Hulp gevraagd aan Mechelen Blogt publiek

met categorie:  
Opsinjoorke
Beste Mechelen Blogt, ik heb een vraagje waar ik niet alleen uit geraak. We kennen allemaal ons aller opsinjoorke, de pop die men vorige zondag nog in de lucht gooide. Maar nu mijn vraag !







Waarom zijn de poppensmijters gehuld in wit en rood ?
(foto Jan Smets)
El Pelele - Goya
(El Pelele - Goya)
rood en geel bespeur ik daar. (mechelse kleuren)
Het wit is gewoon neutrale toevoeging? :-)
...ik hoorde Jeronimo (van de circusschool) daar heel onlangs een verklaring over geven...
Maar is het de juiste?
Ik wacht toch nog even om deze hier in de openbaarheid te gooien...
want...misschien weet een andere blogger het wel...
Dat moet ik effe vragen aan een collega van het werk.
Hij is 1 van die gasten...
Peter.ik heb ook een vraag,waarom noemen wij hem OPSINJOORKE,mischien is dat de reden waarom die mannen rood en wit dragen (Antwerpse kleuren)
Antwerpse kleuren...
misschien?
zouden het ook niet Spaanse kleuren kunnen zijn...
Opsinjoorke heeft toch links met dat land...
Traditie van smijtpoppen zou van ginds kunnen komen...
(zie ook schilderij van Goya...).

Ik hoorde Rudi Demets, daar ook al eens een verband mee leggen, en héél onlangs ook nog Jeronimo (en de directeur van Circusschool Circolito heeft natuurlijk Spaanse roots...)
Jan ,dat is ook wel mogelijk,ik ken de Spaanse kleuren niet
Voor zover ik weet is de laatste decennia die pop altijd gesmeten geweest door mensen in witte kielen. Vandaar vermoedelijk de traditie.
De Spaanse kleuren, Sasha3, zijn uiteraard die van hun vlag en dat is rood/geel, net zoals die van Mechelen.
Alles is gebaseerd op de spaanse gewoonte- "el pelele" om een eeuwige dronkenlap en vrouwenversierder openbaar te bestraffen door hem in een laken in de straten rond te sleuren en omhoog te smijten. Het schilderij van Goya, toont vrouwen (!) die het slachtoffer omhoog gooien. In de Don Quichotte wordt eenzelfde verhaal verteld: Sancho Pancha, de knecht van Don Quichotte, wordt door enkele kerels uit een herberg gesleurd en omhoog gegooid. Het verhaal is ergens ook op muziek gezet door één of andere Spaanse componist, wiens naam ik nu vergeten ben. (De la Falla???)
Men kent ook in Vilvoorde een dergelijke pop, de "hoepsasa" ( die nog nauwelijks buiten komt) en die traditie is enkele jaren geleden terug leven in geblazen (of tenminste gepoogd) door een...Baskische inwijkeling!
In Trelon, een klein Frans dorpje aan de Frans Belgische grens, worden enkele smijtpoppen (le vieux pansard) tijdens een soort halfvasten feest in een laken omhoog gegooid en dan verbrand. Ik ben daar ooit naar gaan kijken en de burgemeester vertelde me dat die gewoonte in de 19de E door Spaanse gastarbeiders werd ingevoerd.
Een zatte processie trouwens dat dorpsfeest!
En verleden week had ik enkele Spanjaarden in een internationale groep waarvan enkelen direct wisten waarover ik het had. De bindingen tusen Mechelen en Spanje zijn, dank zij dit en Keizer Karel sterk.
Dit is een méér dan plausibele verklaring.
Dit konden we wel verwachten van Rudi.
Ik wist de achtergrond ook wel - maar zo rijk gestoffeerd kon ik het hier niet vertellen.
Maar ik sla het op in 'mijn harde schijf'... ;-)
Mooie stoffering Rudi ! Maar nu weten we nog altijd niet waarom de poppensmijters in het wit zijn he ... Geel en Rood Spaans of Mechels ? Maar wit ?
Heb Het schilderij van Goya toegevoegd hierboven ... waarvoor dank Rudi :-)
...deze kledij is toch nagenoeg dezelfde als die van de personen die menselijke torens maken, o.a. in Barcelona...(ben de naam van het gebruik even kwijt...)
Is een andere benaming voor Opsinjoorke ook niet 'Vuilen Bras' wat zoveel betekent als flierefluiter?

