Literaire schat in Mechelen

met categorie:  
(Bron De Standaard)

MECHELEN - Op een perkamenten boekrol die verstopt zat in een omslag van de Mechelse stadsrekeningen werd een middeleeuws gedicht gevonden dat aan experimentele poëzie doet denken. Het is een literaire vondst van eerste orde.


Een schitterende vondst van wereldklasse !!


De vondst van een middeleeuws gedicht in Mechelen is te danken aan een vroeg voorbeeld van recyclage. Een boekbinder die in de vijftiende eeuw omslagen voor de Mechelse stadsrekeningen moest maken, gebruikte daarvoor perkamenten boekrollen met middeleeuwse teksten die toch niet meer gelezen werden. De boekbinder verknipte de rollen en lijmde de stukken aan elkaar. Zo kreeg hij stevige omslagen, geschikt om de registers van de stad in te bewaren.

In de jaren tachtig werd in het Mechelse Stadsarchief al een stuk van een boekrol gevonden, toen zo'n omslag losgeraakt was. Op dat moment merkte men dat er literaire teksten op stonden. Dat zette de Nederlandse literatuurhistoricus Remco Sleiderink (Hogeschool-Universiteit Brussel) ertoe aan de omslagen van andere vijftiende-eeuwse stadsrekeningen in Mechelen te onderzoeken. Wat tot opzienbarende vondsten leidde.

De belangrijkste ontdekking is een verknipte perkamenten rol van anderhalve meter. Het document wordt door Herman Mulder, een boekhistoricus van de Koninklijke Bibliotheek in Brussel, omstreeks 1325 gedateerd. Het is een van de vroegste literaire rollen die bewaard bleven.

Er staat een wonderlijk gedicht van ruim tweehonderd verzen op, vol erotische dubbelzinnigheden en politieke allusies. Zowel de Duitse keizer als de Franse koning worden erin vermeld. Als een onverbeterlijke speelvogel zet de auteur de lezer voortdurend op het verkeerde been. Je zou denken aan nonsenspoëzie, ware het niet dat de onbekende dichter de lezer uitdrukkelijk uitdaagt om de betekenis van zijn verzen te doorgronden: 'proeft of ghijs te vroeder sijt' (zie maar of je er wijs uit wordt).

Hongersnood

'Het begin van de veertiende eeuw was in West-Europa een bewogen periode', zegt Remco Sleiderink. 'Oogsten mislukten door aanhoudend slecht weer, er was hongersnood en er braken epidemieën uit. De kroniekschrijver Lodewijk van Velthem vermeldt dat het op Pinksteren 1315 een jaar lang begon te regenen. In het hertogdom Brabant stierf een derde van de bevolking. Bovendien was er een tijdlang geen paus en rezen er opvolgingsproblemen in Frankrijk en in het Duitse keizerrijk.'

Het absurd aandoende gedicht op de Mechelse rol weerspiegelt volgens de literatuurhistoricus de verbijstering en de onrust die dit alles teweegbracht. Bij heel wat mensen leefde de verwachting dat het einde der tijden nabij was.

'De auteur van het Mechelse gedicht moet een intellectueel geweest zijn die goed vertrouwd was met de Franse cultuur en politiek', zegt Sleiderink. 'Opvallend is de anti-Franse teneur van de tekst. De dichter evoceert een maatschappij in ontbinding en doet dat met raadselachtige beelden. Hij heeft het bijvoorbeeld over een varken dat spint en over een ijsbeer die de mis leest voor het hondje van de koster.'

Sleiderink herkent ook verwijzingen naar toenmalige schandalen aan de Europese vorstenhoven. Tot nu toe zijn echter slechts 66 verzen geanalyseerd. Nog 150 verzen moeten worden bestudeerd. Wellicht leidt dat tot een beter inzicht in de betekenis van het gedicht.

'Deze ontdekking zet Mechelen in literair opzicht op de kaart', stelt Sleiderink. 'Men kent uit deze periode Jan van Ruusbroec die met Brussel geassocieerd wordt, Jan van Boendale die in Antwerpen werkte en Lodewijk van Velthem uit de omgeving van Leuven. Wellicht moeten we daar een Mechels hoofdstuk aan toevoegen.'
(...)
"erotische dubbelzinnigheden en politieke allusies..."

"Als een onverbeterlijke speelvogel zet de auteur de lezer voortdurend op het verkeerde been..."

Rare jongens, die Mechelaren...

:-D

(in de veronderstelling dat de auteur een Mechelaar was, natuurlijk...)

