Mechelse mijmeringen (6)

met categorie:  


Belgie is het land van de friet (frut) en die werd destijds verkocht in puntzakken, met een vettige klad mayonaise erover.
Tijd om weer eventjes weg te dromen.
De frituur van vandaag heeft een uitgebreide menukaart, maar dat is een tendens van de laatste dertig à veertig jaar.
Berepoten, Bicky-burgers, Samoeraisaus, en Mexicano’s zijn een product van deze tijd.
Vroeger zag het menu van de “frutkerrekes” er heel wat korter uit.
Niet teveel tierlantijntjes, maar recht voor de raapse artikelen.
Stoofkrabben, een boulet, ne cervela, ne pekelharing, mosselen in tartaar en een hèt aar (hardgekookt ei).
Frut in ne puntzak en de saus, mayonaise of pickles, erbovenop.
Tegen de tijd dat je met je zak frut thuiskwam, was de mayonaise al tot in de helft van de zak doorgedrongen.
De “frutten” werden toen meestal nog ingepakt in gazettenpapier, bij ons meestal in “De Gazet van Mechelen”.
Misschien is het wel daarom dat deze krant ook wel eens “De Frut” genoemd werd.
Een zak Frut was trouwens iets dat zelden mee naar huis genomen werd.
Het was veel smakelijker om hem gewoon op straat op te eten, liefst nog met ne man of twee, drie rond één pakske.
Er was nog gene light-brol, maar lekkere vettige frutten met een klad, nog vettigere mayonaise.
Je at het gewoon met je handen, of met bijgeleverde vorkjes.
In de jaren zeventig veroverden de plastieken drietandvorkjes de frutkoten, maar eerder waren het houten verkettekes met twee tanden.
De houten verkettekes gaven nog eens een aparte smaak aan de fruttekes.
Het was toen ook nog toegestaan om met uwe zak frut een café binnen te stappen en hem daar op te eten, met een lekker pintje erbij.
Tegenwoordig is een frietkarreke een zeldzaam iets geworden, maar vroeger stonden ze overal.
Aan het begin van de Stationsstraat, op de Botermarkt, aan het Klakkenhuizeke, op de Veemarkt, op de Graanmarkt (Korenmarkt) op de hoek van de Wollemarkt met de katelijnestraat, aan het begin van de Leuvensesteenweg (later verhuisd naar de Zandpoortvest), enz.
Verhongeren zou je zeker niet gedaan hebben in ’t stad.
Tot één of andere Mechelse burgemeester vond dat het maar eens gedaan moest zijn met het ontsieren van het straatbeeld en de taksen voor de meeste karrekes onbetaalbaar hoog ging maken.
Sindsdien zijn de charmante frutkerrekes zo goed als volledig uit het straatbeeld verdwenen, op een paar na.
Van de eerder genoemden blijven nog enkel de frituren aan de Korenmarkt en de Zandpoortvest over.
Ik weet niet meer welke burgemeester die gezellige frietkarrekes vermoord heeft, en ook niet of hij nog leeft, maar ze zouden hem, met een trechter, vol frut met mayonaise moeten stompen, tot hij er een indigestie aan overhoudt.
Zijn verdiende loon.
Als je nog eens de smaak van een écht puntzakske frut met een vettige klad mayonaise en met een houten verketteke wil ervaren, weet ik nog één frituur in Mechelen waar ze hem zo serveren.
’t Is ni in een karreke, maar drie op de vier is kort tegen.
Als je tijdens het eten ervan even de ogen sluit en je fantasie de vrije loop laat, kan je ook beginnen mijmeren.
Bij voorkeur ga je het opsmullen in een Mechels café, bij een pintje.
Als je niet buitengesmeten wordt omdat je de glazen vettig maakt, of omdat ze zelf snacks verkopen.
Smakelijk en tot de volgende.