En kan dat rood en wit van Antwerpen komen daar en aan het verhaal van Opsinjoorke een zweem van een Mechels-Antwerpse vete hangt? Een beetje zoals er een folkloristische vete is tussen Brussel en Leuven die vooral herdacht wordt bij de Meiboomplanting in Brussel? Wat trouwens ook een zatte processie is om u tegen te zeggen en ik raad eenieder aan dit schouwspel eens van dichtbij te gaan meemaken. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden wordt de Meiboom wel geplant in Augustus!
Ook het stierengevecht in Pamplona heeft dergelijke outfits Jan ...
De roodwitte outfit is mijns inziens puur toeval. Waarm zouden wij verwijzen naar Antwerpen, terwijl zwart op wit bewezen is dat de pop inderdaad ooit vuylen bras, vuylen bruidegom ofte sotscop heette, in 1647 door Valentijn Van Landscroon in Mechelen werd gemaakt en pas van naam veranderde in 1775 na een akkefietje (vermeende diefstal) met een Sinjoor, Jacobus De Leeuw, tijdens een processie (1000-jarig jubileum van het overlijden van Sint Rombouts)
En laat nu alle sinjoren stoppen met te denken dat de Mechelaars ooit die pop van hen gepikt hebben. Die naamsverandering is daarvan de oorzaak. Voor de twijfelaars twee zaken:
lees het boek over "de Mechelse oorsprong van Opsinjoorken" door professor De Schuytter (notabene een Antwerpenaar ) of ga eens kijken naar de Opsinjoor die wordt getoond in het Antwerpse folkloremuseum. Op het plaatje staat namelijk : "19de eeuwse kopie van Mechels origineel"
Ik heb gezegd
Rudi,ik ken de geschiedenis van OPSINJOORKE wel,Ik heb ook gehoord van 'de veule bras'Het is de naam dat ik niet begrijp,wij zijn Maneblussers,geen SINJOREN.Mischien hebben de Antwerpenaars ook die bijnaaam van de Spanjaards gekregen?
@Rudi: Maar toch moet die keuze van de kleuren van de outfit ergens vandaan komen he ... Waar haalt men die kleuren van de poppensmijters ? Een madame die meenaait en nog een stukske witte stof over had ? Of ... ?!
Shashi, als reactie op de vermeende poging tot diefstal werd de naam van onze smijtpop veranderd: het werd dus de pop die op de Sinjoor valt of de Sinjoor die men omhoog gooit. Vandaar Opsinjoor.
De bijnaam Sinjoren komt van het feit dat zij ofwel zichzelf als echte "heren" (sinjeuren) beschouwden ofwel omdat de andere steden hen als dikke nekken beschouw(d)en en hen dan als Sinjeuren beschimpten. Echte Antwerpenaars nemen dat trouwens al eens lachend op: het is de enige stad die geen schandnaam maar een erenaam (sinjeur) heeft zeggen zij. En dat is wel zo denk ik. Zonder dat ik mij over het dikkenekkerige gehalte van de gemiddelde Sinjoor wil uitspreken. Er zijn er, net zoals overal, sommigen die het heel erg hebben, gelukkig zijn er zeer velen die dat zwaar relativeren en er flink mee kunnen lachen. Ik ga een voorbeeld geven van ergerlijkheid: ooit (nog niet zo lang geleden) zei een Sinjoor mij dat er maar een stad is die 'T STAD mag genoemd worden. Juist... Antwerpen. Maar hoeveel mensen gaan niet naar 't stad zoals wij ook in Mechelen zeggen en bedoelen daar onze eigen stad mee.
Dus volgens de ergste Sinjoren mag je alleen zeggen: "ik ga naar 't stad" als je naar Antwerpen gaat. (sic)
Peter, het zou interessant zijn eens op te zoeken welke outfit die mannen in vroegere tijden hadden. Ik ga eens neuzen....
@Rudi: Zo had ik een tijdje geleden een babelse spraakverwarring met iemand uit Antwerpen die in Mechelen woont. Ik belde haar op en ze zij dat ze 'in t stad' was. A, aj ? zei ik, laats ons dan ergens afspreken ... Ik stond in hartje Mechelen, en zij in Antwerpen natuurlijk, maar dat heeft erfkes geduurd eer we daar achter waren !! :-)
Aha, ik heb een spoor gevonden in de Bijbel van Mechelen, zijnde
"Malines jadis et aujourd'hui"

