Met Margootje op 't liefdespad!


(foto: Jan Smets)

Morgen: 14 februari...
Op Valentijn wil ik graag een ander licht laten schijnen op ons aller Margareta: niet op dat van de grote, wijze staatsvrouw, zoals ze daar staat op de Schoenmarkt, één van haar successen - de Damesvrede - in de hand geklemd...
niet als de illustere 'bonne tante' van Keizer Karel V...
niet als de bekwame landvoogdes, of als de beschermster van kunstenaars en geleerden...
maar gewoon als vrouw...
een vrouw met een kloppend hart...
jawel...
Margootje met haar boeiende maar onfortuinlijke liefdesleven...

(foto: Jan Smets)

Fortune, Infortune, Fortune...
die lijfspreuk vat haar leven als geen andere samen...
Ze kende toppen van geluk, maar evengoed de diepe dalen van ontgoocheling en verdriet...

Margootje werd geboren in 1480 in Brussel; en spoedig na de vroege, dramatische dood van haar moeder, werd ze een speelbal van de internationale politiek.
Ze werd als driejarige naar Frankrijk overgebracht om te huwen met de dauphin, Charles VIII...
In de monoloog 'De nacht van Margareta' probeert auteur Kamiel Vanhole haar gevoelens te vatten, als Margareta op de vooravond van de komst van klein Kareltje, haar neefje, die ze voortaan zal opvoeden, op haar leven terugkijkt...:


'Austriae Est Imperare Orbe Universo. Twee jaar was ik, toen ik aan de Dauphin van Frankrijk werd uitgehuwelijkt. Hebt gij iets tegen gearrangeerde huwelijken soms? zult Ge vragen. En is de liefde dan geen arrangeur die ons dingen doet verrichten waar we nooit om gevraagd hebben?
Laat hij ons de keus? Is hij niet veel bruter dan welk handjeklap ook? Nee, we worden hoe dan ook gearrangeerd. En als ik ook nog 's als een soort onderpand de vrede kon dienen, waarom niet?
Ja, het Verdrag van Atrecht, c'est moi. Maar: een klein beetje evenwicht had toch wel gekund zeker.
Ze hadden billijk kunnen zijn. Dertig jaar was Christus toen hij aan zijn openbare leven begon, ik was er twee.'



We weten hoe het afloopt...
De politieke situatie veranderde, en het huwelijk werd afgeblazen.
Charles zou in 1491 huwen met Anne van Bretagne.
Margareta werd als dertienjarige terug naar de Nederlanden gezonden...
Maar haar vader Maximiliaan regelde een nieuwe huwelijksovereenkomst.
Margareta werd nu de vrouw van Don Juan van Spanje.
Zijn zus Joanna, trouwt met Margareta's broer Filips de Schone...
Kamiel Vanhole beschrijft het zo:



''...en toen riept Gij vader, ons bij U.
Gij waart opnieuw dik met Ferdinand de Katholieke, zeidt Ge. Of liever, met allebei de Katholieke Koningen, zoals ze genoemd werden. Alsof die arme Isabella toen ze de troon besteeg, ineens van geslacht veranderde.
Maar bon, wat Gij wilde, was dus een dubbelhuwelijk. De Katholieke Prinses en haar Katholieke Broer zouden met de niet minder Kathlieke Aartshertog en zijn Zusje trouwen. Juana met Philips en Juan met mij.
Zo uitgekookt allemaal. Zo sluw en berekend.'



En verder: een fantasietje (?) van de schrijver...
Of is het écht waar dat Margootje best een warmbloedige vrouw was?



''...Opgewonden natuurlijk, ik ging opnieuw trouwen. Ik had het gevoel dat mijn lichaam op allerlei plekjes in brand stond. Oui, oui, oui, een woord van louter water, het druipt van mijn lippen.(...) Hij heeft Spaanse tanden, mijn slaap zal een lekkernij zijn.'



In de Mechelse Sint-Pieterskerk, wordt het huwelijk gesloten - zonder bruidegom - in januari 1495...
Margareta is vijftien.
Dit noemt een huwelijk per procuratie.
De man die haar naar het altlaar brengt, en haar toekomstige dient voor te stellen, is ridder de Rojas...