Nog niet zo achterlijk, die Middeleeuwers - LOL
Wie weet wat er nog allemaal gevonden zal worden als ze nog wat verder zoeken.
@ Filip :

"In de periode 1300 tot 1500 was er weinig vertier. De mensen gingen toen met een clubje bij elkaar liederen dichten en zingen en toneelstukken spelen. Dit gebeurde vooral in de Zuidelijke Nederlanden. De Rederijkers verenigden zich in zogenaamde Rederijkerskamers, die vaak ontstaan zijn als Culturele Afdeling van de Gilden. Elke kamer had een Beschermheer of Prince, een Deken (Voorzitter) en een Factor (De tekstdichter). Zo was Anthonis de Roovere Factor van de Brugse Rederijkerskamer De Heilige Geest.

De Rederijkerspoëzie bracht nieuwe dichtvormen zoals het Referein en de Rhetorike Extraordinaire : Het schaakbord, het Kreeftdicht en dergelijke meer. Kunstige Rijmen en gezochte Woordconstructies waren schering en inslag. Inhoudelijk onderscheidde men drie genres: In 't vroede (ernstige poëzie), in 't amoureuze (liefdesgedichten) en in 't sotte (komische, soms schunnige gedichten)."

(Uit de Interactieve Stadsgids)

http://mapt.stadmechelen.be...

Rare jongens, die Middeleeuwers...

:-D
Als ze nu op het stadhuis is ook de literatuurwerken laten onderzoeken weten we direct of ze ook de omgekeerde beweging gemaakt hebben, namelijk rekeningen verstopt in literatuurwerken :-)
weer wat bijgeleerd.
Mooie ontdekking in Mechelen ...en het kreeg heel wat persbelangstelling.
Gisteren op het journaal, vandaag in de kranten...
(in GvA stond een fragmentje, dat eigentijds werd vertaald door Rick De Leeuw...)
Fantastische ontdekking ja ;-)
En superinteressant !!!

En fijn dat het inderdaad op zo veel persbelangstelling mocht rekenen...

In de Knack van deze week (verschijnt zoals u weet vandaag, op woensdag dus) wordt er ook (kort) aandacht aan geschonken...
Hee,
Blijkbaar waren onze middeleeuwen dan toch niet zo 'duister en achterlijk' als men ons wil doen geloven he... Erotiek kon! En daarnaast werden er vele uitvindingen gedaan... En bekijk onze St Rombouts eens! Misschien was het zelfs een hoogtepunt in onze geschiedenis. En kom weer niet af met de heksenvervolging, want die vond NIET in de middeleeuwen plaats...
...erotiek en dichtkunst konden al veel langer geleden dan de middeleeuwen.
Reeds de 'oude belgen' kenden naast hun druiden en ovates ook de 'barden'...
Lees dan ook even iets over de keltische (of in onze streken kelto-germaanse) mythes....een mens zou er rode oortjes van krijgen ;-)
Leyander tussen de Galliers ?

http://www.eduif.dds.nl/ima...

:-D
Als ik me goed herinner verwoestte een stadsbrand rond 1342 o.a. het toenmalig archief zodat er vrijwel geen Mechelse manuscripten van voordien te vinden zijn. Waarop baseert men zich om de oorsprong van de documenten in Mechelen te zoeken? Misschien kwamen ze pas in Mechelen terecht toen ze gerecycleert werden?
Euh... Leyander. Weet ik wel hoor! Ik bedoelde eigenlijk, men doet altijd of de middeleeuwen een duistere terugval waren. Maar dit klopt niet. En dit is weer een bewijs. En ja... de Kelten hadden erotisch getinte verhalen. Maar ik ken geen enkel uit onze streek. Wel uit Ierland.Wij stammen dan ook eerder af van de Germanen. Zoals recent nog bewezen werd door genetisch onderzoek. En spijtig genoeg werden de Germaanse
liederen grotendeels opgestookt tijdens de kerstening. Dus onderzoek is wat moeilijk. Maar het is niet onmogelijk dat hun manier van erotische versjes maken verder leefde tot in de middeleeuwen. Net zoals bij de Keltische Ieren trouwens. De middeleeuwen waren immers nog vrij 'heidens'.
Ik dacht, Paulsteir, dat er wel een stadsbrand was maar vermoedelijk is het hele archief niet verwoest toen. De bulle en oorkonde van de stadsrechten bleef in elk geval gespaard. En verder. Misschien waren deze documenten wel beschadigde "overlevenden". Ik heb een stukje van een interview met de heer Sleiderink op Radio 1 gehoord en die zei letterlijk dat de taal duidelijk verwijst naar het idioom van Mechelen van toen en hij plaatste de stukken daarom duidelijk in het Mechelse!
Eten en drinken voor de Mechelse archivarissen, burgervaders en ... gidsen !
Een paar fragmentjes stonden vandaag in de GvA:

'Men bliester met basunen seer
Die lijster dede wel mengehen keer
Met wel vrolijken sanghe
Inder meestersen omghanghe
Eer die pape mijn vrouw bescreet
Was sijn klerc al daer ghereet
Ende greep een nonne bider mou
Bi gode si hads cleynen rou
Dat die ghoede keyser Heinrijc
Vergheven wart sekerlijc'

