen benen had om te gaan lopen.Hoe kan het anders, het ging toen ook om godsdienst.

De geciteerde cijfers behandelen de gerechtszaken.

komt vandaar ook niet de uitspraak 'gewogen en te licht bevonden' ?

Interessante topic!

 

@ GL :

Kwam met Alva niet de Bloedbank mee ?  Een meedogenloos "rechtsysteem" voor al wat niet Katholiek was ?

De Bloedbank is misschien vergelijkbaar met de Heksenhamer : beide veroordeelden kwamen aan hun eind (galg of brandstapel).

En was dat, samen met het misbruik van de Aflaten, niet het sein voor Luther om zijn 95 stellingen aan de deur van de Slotkerk in Wittenberg te nagelen ?

  • Bloedraad ! bloedbank is iets anders vrees ik gimmie (lol)
  • De Raad van Beroerten (bloedraad) werd ingesteld in 1567 en opgeheven in 1576.
  • 1517: Luthers 95 stellingen worden gepubliceerd, en dat spijkeren daar is geen bewijs voor volgens mij, wie weet meer.

Wat was eigenlijk de ultieme straf voor misdadigers van het Gewoonrecht ?

Die landden duidelijk niet op de brandstapel.  De galg, dus ?

(PS : Ne knappe, zenne, de Peter ! Domdomdom van mij !)

:-D

Het oudste strafrecht onderscheidde zich duidelijk van het huidige recht. Een van de opvallendste verschillen was het principe: 'geen klager, geen recht', dus er werden enkel vervolgingen ingesteld als er een klacht werd ingediend.

In de 14e, 15e en 16e eeuw kende men nauwelijks gevangenisstraf. De gevangenis werd dan ook vooral gebruikt voor voorhechtenis, meestal slechts enkele dagen. Boetedoening was populair: bidden in combinatie met offeren van een kaars, of bedevaart of verbanning.

Wou men een schelm voor langere tijd kwijt, dan werd hij op bedevaart gestuurd naar Sint Jacob in Compostella of zelf naar het Heilig Graf in Jeruzalem. Een andere manier was verbanning, bvb. voor zes jaar, of voor altijd. Naast geldstraffen, werden er ook onterende straffen gebruikt: even aan de schandpaal tentoongesteld worden op de Grote Markt, maar ook geseling en of brandmerking.

Is daar nog een oud tekeningetje van ?  Of een merksteen ?  Van een mogelijke schandpaal op de Grote Markt ?

Ik heb het boekje nog eens diagonaal gelezen ( het zijn amper 32 blz. ) en in dit geval zou het gaat over de terechtstelling van een zekere Jan Boots, bijgenaamd de Lepelaer. In het onderstaande boekje gaat het over vrouwe Thys die op de brandstapel gaat. In ieder geval, de grond van de zaak is nooit godsdienst zelf, het gaat altijd over macht en geld.

 

Dit alles lijkt zich ook af te spelen in de tijd van Antoine Perrenot de Granvelle (Besançon, 20 augustus 1517 – Madrid, 21 september 1586).

Had de Kerkelijke Macht, naast de Wereldlijke Macht, ook invloed in of op de Gerechtelijke Macht ?

"De heks van Mechelen" van de mechelse auteur Luc Van Den Briele, gebracht door het gezelschap van het MMT, is van 1992 en ging door in het prachtig decor van de Predikherenkerk.

Het ging over de 35-jarige Katelijne Janssens die in 1642 na een reeks folteringen op de brandstapel belandt op de Mechelse Grote Markt. Haar vonnis en terechtstelling was op voorhand reeds bepaald in de handboeken van de beruchte inquisiteurs.

@gim: naast de wereldlijke rechtbank had je ook een kerkelijke rechtbank die zich bezighield met ketterijen en .... zondagswerk ( dat verboden was ). Na de 16e eeuw verloor het veel aan belang.

Ik dacht dat de schandpaal nog in het Hof Van Busleyden terug te vinden is, samen met he schanpaard natuurlijk.

Er staat eigenlijk nog een soort schandpaal op de Schoenmarkt. De paal waaraan de nu verdwenen (kapotte?) wegwijzer was bevestigd.  Al maanden weg, naar het schijnt ter reparatie in het stadsmagazijn, maar nog steeds niet terug. Rappe mannen in 't stad hé.