Foto’s van de oude Mechelse frutkerrekes zijn altijd welkom. (jan.goovaerts@telenet.be)
...dit lezend op de middag, doet me het water in de mond komen...
Heerlijk nostalgisch verslagje Jan!
het water loopt al uit mijn mond
Tof verslagje Jan !
Ewel, in den Bruinvis in Hombeek is 't nooit een probleem om een pakske frut (van Frituur Kouter 100m verder) op te eten in 't café!
In café Antwerpia kan je altijd je frietjes gaan eten die je bijvoorbeed op de Korenmarkt kocht. Die friturist heeft trouwens tafeltjes gezet en let maar eens op, een succes hé.
En lekkere frietjes trouwens ook.
In 't mechels dialect heet een puntzakje fritten een "tipzak"
Inderdaad, Polle, al denk ik dat ze alletwee courant gebruikt worden.
Heeft er al iemand het frutkot met de tipzakken en de houten verkettekes gevonden ?
Een tip : het is in de geburen van de Grote Markt.
@Jan Goovaerts: 't Frituur op de Korenmarkt ?
Je gaat me nu toch niet zeggen dat het die "snackbar" is aan het begin van de smallen bruul Jan Goovaerts?
@Markec : nope, ik heb daar wel al tipzakken gekregen, denk ik, maar nog geen houten vorkjes.

@ Rudi : idd, het is dat frituur net over de Botermarkt, in de Korte Bruul.
Niks lekkerder dan een puntzak frieten, met een goei klad mayonaise erop en zo'n houten vorkske met twee tanden, dat ge gaat opeten met uw gat op de zijkant van de fontein op de Botermarkt :-)
Als ge dan uw ogen dichtdoet, begint ge van de slag te mijmeren.
Helaas mag ik gene frut eten voor mijn regiem :-(
Ha, gij noemt dat een Fontein, Jan...
Ik vind dat ding op de Botermarkt een afgrijselijk misbaksel. En het staat nog in de weg ook.
Afbreken, dat onding, en er een klein schoon kioske zetten...
Maar neen Gimycko, geen kiosk ... Een vliet !! De koolvliet bv. :-)
Peter is duidelijk Vlietjes-minded.
Maar ja, als President van de Melaan...

LOL
Ik vind die fontein nog zo lelijk niet.
In de zomer kan je met z'n allen rond de fontein zitten, die dan voor een beetje koelte zorgt.
Je kan er je pak frieten opsmullen, kennis maken met andere mensen, een babbeltje slaan, of mensen observeren en fotograferen.
Voor mij zijn die zitplaatsen een noodzaak, omdat ik niet al te best te been ben en dus regelmatig een zitstop moet kunnen inlassen.
Op de melaan hebben ze niet aan mij gedacht, wat maakt dat ik er enkel met de wagen of de fiets naartoe kan.
Laat de vlietjes maar komen, wat mij betreft, maar zorg dat de mensen af en toe ook eens kunnen gaan zitten.
@ Jan Goovaerts:Ik dacht dat die verhogingen aan de Melaan juist als één lange zitbank bedoeld zijn of ben ik mis? Ik zie daar toch regelmatig mensen op zitten...
Handig bekeken, Chrisje.
Dat ik daar zelf niet aan gedacht heb.
Ik denk da'k oud begin te worden.
@Jan Govaerts ivm Fritkot, ah, ja natuurlijk... nu ge het zegt t frituur op de Botermarkt !!
Jan, ik denk niet dat jij nog geweten hebt dat ze de frut in gazettepapier verpakten (IK heb het zelfs niet meer geweten) Ik heb er wel mijn vader horen over klappen.
Frut bakken is een kunst en volgens mij was de beste frut die je vroeger kon krijgen (nu ga ik minstens 50 jaar terug in de tijd) bij de "Frette" op de Ganzendries. Zijn frutkot was in feite een grote stootkar met nog echte karrewielen met een kot bovenop en met 2 berries om ze te versleuren.
Ik denk dat hij in de omgeving van de Langestraat woonde. Lekkere goedgebakken frut (hij kneep er in om te zien of hij gaar was en als je je pakje gekregen had, dan liep het vet niet uit de zak, wat van andere frutkoten niet altijd kon gezegd worden. Een pakje met pickles, tartaar, ajuintjes of mayonaise (die andere brol bestond toen nog niet)kostte toen 5 + 1 frank. Voor cornichonkes of mosselen moest je 5F neertellen.
Veel chichi was aan de "Frette" niet besteed, want ik zag hem ooit gebogen staan om zijn patatten door het snijmachien te persen en hij had zo'n danige scheur in het kruis van zijn broek dat men zijn kl*** tijdens die inspanning kon zien bengelen. Een andere keer heb ik gezien dat er tijdens een stevige uitademing door zijn neus een neuskeutel in het frutvet verdween... Maar... hij had goeie frut!
Bij Paulien was de frut iets vettiger, maar bij haar was time wellicht money. Haar man, een hevig Racingsupporter, moest het niet wagen om na de match met vrienden nog een pint gaan te drinken. Om 5 uur moest hij in 't kot zijn. Paulien bleef in die tijd wel tot 1u 's nachts open. Er moest nog maar eens een potentiële klant passeren...
En Jan, je vergat nog het frutkot van Bourgeois op de Grote Markt (over den IJzer).
Een schat aan informatie, Roger.
Ik heb idd zelf niet geweten dat ze de frietjes nog in gazettepapier inpakten.
Dat weet ik zelf ook van de verhalen van mijn ouders.
Het frituur over De IJzer heb ik ook niet meer geweten, maar ik kwam pas vanaf 1973 in 't stad
Ik heb ook nog een frituur geweten op de tervuursesteenweg, tussen de elf novemberstraat en de leliestraat, waar een vrouw achter de toog stond met constant een sigaret in haar mond.
Af en toe gebeurde het dat de as van haar sigaret in de frietketel viel.
Als ik het verhaal lees van Roger, begin ik te geloven dat hij er nachtmerries aan over heeft gehouden...