(vertaling Rick De Leeuw:

'Ze bliezen keihard op de fluit
Het meesje ging vaak in en uit
Het was met zijn vrolijk gezang
en zijn meesteres aan de gang
Mijn vrouw en de priester
maakten een paar
De klerk was toen allang
met haar klaar
Hij greep een wiedende
non bij de mouw
Zij voelde veel, maar het
was geen berouw
Voor Hendrik, de keizer, zo'n brave
Men droeg hem vergiftigd ten grave' )
@Rudi dank voor deze toelichting. Als er voldoende identificeerbaar referentiemateriaal is voor het Mechelse zal dit wel goed verifieerbaar zijn.
@Jans die vertaling lijkt me ver te gaan wat dichterlijke vrijheid betreft. Het oud nederlands is nog erg begrijpelijk vergeleken met vele andere teksten van latere datum.
Ik volg "paulsteir" wat de dichterlijk vrijheid van de vertaler betreft....
Een lijster zal toen ook wel een lijster geweest zijn zeker en geen mees (trouwens een lijster is een stukje groter....)

Maar leuke en wat pikante tekst.
Niet zo bijster goede vertaling he? Klopt nie echt... Lees maar eens goed de twee teksten...
neen, de vertaling klopt niet, maar het is wel een leuke vertaling ...
Ik snap niet wat er leuk is aan die vertaling. Ik snap nog minder wat er leuk is aan Rick De Leeuw die, er steeds bezopen en half gedrogeerd uitziend, te pas en te onpas wordt opgevoerd door in de programma's van Woestijnvis.
Wat hij met Mechelen te maken heeft, snap ik nog minder.

Wat de grote brand van 1342 in Mechelen betreft, daar is behoorlijk wat betwisting over. Die brand wordt effectief door een kroniekschrijver vermeld, maar zoals we allen weten, waren deze kroniekschrijver vaak fantasten die hun eigen verhaaltjes maakten of minstens stevig aandikten. Belangrijk om weten in verband met deze brand is dat er rond die tijd in de Mechelse stadsrekeningen geen betalingen te vinden zijn voor restauraties, heropbouw, of dergelijke. Wellicht hééft het wel gebrand in die periode, maar niet zodanig dat de halve stad weggefikt was - zoals de kronikeur wil doen geloven.

De grootste vernietiging van geschreven documenten in onze gewesten gebeurde enkele honderden jaren vroeger toen de Noormannen hier binnenvielen en alles platbrandden. Vandaar dat we niets meer terugvinden van voor het jaar 1.000, niets meer over de kerstening, het klooster en de moord op Sint-Rombouts, etc...
@Luc van Balberghe: Ik ben geen historicus maar ik deed heel wat opzoekingswerk in het stadsarchief van Mechelen, alsook in het Rijksarchief in Brussel. Er zijn fragmentarisch stukken te vinden van voor 1345, rekeningen enz. Ik herinner me dat er een document is omtrent lijfrentes gevestigd in Mechelen voor de grote brand in 1342 hetgeen niet zou zijn opgesteld als er geen ramp van uitzonderlijke omvang zou zijn gebeurd. Dat er geen rekeningen van herstelbetalingen zijn direct na 1342, schepenakten zijn er vanaf enkele jaren later, kan misschien verklaard worden doordat dergelijke brand dermate schade veroorzaakte dat de administratie een tijdlang plat lag. Vergelijkbare 'gaten' in het Mechels archief zijn er in de periode 1567-1585.
Euh.... De Noormannen of Vikings, vielen onze gewesten wel binnen einde negende eeuw he... Meer dan honderd jaar voor het jaar duizend.
Dat van De Leeuw is gewoon mediatieke larie en gebral. De tekst zelf is evenwel heel interessant.
Weet er iemand of die ergens al beschikbaar is, volledig dan?
Al een geluk dat we de Leeuw die tekst niet moeten horen voorlezen...
Van die vertaling klopt mijns inziens inderdaad niet veel. Maar het blijft wel boeiende kost. Ik zou wel eens de gehele tekst willen zien.
Men bliester met basunen seer
Die lijster dede wel mengehen keer
Met wel vrolijken sanghe
Inder meestersen omghanghe
Eer die pape mijn vrouw bescreet
Was sijn klerc al daer ghereet
Ende greep een nonne bider mou
Bi gode si hads cleynen rou...
Ze bliezen hard op bazuinen
De lijster was druk aan het struinen
En was met vrolijk gezang
Met zijn meesteres aan de gang
Toen de paap mijn vrouw beschreed
Was zijn klerk al met haar gereed
En greep een non bij de mouw
Bij God zij had geen berouw...

http://users.pandora.be/gas...