In diezelfde maand vertrekt Margot vanuit Vlissingen naar haar nieuwe vaderland.
Maar de reis verloopt bijzonder stormachtig.
En Margareta schrijft alvast een humoristisch maar bitter grafschrift:



'Cy-gist Margot, la gente demoyselle,
Qu'eust deux marys et sy mourut pucelle'



...in de vertaling van Marcel Kokken;

'Hier ligt Margreet, die lieve meid,
Tweemaal getrouwd en nooit verleid.'

en Kamiel Vanhole vertaalt het zo:

'Hier ligt Margot, reeds tweemaal in de echt verbonden,
Maar desondanks nog ongeschonden.'



En toch...
Ze komt aan in Spanje.
Het huwelijk wordt met veel pracht en praal ingezegend op 3 april 1497 in Burgos.
Maar het is van erg korte duur: op 4 oktober sterft Don Juan op 19-jarige leeftijd...
De geruchten gaan dat de vurige Margareta de oorzaak was van de vroegtijdige dood van de zwakke prins...

Kamiel Vanhole in 'de nacht van Margareta':



'We trouwen in Burgos, in een donkere krocht van een kathedraal, maar ineens is het licht. En wij zijn zelf fakkels, we schijnen op processies en stierengevechten, en we schijnen vooral op elkaar.
We hebben weinig woorden gemeen. Wat Frans, een mondvol Spaans. We smijten ons ineen.Want dat wilde ik vooral: gebonden zijn, dat was mijn redding, ineens wou ik dat er over mij werd beschikt.
Zoveel makkelijker ook, zo verrukt mijn ogen toedoen. Dik zes maanden later was je dood. Ja jij, Juan.'



Kort daarna baart de jonge weduwe een doodgeboren kind.
En in september 1499 verlaat ze Spanje...
Haar vader kiest nogmaals een nieuwe echtgenoot...
Het wordt Filibert van Savoye.



Op 1 december 1501 huwt ze hem.
Het wordt een gelukkig huwelijk.
Het echtpaar brengt heerlijke jaren door op het kasteel van Pont d'Ain bij Bourg-en-Bresse.

In 'de nacht van Margareta' klinkt het zo:



'En jij, mon Beau, je deed je naam alle eer aan. Je was in blauw damast gekleed, met een rand van goudlaken, op z'n Turks zogezegd, en onder je hoed kwamen lange haren uit. Je had een lans in de vuist, met een zijden vaan. En ik zong weer, mijn kleine, ingesnoerd ik stond weer te zingen. Schort mij...schort mijn rokken op. En volg me nu: ik zal jouw nieuwe wonde zijn, wees jij mijn fijngevingerde.'



Maar, het noodlot laat zich niet ontlopen...
Filibert sterft in 1504, nadat hij enkele bekers ijskoud water dronk, bezweet terugkomend van een hertejacht.
24 jaar is Margot.
...een ontbonden huwelijk, tweemaal weduwe...
Ze verlaat in 1506 Savoye - draagt voortaan de strenge weduwekledij, en begint aan een nieuwe levenstaak: gouvernante, landvoogdes...
We kennen het verhaal...

Maar in dat ene gedicht van haar hand (dat ze ondanks haar Franse opvoeding, in het Nederduyts schrijft), klinkt het eeuwige verlangen naar die zo vaak verloren liefde door...



'Myn hert altyd heeft verlanghen Naar u de allerliefste myn.
U liefde heeft my ontfanhen
U eighen will ick zyn.

Voor al de werelt ghemeene So wie dat hoort oft ziet,
Hebdy myn hert alleene Daerom lief en begheeft my niet.'



Margareta, Margot, Margootje...
Op Valentyn willen de Mechelaars jou ons trouwe hart schenken...