Dit is een uitgave die dateert van voor de eerste wereldoorlog, mogelijk einde van de 19de eeuw ( helaas op mijn boek nergens een datum teruggevonden) Ik vind wel een verwijzing naar de beiaardconcerten en die dateren al van meer dan 100 jaar geleden. Verder spreekt de auteur van de laatste cavalcade van 1888. Dus het boek is zeker van voor 1913!
Nu terzake, op blz 687 staat een zw/w foto van het smijten van de Opsinjoor in de O.L.Vr straat. De dragers hebben allemaal een wijd wit hemd aan en sommigen een witte broek (enkelen precies een donkerder broek), verder een lange puntmuts op het hoofd en een gordel rond de heup, dus sterk gelijkend op wat we vandaag zien.
Mooi mooi, we komen dichter ... Zal ook eens kijken in dienen boek ... Goh. Een onduidelijke foto, waarschijnlijk wel witte hemden, maar ik vermoed gekleurde broeken ...
Rudi.dat was eenaangename explanation.Ik had in California een paar vrienden die van Antwerpen waren,aangename vrienden,maar toch dacht ik dat de man vantijd wel een dikke kop had,als ge weet wat ik wil zeggen,hij was de peter van mijn zoon.
Moeten die kleuren rood en wit noodzakelijk naar een stad verwijzen of hebben die op zich (bv in de heraldiek) een specifieke betekenis?
Zou ook kunnen Wout !
Louis niet bang zijn,dat van dien dikke kop is niet besmettelijk.:-D
@Rudi. In het origineel exemplaar van "Malines jadis & aujourd'hui" uitgegeven door Léopold Godenne,en gedrukt "Malines L. & A. Godenne, Imprimeurs-Editeurs, 28, Grand'Place, staat als uitgiftejaar MDCCCCVIII dus 1908.
Ik veronderstel dat u een herdruk - Fac-similé heeft met als datum 1973 en is gedrukt door C. De Vries-Brouwers p.v.b.a. - Antwerpen, vandaar dat u de oorspronkelijke datum van "De Mechelse Bijbel" niet kon achterhalen.Maar u zat er toch niet ver naast.
In mijn archief over Opsinjoorke heb ik niets gevonden over de kledij van de poppensmijters. Het enige aanknopingspunt dat ik gevonden heb is :

Elke echte Maneblusser gaat prat op zijn oudste medeburger : den blijen, levenslustige Jan-die-lacht Op Sinjoorke.
Deze levensbeschrijving biedt ons een sappigen brok folklore, tevens een overzichtelijk beeld van de geschiedenis onzer Oude Dijlestad.
Uit officieele gegevens die op het stedelijk archiefhuis piëteitsvol bewaard worden door den toegewijden archivaris Heer Dierickx, blijkt dat Op Sinjoorke ten jare 1648 geboren werd... o! verschooning : vervaardigd werd door den beroemden kunstbeeldhouwer Valentijn van Lanscroon.
Hij maakt deel uit van de zoo bekende reuzenfamilie, die, sinds de 14de eeuw, telken jare deelnam aan de wijdvermaarde processie van Rumoldus.
Om de stad Mechelen te vrijwaren van onheilen, oorlogen en rampen, hadden de Heeren de plechtige belofte , om, elk jaar, blootvoets en in hun hemd de processie te volgen.
Of ze zich nu werkelijk in dergelijke weinig stichtelijke kleeding vertoonden, dan wel gehuld in een ruw, WIT kleed, is thans nog moeilijk uit te maken....."

Een andere uitleg die waarschijnlijk het antwoord is op de vraag ivm de kledij van de "gooiers" :

"De uitleg van de ommegang verscheen in druk bij de Weduwe Hendrik Joye te Mechelen. Daarin staat :
"het is leerrijke moralisatie tot stichtinge ende deuglyck vermaeck van de aensienders".
En in het midden van de zeventiende eeuw wordt de pop verklaard als afbeeldsel van den Mens die in dronkenschap en ontucht zijn goederen verkwist heeft, met minachting en smaad overladen en niet meer waard is dan spotgewijs tot vermaak van het gemene volk opgeworpen te worden".

Het zinnebeeld van de Vuylen Bras was door de KORDEWAGENAARS voorgesteld in de ommegang van 1644; het verkreeg nochtans slechts weinig bijval, want de volgende jaren pakten zij uit met een vrouw die opgeworpen werd onder de benaming "vuylen bruydt"; die voorstelling blijkt nog minder bijval genoten te hebben.

Uiteindelijk werd dan een zotskop gebeiteld door Valentijn van der Lantscroon in 1648. Later werden er geringe herstellingen aan verricht door verscheidene beeldhouwers.
In 1661 kreeg het manneken een nieuw pak. Een ordonantie van 1679 vaardigde uit dat KORDEWAGENAARS en de BUILDRAGERS gehouden waren ieder twee mannen aan te stellen voor het opwerpen van de pop. Zij kregen bij iedere uitgang een fooi."

