De geschiedenis van het stadhuis in enkele lijnen

met categorie:  

(Foto Koinsky)

De geschiedenis van ons stadhuis. In enkele lijnen.
Een pretentieloos verhaaltje van een vaak verhakseld gebouw.
De bouw van de huidige lakenhalle begint ergens tussen 1311 en 1326 en moet een andere bestaande lakenhalle vervangen. Waar die eerdere lakenhalle stond is niet zeker, misschien op de huidige Grote Markt, misschien aan de kant van de Reuzenstraat ? Of misschien op nog een andere plaats ? We weten het niet ...

14e eeuw: Het ging goed met de lakennijverheid in Mechelen. De stad bloeide, en men startte met de bouw van een handelsgebouw voor het laken én een belforttoren ! Zoals in Brugge of in Ieper.

Maar tijdens de tweede helft van de 14e eeuw werd er gestopt met de werken. Zoals zo vaak: geen centen ! Mechelen bleef achter met een onafgewerkte lakenhalle en vooral een onafgewerkte belfortoren ! De toren kreeg een voorlopig (sic) dak, die het nu nog draagt.

Maar in het begin van de 16e eeuw, ging het weer beter in Mechelen. De Grote Raad werd opnieuw gevestigd in onze schone stede. En de lakenhalle was vervallen, een stadskanker. En stadskankers zijn slecht voor het imago zoals we weten.

Daarom plande men een serieuse verbouwing. Een vleugel, speciaal voor de Grote Raad, en het Paleis van de Grote Raad was geboren. Rombout II Keldermans, de stadsarchitect maakte een ontwerp, vandaar de naam: Keldermansvleugel.

Hoewel men in die tijd niet altijd plannen maakte op papier (van de Romboutstoren bestaan bij mijn weten geen plannen), zijn er die van deze Keldermansvleugel wel. Waarom ? Dat is duidelijk, de stad zocht een geldschieter voor de werken, en dus maakte Rombout II Keldermans een Powerpoint presentatie avant la lettre: een plan !

Wie sponsorde ? De machtigste man van die tijd: Karel V, belooft in 1527 zelfs 6000 carolusguldens voor de bouw van het paleis. Mechelen was blij, ging verder met de bouw, maar men zag geen caroluscent, laat staan een carolusgulden.


(Karel V op de Keldermansvleugel - foto Jan Smets)

En van toen af ging het bergaf, in 1530 stierf Margaretha, het centrum van de macht verplaatste zich naar Brussel, en in 1546 vloog de halve stad in de lucht door de onploffing van een buskruitmagazijn. Geen klimaat om verder te bouwen aan de Keldermansvleugel, de belforttoren of de lakenhalle. Het gebouw werd versnipperd en meer en meer opgelapt wanneer het nodig was.


(Conciergewoning op de binnenkoer - Jos Nys)

Uit een opmetingsplan van Sebatiaan De Noter uit 1798, blijkt dat de gebouwen dienden voor van alles en nog wat: een grote en kleine speelhal, de oude academie, een brandweer-lokaal(tje), de stadswacht, en blijkbaar was een deel nog steeds in gebruik als “gevangenhuys”. De Franse bezetter wou alles mooi opmeten en kijken wat er mee te doen zou zijn.


(Grondplan opmeting De Noter, Bart Stroobants)

En rond 1840 maakt stadsarchitect F.J. Bauwens nieuwe plannen voor de verbouwing tot een multifunctioneel complex, zowel culturele als economische activiteiten, zowel interieur als exterieur. De plannen voor het eerste cultuurcentrum, van het toen kersverse België, één van de economisch meest welstellende naties van Europa in die tijd !


(Foto Jan Smets)

De plannen met veel herhalingen van de bestaande belforttorenstomp werden niet volledig uitgevoerd, maar op de hoek van de Hallestraat en de Reuzenstraat, werd er toch een stukje van gebouwd: de Bauwenstoren.