...ter compensatie...
;-)

Ach de liefde "ze laat ons bloeien en bloeden terzelfdertijd.MAAR GEEN MENS DIE
ZONDER KAN! cfr Miel Cools
Schitterend tekst Jan ...
Mag ikke den iérste zen?
Dat is inderdaad weer een mooie brok lectuur,en héél interessant om lezen, Jan!
Weerom een heel interessante post Jan!
De tekst van dat gedicht doet me denken aan het meest bekende wereldlijke lied gecomponeerd door Pierre de la Rue, hofkapelmeester van het Hof van o.a. Margareta V.O..
Myn herte sal altyd naar dyn verlanghen. Dit gedichtje en liedjestekst wordt verondersteld door haar gemaakt te zijn en zou opgedragen zijn aan haar geliefde: jajaja Pierre de la Rue!. Dit is één van de vele geruchten over het liefdesleven van onze Margriet in Mechelen.
Ik ken nog meer details die ik later ga doorsturen, want ik ga nu aan tafel.
Haha, nog smeuïge verhalen van ons Margrietje, Rudi?
Laat ze komen...
Een romantische verhouding van Tante Margareta met een hofkapelmeester?
Het kan tellen voor Valentijn...
;-)
Ja ons Margriet was een "groupie" zeker.
Een ander stevig verhaal over een verhouding is die met een Engelsman: een zekere Brandon, wiens dochter aan het hof van Margareta werd aanvaard. Charles Brandon, viscount van Lisle en later hertog van Suffolk, was in het gevolg van een Engelse delegatie, waar ook Thomas Boleyn ( vader van Anna Boleyn) deel uitmaakte. Die delegatie had besprekingen me Margareta, Maximiliaan (haar vader) en de jonge Karel in Rijsel en Doornik in 1513. Brandon was weduwnaar en zou onze Margriet zwaar gecharmeerd hebben. Men sprak zelfs van trouwplannen!! Hij kreeg in elk geval een ring en een armband van haar.
Wat Anna Boleyn betreft, die verbleef als hofdame in Mechelen vanaf 1513-1514.
...maar blijkbaar verloor deze laatste niet zozéér haar hart aan Mechelen, want ze verkoos haar hoofd te verliezen in Engeland... ;-)

NB: Anna Boleyn verbleef een half jaar aan het Hof van Margareta; daarna een tijdlang in Frankrijk, en ging nadien terug naar Engeland, waar ze een amoureuze verhouding had met Hendrik XIII. Deze verstootte voor haar zijn eerste vrouw, Catharina van Aragon (de zus van Margareta's tweede man Juan, en de zus van Johanna de Waanzinnige...).
Anna werd de moeder van de latere koningin Elisabeth I.
Anna Boleyn werd later beschuldigd van overspel en incest, en samen met vijf mogelijke minnaars, werd ze onthoofd in de Tower van Londen.
Hendrik XIII kon doodleuk trouwen met nummer drie: Jane Seymour...
Anna, was je maar in Mechelen gebleven... ;-)
Twee keer weduwe relatief kort na de trouwdatum. Da's een ongelukkig toeval. En Margriet is nooit in verdenking gesteld...? :-)
...tja, is 'doodknuffelen' een reden om in verdenking te worden gesteld? ;-)
Volgens de geschiedschrijvers was de vurige Margareta de oorzaak van de vroegijdige dood van de frêle en zwakke Juan...
En het huwelijk met Filibert moet écht wel gelukkig geweest zijn. Veel reden om hem het hoekje om te helpen waren er dus niet.
Op 10 september 1504 ging Filibert op hertejacht, en dronk nadien enkele bekers ijskoud bronwater.
Het werd deze kerel fataal.

...
Jamaar Kazamel, het is een feit dat de eerste, Don Juan, een zwak gestel had en van uitputting (!)gestorven is, volgens de hovelingen van toen van te veel liefde.
De tweede Filibert van Savoye is van een longontteking gegaan. Ons Margrietje is vrij onschuldig, misschien niet met Don Juan, maar ja...