Vermoedelijk was de kledij van de voornoemde KORDEWAGENAARS en de BUILDRAGERS, de kledij die we nu nog kennen!!!!!
@Nys Jos: na lezing van uw bericht met oa de historische situeringen "ten jare 1648", "sinds de 14de eeuw", "in 1648", "In 1661", "een ordonnantie van 1679" en met besluitvorming "Vermoedelijk was de kledij van de voornoemde KORDEWAGENAARS en de BUILDRAGERS, de kledij die we nu nog kennen!!!!!" moet ik bekennen dat ik ongelooflijk diep onder de indruk ben....

Heel diep onder de indruk...

Nooit erder was ik zo diep onder de indruk...

Sta me toe om u in opperste nederigheid wat nadere toelichting te vragen betreffende deze opmerkelijke historiek; weet dat ik nooit eerder zo diep onder de indruk was...

Mag ik u dus in opperste nederigheid enkele bijkomende vragen stellen betreffende uw post???????????

Hopend op een positief bericht groet ik u zeer hoogachtend,
Bedankt Jos, maar wat waren Kordewagenaars en buildragers ?
Wat gevonden:

De term cordewagenaar is een erg oude, veel voorkomend beroep in de driehoek: Mechelen - Leuven - Brussel. Dit was ook al het geval in de Middeleeuwen. De term wordt rechtstreeks in verband gebracht met de scheepvaart en hierbij even belangrijk als de term "buijldrager". Voor het jaar 1550, toen het zeekanaal Antwerpen-Brussel werd gegraven, gebeurde de aanvoer van goederen voor de belangrijke steden Brussel en Leuven, via Mechelen, via de Dijle of Zenne. Toen de goederen te Mechelen aankwamen, verkoos men gemakshalve en om sommige belastingen te ontlopen dikwijls de sinds Middeleeuwen en mogelijk reeds vroeger gekasseide weg Mechelen - Zemst te gebruiken en de goederen te Zemst op de binnenschepen te laden op de plaats waar nu de Kloosterstraat met de Brusselsesteenweg verbinding geeft. Derhalve was er een zeer belangrijke activiteit van cordewagenaars en buijldragers. Er werd wat tijd besteed aan goederen overladen van de weg naar het water en omgekeerd. Niet alleen dit aspect maar ook het drukke economische verkeer in het algemeen in de genoemde driehoek heeft gegeven tot het [voort]be­staan van deze term. Deze term is Belgisch of Zuid-Hollands. [ De term "wagenaar" [waghenaer] staat voor een bediende, bestuurder of een maker hiervan. Een cordewagenaar > crodewaghenaer > crodewaghencruder > croydewagencruder > kerdewaghencruuder > kruiwagenkruier of cordewagencruijer. Corde is crode. Een cordewagen of crode-; crude-;cudde-; crooy-; keurre-; körrewoagen; is een één of twee wielerige kruiwagen of een vier wielerige schuifkar wat onoverdekt rijtuig is, waarvan de bak onmiddellijk op het stel rust. En hieraan toegevoegd een koord of touw. Dit cord, koord of touw, werd gespannen door de kruier of cordeman bovenop zijn schouders, waardoor hij niet de kruiwagen alleen voortduwde, maar ook enigszins droeg. Dus twee handelingen in een. De cordewagens waren speciaal kruiwagens voor dit werk aangepast. In de Belgische stad Mechelen was dit een erkend ambacht en dus een een gilde met een “rolle” [regelement] uit 1701. Deze ambacht is gespecialiseerd in het vervoer van vaten bier op “Cordewagens” [een soort kruiwagens]. De ver doorgedreven versnippering van de ambachten, liet niet toe dat brouwers zelf hun bier vervoeren. En dit is vast gelegd in “de rolle”.
He bloggers.ik heb opgemerkt dat,als er een article op den blogt verschijnt van vroeger,Gelijk dat van Opsinjoor of de Maanblussers dat wij heel veel van de geschiedenis van onze oude stad zien opduiken.Ik vind dat heel interesant.Oud dat maar vol,I love it.Louis
@ "Man met de pint" die heel diep onder de indruk is.
Welke zijn uw bijkomende vragen?
Misschien kan ik u een antwoord geven, misschien ook niet!!!
@Peter,