LOL
O zeker niet Gimycko.. maar het verslag van Jan weekte wel enkele sluimerende herinneringen los.
En nu ik er aan denk, in alle fritkoten kon je ook een pekelharing met graat bekomen (wat die toen kostte weet ik niet meer) en die werd op verzoek met een steevast verroeste schaar in stukken gesneden en overhandigd in een gekarteld kartonnen schaaltje met een randje.
Er zijn maar weinig foto's te zien van de vroegere frituren.
Iemand moet die toch getrokken hebben ?
Interesting indeed, houten vorkjes, ...

Morgen 13/09/2007 zullen er voortaan ook (weer) houten frietvorkjes in 't frituurken/snacksken/ ... Bingles aan de Bruul-Botermarkt zijn, voor bij de frietjes die tegenwoordig in (dagelijks ververste) plantaardige olie gebakken worden.

Anyway - by the way : de leukste meiskes en vrouwen komen (graag) naar den Bingles.
Ik moet geen leukste meisjes en vrouwen hebben, geef mij maar domme grieten met figuurzaagtieten!

Daar kan ik mij veel beter mee amuseren...

;-)
@dolfke58 : Het was die frituur die ik bedoelde met de houten vorkjes, die toch wel een retro karakter geven aan de frietjes.
Hopelijk gaan ook andere frituren weer overschakelen op de houten verketten en vermijden ze die kleurige, maar smaakloze plastieken ondingen.
De houten vorkjes zijn nog steeds verkrijgbaar, zoveel is zeker.
Ze zijn afbreekbaar in de natuur en je frietjes smaken er stukken lekkerder mee, al kan dat laatste maar een gedacht zijn.

In Antwerpen is men ondertussen aan het ijveren om het authentieke frietot opnieuw in het straatbeeld te laten verschijnen.
Het ging gotver stilaan tijd gaan worden !
Back to the roots, back to de tipzakken en de hate verkette :-)
Even iets anders: weten jullie wat ik altijd tof vond in de volkscafés vroeger?
Harde eieren: ik heb al hier en daar eens gepolsd om dat terug in te voeren. Stukken beter dan zo'n bierworstje (alhoewel na een paar pinten kan dat er ook goed in)
Ik zie het nog eens af en toe, een jaartje geleden op de toog van het ankertje (kwamen van de kippen van mijn broer zei de Jaak)
In frituurke aan Bruul-Botermarkt kunde eventueel ook hardgekookte eieren krijgen, die trouwens gebruikt worden voor de "keilekker" belegde broodjes.
Uit folkloregeest is er ook opgelegde haring en mosselen in azijn geweest, maar er was niet genoeg vraag naar, idem dito vol-au-vent en ballekes in tomatensaus.
Die moderne tijden nietwaar !

Op de Botermarkt stond ook een karreke met karrakollen. Die waren goe pikant.