(Foto met Bauwenstoren op de achtergrond, Bart Stroobants)


(Foto met Bauwenstoren op de achtergrond, Roger Kokken)

Na jarenlange discussie wordt rond 1900 beslist door de PTT (de postdiensten) om het Paleis van de Grote Raad te voltooien naar de originele bouwplannen van de Keldermansvleugel. De 16e eeuwse aanzet was nooit verder afgewerkt, en er huisden nu privewoningen in. Onder andere de mooie Rococo gevel van 'Boer à la mode' zou zich op die plaats bevonden hebben. Net voor de eerste wereldoorlog, was de Keldermansvleugel klaar voor de postdiensten.



(Oude Postkaarten, bron Kazamel)

De postdiensten van de PTT vonden een paleis, met hoge plafonds, en grote ruimtes weinig praktisch, en de stad ruilde haar stadhuis (De Beyaert) met de Keldermansvleugel.

1911: En men had de smaak te pakken ... Een belfort zonder belforttoren ? Dat kan niet volgens stadsarchitect Philip van Boxmeer. Hij suggereerde dan maar om er een echte toren op te zetten ... Maar heel wat kunstenaars, met o.a. Alfred Ost aan kop protesteerden. De eerste aanzet van monumentenzorg in onze stad. Men reageert, mobiliseert en handelt om te behouden wat er is ... de Belfortstrijd: 'Al de kunstenaar van het land en van den vreemde willen de oude hallen voor Mechelen bewaren.' Ze winnen de strijd, de plannen worden opgeborgen.

Vanaf 1939 dringt een aanpassing/uitbreiding van het stadhuis zich op, en in 1948 worden de eerste plannen voorgesteld. Uiteindelijk werd de tot nu toe laatste aanpassing pas is uitgevoerd 1975-1980 werd gerealiseerd door Levrier en Faes. De 19e eeuwse Bauwenstoren moest wijken in 1968. Wisten jullie dat er van de 541 foto's op Flickr van dit gebouw, er geen één is die deze vleugel in beeld neemt ?


(Foto Bart Stroobants)

U ziet het, er is veel verbouwd, veranderd en verhakseld aan dit pand ...

Wordt de Belforttoren ooit afgewerkt door B.S. ? Zijn we klaar voor een nieuwe Belfortstrijd ? Binnenkort te vinden op Mblogt :)


(Foto Jan Smets)

(Bronnen: Lesmateriaal Bart Stroobants, Bouwen door de eeuwen heen, Auteur:Peter Meuris)
Mooi artikel!

Misschien nog enkele leuke foto's:

- Stadhuis (rond 1900)
http://img150.imageshack.us...

- Stadhuis (1905-1910)
http://img150.imageshack.us...

- Plan van de afwerking van de belforttoren, met 'rechttrekking' van het rechtse gedeelte ook:
http://img262.imageshack.us...
Mooi artikel Peter...
Spaar ons van een nieuwe 'Belfortstrijd'... ;-)
Ik ben blij dat Ost het pleit indertijd heeft 'gewonnen' tegenover de megalomane plannen van Van Boxmeer (die meerdere 'historische correcties ' heeft uigevoerd in onze stad...).

De nieuwbouw van 1975-1980 kan niet op mijn goedkeuring rekenen.
Maar goed, gedane zaken nemen geen keer.
Maar smaakvol en passend in het kader is het geenszins...
Idd, Murano, leuke foto's. Ik heb ze nog gepost....
@ Peter, ik zal trachten om die zijvleugel te posten.
@JanS: Van Boxmeer heeft meer achtergelaten dan dat we durven denken hoor, een 'verbeterde' Hof Van Savoye (Palseis van Margaretha van Oostenrijk), een 'verbeterde' Beyaert, de gevel van D'Hoogh, om er maar enkele te noemen.