ik geloof dat in het dialect (omgeving kortrijk) een kruiwagen nog steeds 'n kortewaogen wordt genoemd.
Wat is eigenlijk precies het verschil tussen een kruiwagen en een handkar?
Het aantal wielen ?
Kramers woordenboek : handwagen met één wiel....;-)
Een wagen met 2 wielen noemde wij een 'stoetkaar'
Aah, met weemoed denk ik soms terug aan de late jaren '70, toen ik, als de jonge snaak die ik was, bij het krieken van de dag meermaals en met succes een ritje met de handkar m.. enfin, ik wijk af.. in ieder geval bedankt voor de verduidelijking.
Dan liever de 'stoetkaar' Sint. :)-
Een stoetkeir of stoetkaar heeft twee wielen en ne keurrewage heeft maar één wiel.
Een go-kaar heeft dan weer vier wielen en mijn klei vlouke van vruuger had er maar drie.
In de vleunders zegt men tegen ne keurrewage ne pippegeulle :-)
@ op verschillende vragen; Als leerling gids en Spanjaard heb ik de opmerking gemaakt over de kleding van de "smijters" van Op- Signoorken. Peter heeft het op Mechelen Blogt gezet en ik ben volledig verbaasd hoeveel reacties dit heeft veroorzaakt. Ik heb zelf het een en het ander geschreven; ik wou voor advies dat naar Rudy sturen maar hij heeft hier al gedeeltelijk geantwoord. Witte kleding met rode band is inderdaad Spaanse klederdracht in verschillende provincies. In Catalonïe zijn de pyramide bouwers zo gekleed (Jan in Catalaans heten ze "Castellers" (kasteelbouwers) In Pamplona (stieren op straat) daar hebben ze soms ook een rode muts.(voor degene die geïntereseerd is; in geval dat de stier te dicht kwam gooien ze de sjaal en muts weg en de stier vold dit en zij kunnen onsnappen)In Spanje is "El Pelele" algemeen bekend en het omhooggoien als "mantear) (manta=deken)
Omschrijving in Spaans woordenboek van El Pelele ; pop uit stro of oude doeken in de vorm van een mens dat tijdens carnaval op straat in een deken omhoog gegooid word, soms ook verbrand. In veel Spaanse dorpen wordt de pop verbrand op Paaszondag.
het werkwoord "mantear" vermelden ze ; Het in de lucht gooien van een kleine persoon of pop die door de impuls van een deken vastgehouden door enkelen omhoog wordt gegooid, deze handeling wordt meermaals herhaals (Diccionario de la lengua Española, VOX educación)
Rudi ik zal jou mijn tekst doorsturen en met jou gegevens aanvullen.
Bedankt voor de aanvullingen Jeronimo!
(enne: succes gewenst met jouw opleiding voor gids!
Je bent een schitterend verhalenverteller - de mensen gaan aan jouw lippen hangen.
Ik mocht dit onlangs ervaren. Ik wéét het dus. ;-)
Jan Goovaerts.ik weet dat wel.ik had familie leden in Izegem,en dat is echt wat zij een keurrewage noemde,da was oek ne stutte me smutte(nen boteram me bouter)spreken van plat Mechels,bij die mensen verstond ik half van den tijd niet waarover zij aan het spreken waren.
Jeronimo.dat is echt goed uigelegd;and it makes a lot of sense.
Ik heb de boeren in de Geerdegemstraat vroeger ook keurrewagens zien gebruiken met twee wielen.
Daarop stond dan geen klassieke kuipvorm, maar het was gewoon een plat vlak met een rugplaat.
De wielen waren kleiner dan die van een stootkar.
@anoniem als rudi:
ik ben even gaan googlen:
http://users.ugent.be/~jvke...
...en daar vond ik meer klaarheid.
Een kortewagen en ook cordewagen is zeker een kruiwagen, eenwielig dus.
(een variant die ook 'kruiwagen wordt genoemd is het voorbeeld van jan Goovaerts)
Ik krijg de indruk dat de benaming te maken heeft met de plaatsing van de wielen op de lastarm. Bij een kruiwagen staan die helemaal achteraan op de lastarm, bij een kar staan ze (ongeveer) in het midden...
degene die ik bedoelde zie je nog wel eens rond de eerste november aan het kerkhof, gebruikt door de bloemisten.
Soms heeft hij een houten bodem en rug, in andere gevallen is het een metalen buizensysteem.
Ik denk dat het een typische hoveniers- of bloemistenkruiwagen is.
@ Jan Goovaerts.
Inderdaad Jan, bedoelde kar werd gebruikt door bloemisten, maar waar ik er tientallen, om niet te zeggen honderden heb gezien, was in de groentenhal op de Zandpoortvest, door de groentenboeren en de groentenhandelaars.
Het was dus een constructie, meestal uit buizen met twee luchtbanden.Men noemde ze "e kérreke", maar zeker geen "kurrewagen".Deze had maar één wiel, beslagen met een ijzeren band.