Feit is dat er in de kronieken van het toenmlalige Spaanse hof letterlijk geschreven werd dat Don Juan verslafd was aan het lichaam van zijn vrouw! Naar verluidt gingen de hovelingen luisteren aan de deur van het paar. Wie weet ze daar hoorden, we kunne het ons voorstellen. En dit zijn notities van het hof van toen, niet van de schrijver Kamiel Vanhole, die er zich echter wel op baseerde. Dus toch "un chaud lapin" zoals men onlangs in een Frans boek diverse Franse prsidenten betitelde?
Rudi,
Ons Margriet haar ingewanden liggen in de Sint-Pieterskerk begraven, onder een simpele witte tegel in het koor. Ze zijn daar geplaatst na de afbraak van de oude Sint-Pieterskerk aan de overzijde van de straat. Klopt toch, hé?
Weet jij of in de oude kerk een funerair monument was ter nagedachtenis aan de landvoogdes? Of moest ze het toen ook al stellen met een anoniem tegeltje?
Beste Koendv, er was een funerair monument,maar dat heeft de beeldenstorm niet overleefd. Dit monument, waarvan een tekening staat op blz 82 van "gids voor oud Mechelen" van Marcel Kocken, stond aan een muur van de oude Sint Pieterskerk ( dus aan de overkant van de huidige) waar die ingewanden bijgezet waren. Het werd in 1551/1552 opgericht uit graniet en albast, een werk van Hendrik van Eeghem en Mathijs Smets (alias Heyns). Na de beeldenstorm bleef een epitaaf (tekst) over die bij de afbraak van de oude St Pieterskerk op zijn beurt verdween.

Of er onder de huidige steen nog echt een urne te vinden is wordt dikwijls betwijfeld, feit is dat die grotere steen voor het altaar vroeger wel die schuilplaats afdekte, maar of de urn er nog ligt? En die ingewanden zijn zeker al verkocht aan de pensekrommekes als triperie :-) Smakelijk
En haar hartstochtelijk hart, vinden we dan weer terug in Bourg en Bresse ? Is het niet ?
Peter, ik dacht haar hart ergens in een klooster in het Brugse werd begraven (de precieze naam ontsnapt mij) en de rest van haar lichaam in de kerk in Brou nabij Bourg-en-Bresse.

Rudi, of er écht een urne in de Sint-Pieterskerk ligt, dat zou toch eens moeten onderzocht worden, vind je niet? Het kan toch niet zo moelijk zijn om die tegel los te maken en even te kijken wat er onder steekt.
Ik citeer hier een artikel uit Het Nieuwsblad van 25/05/2005:

"Gedenksteen voor ingewanden Margaretha"

MECHELEN - Volgens een laatste wilsbeschikking wilde landvoogdes Margaretha van Oostenrijk haar ingewanden laten begraven in de oude Sint-Pieterkerk. ,,Dat gebeurde ook bij haar dood op 1 december 1530, maar nu is er in de kerk nauwelijks nog iets van te merken. De herinnering aan die grote dame mag dan ook weer zichtbaar gemaakt worden", vindt Gusta Tys-Smets, CD&V-gemeenteraadslid.

Verder wilde Margaretha dat haar hart naar de Brugse zusters Annonciaden ging, haar lichaam naar een mausoleum in Broux waar ook haar man begraven werd. ,,Weinige Mechelaars weten dat de ingewanden van landvoogdes Margaretha van Oostenrijk in een urne bewaard worden in de huidige Sint Pieter- en Pauluskerk aan de Veemarkt. Ze werden naar daar overgebracht in 1778, nadat de oude Sint-Pieterkerk aan de overkant afgebroken werd", zegt het gemeenteraadslid.

,,Al beweren historici dat de urne ondertussen leeg is of helemaal verdwenen, ze heeft er ooit gestaan en dat mag vermeld worden. Zeker nu er dit najaar allerlei culturele activiteiten gepland staan voor ,,Mechelen, stad in Vrouwenhanden", stelt het gemeenteraadslid.

Het enige wat vandaag nog aan de urne herinnert, is een witte marmeren vloertegel met koperen knoop, vooraan links in de kerk. Daaronder zou de urne zich bevinden. Gusta Tys-Smets wil graag geboorte- en sterftedatum vermeld zien en een korte historiek over de gewezen landvoogdes.

Tot zover het artikel. Ik heb hier verder niks meer over gehoord, maar het idee vind ik op zich wel waardevol. Het is toch onvoorstelbaar dat het enige fysieke restant van 'onze' Margriet compleet anoniem in de Sint-Pieterskerk ligt.
In 1982 en 1983 werd de marmeren vloer van de Sint-Pieterskerk vernieuwd. Toen werden archeologische opgravingen uitgevoerd. Is er toen niks teruggevonden van die urne?
Ik herinner me die werken nog en ook de funderingen van de vroegere huizen die er onder zaten, maar ik denk dat die steen buiten het werkterrein lag. Enfin, ik ga eens mijn licht ergens opsteken en hou jullie op de hoogte.