Enfin, zonder hem zou de stad er helemaal anders hebben uitgezien ...
Inderdaad Peter - vele 'verbeteringen' pastten in de tijdsgeest, en zijn een geromantiseerde versie van het verleden.
Maar verder geen kwaad woord over Van Boxmeer.
Het historische centrum van Mechelen zou er inderdaad anders hebben uitgezien zonder hem.
@peter: er bestaan wel degelijk "plannen" van de St.Romboutstoren. Die plannen werden teruggevonden in Mons. Het zogeheten plan Châlons. Een tekening die de Mechelaars aan het kapittel van Mons bezorgden nadat die mensen na het bekijken van diverse voorbeelden besloten een toren voor de Waltrudis kerk (St.- Waudru)te bouwen gebaseerd om het Mechelse voorbeeld.
Dit is hier uitgebreid aan bod geweest toen iemand meldde dat een gids in Mons meende te moeten stellen dat de St.Rombouts gebouwd werd in navolging van de toren van Mons, wat echter net omgekeerd is.
Enfin dat maar even als extraatje.
Hey Rudi bedankt voor de info, Je hebt gelijk, er zijn wel degelijk plannen van de toren.

Maar van wanneer dateren deze plannen van de toren? Van voor of van na de bouw ? Er zijn inderdaad plannen bekend, maar die dateren dan van veel later ... en geven die dan werkelijk de planning van de orginele werken weer ?
De plannen zijn uit de zestiende eeuw, maar niemand weet of dat de originele zijn of kopies. Het is nogal een lang en ingewikkeld verhaal. Het bezoek van de mensen van Mons dateert in elk geval van 1547, we vinden sporen van dit bezoek in de archieven van Mons en Mechelen ( er werd een diner aangeboden aan de mensen van Mons). Ook rond 1550 zouden er bezoeken aan Mechelen gebracht zijn. De laatste Keldermans stierf in 1534, dus vermoedelijk is dit plan een kopie van het origineel.
Ik zou je aanraden de thesis van Linda Van Langendonck eens te lezen, ik wil hem je wel uitlenen, maar wel terugbezorgen (of kopiëren als je wil)
Ha, dat is interessant ! Ik heb er momenteel weinig tijd voor ... maar ik hou het in mijn achterhoofd.
Boeiende bijdrage Rudi!
Ik lees dit alles met groeiende interesse.
Wat een fantastische en vooral heel erg interessante bijdrage, Peter ! Top !

En de welkome aanvullingen van Rudi, doen ook mijn interesse en honger naar meer alleen maar vermeerderen ....

"nog van da"
@Peter, lees ik hier dat je harde schijf bijna vol zit? Er is meer in Mechelen te beleven dan dat je op één schijf kan bevatten. Eén gouden regel: alleen het belangrijkste ( volgens je eigen normen ) onthouden en de voor de rest: onthouden waar je het genoteerd hebt. Succes!!
Net als het vorige van Jans over Magrit is dit opnieuw een pareltje van een post! Ik ben er van overtuigd dat er in Peter nog een beloftevolle gids schuilt. Ik heb ook vernomen dat hij op zijn eerste gidsronde alle bloggers op sleeptouw gaat nemen om ze in Het Anker (op zijn kosten) vol Carolus te kappen.
De geschiedenis van de Mechelse stadhuizen

Mechelen heeft 3 stadhuizen, nl.

- het oudste, voormalig stadsarchief, Schepenhuis;
- het huis “De Beyaert”, postkantoor;
- het huidige stadhuis. Gebouwd omstreeks 1525 naar plannen van Rombout II Keldermans zou het echter eerst in het begin van de 20ste eeuw voltooid worden.

Over de geschiedenis van deze drie stadhuizen is reeds veel geschreven. Wel is het interessant even een blik te werpen in de geschiedenis van het “Nieuwe stadhuis”, waar eigenlijk zeer weinig over geweten is.

- 3 februari 1844 : De Mechelse gemeenteraad keurt een plan goed betreffende herstellingen aan de buitenzijde van de Hallen. De plannen waren van architekt Bauwens.
- 15 januari 1853 : dhr Edward Broers, schepen van openbare werken, dient bij het college van burgemeester en schepenen een plan in om de Hallen als stadhuis in te richten.
- 9 april 1853 : de Mechelse gemeenteraad beslist een nieuw stadhuis te bouwen en schrijft een krediet van 25.000 Bfr in de begroting van 1854. De onderhandelingen met provincie- en staatsbestuur, ten einde de nodige toelagen te bekomen, springen echter af.
- 1895 : Minister Vandepeereboom zoekt een lokaal om als nieuw postgebouw in te te richten.
- 6 april 1899 : Minister Vandepeereboom komt te Mechelen de plans bekijken.
- 4 juli 1899 : de stad Mechelen staat de gebouwen van de Grote Raad (Befferstraat) aan de Staat af.
- 15 september 1904 : de plannen voor het herstel vet Paleis van de Grote Raad (Befferstraat) worden goedgekeurd.
- 19 oktober 1904 : de aanbesteding van de grondwerken heeft plaats. De firma C. Cooremans uit Rotselaar krijgt het werk toegewezen mist de prijs van 27.547 Bfr.
- Mei 1912 : de ruil Paleis Grote Raad (Befferstraat) tegen “Beyaert” heeft plaats tussen resp. Staat en Stadsbestuur.
- 15 juli 1912 : aanbesteding van de voltooiingswerken.
- 15 augustus 1913 : Koning Albert bezoekt Mechelen en ziet de cavalcade van op het balkon van het “Nieuwe” stadhuis.
- 21 mei 1914 : laatste zitting van de gemeenteraad in het oud stadhuis (huidig postgebouw).
- 8 juni 1914 : Grootse inhuldiging van het nieuwe stadhuis.
- 2 juli 1914 : Eerste zitting van de Mechelse gemeenteraad in het nieuwe stadhuis.
- 1966 : plannen tot verbouwing van de hallen om deze te incorporeren in het stadhuis.
Omslag boekje uitgegeven ter gelegenheid van "L'Eglise de Ste Waudru et la Procession de la Trinité" à Mons.

[URL=http://allyoucanupload.webs...][IMG]http://aycu40.webshots.com/...[/IMG][/URL]
@Jos: Bedankt voor de chronologie

@Roger: Je moet natuurlijk niet alles geloven wat je hebt vernomen he ... :-)

@Luc: Bedankt voor de goede raad !
Waarvoor diende de hallen tot 1966? Ik weet dat ooit onze Reuzen er in stonden, dat het diende als museum of tenstoonstellingsruimte (zie verschillende postkaarten). Maar weet er iemand iets over de periode 1945-1966?
Brandweerkazerne ?
Was dat niet het politiebureel, voor ze naar de Lange Schipstraat verhuisden?
Klopt Luc: ik ben er ooit een vriend gaan bezoeken die daar logement had gekregen.
Toen was de commisaris dhr Boone of Boonen(dat weet ik niet juist meer)
Ik denk dat het politiekantoor in 1965 naar de Lange Schipstraat verhuisd is.

Jackie, op de Grote Markt was er toen ook nog een commissaris Devos en ik geloof ook een Denys(?).
Klopt ook Roger,heb beiden nog gekend
Tot in 1914 was het politiecommissariaat op de Schoenmarkt
Van 1914 tot 1947 in de Hallestraat
Van 1947 tot 1968 op de Grote Markt
Van 1968 tot 28/9/1984 in de Lange Schipstraat
Van 29/9/1984 in de Fr. de Merodestraat
Bedankt Jos, ik zat er 3 jaartjes naast.
Hierbij een foto van de Bauwenstoren in de Hallestraat.
<a href="http://allyoucanupload.webs..."><img border="0" src="http://aycu17.webshots.com/..." alt="Free Image Hosting at allyoucanupload.com"/></a>
Da's ne knappe foto Jos!
En da's raar, ik kan mij van die toren zo goed als niets herinneren alhoewel ik er van 1964 tot 1966 vlak tegen woonde (Rik Woutersstraat rechtover de Zakstraat) en er bijgevolg ontelbare keren gepasseerd ben.
@roger: ontelbaar keren gepasseerd, maar als het donker is:
.
"zen alle katte graus"! ;-)))
Hierbij nog een foto van de Bauwenstoren in de achtergrond, onder begeleiding van de politie op de Leermarkt.
Opmerkelijk rechts in den "Oûven Brul" den "BIEKORF", nen especierswinkel, nu de Mutualiteit "De Voorzorg".
http://allyoucanupload.webs...