Schoonheid en waanzin in Margareta's familie...


(Filips de Schone)

Voor deze boeiende tentoonstelling 'De schoonheid en de waanzin', moeten we ons wél buiten de Mechelse stadsgrenzen begeven...
In de Onhaalkerk Onze-Lieve-Vrouw, in de Mariastraat in Brugge, is er van 26 januari tot 15 april een expositie te zien over Filips De Schone, broer van 'onze' Margareta van Oostenrijk, en vader van de eveneens een beetje-van-ons-zijnde Karel V...

open: di. tot vr. van 9.30 tot 17 u; za. van 9.30 tot 16.45 u; zo. van 13.30 tot 17 u.
(gesloten op ma. - behalve paasmaandag)
toegang 2,50 Euro.
info: 050/ 44 87 43
Jeanne
(Johanna de Waanzinnige)

De tentoonstelling van de Stichting Carlos de Amberes, n.a.v. de vijfhonderdste verjaardag van het overlijden van Filips De Schone, gaat dus door in de stad waar hij in 1478 werd geboren als zoon van Maximiliaan van Oostenrijk en Maria van Bourgondië.
Toen Maria vroeg stierf aan de gevolgen van de val van een paard, werd Filips als vierjarige kleuter troongerechtigd.
Hij werd opgevoed te Mechelen, aan het Hof van zijn stiefgrootmoeder, Margareta van York, in de Keizerstraat (huidige stadsschouwburg).
Hij onderging duidelijk de invloed van de inheemse adel.
Dat bleek heel duidelijk toen hij in 1494 meerderjarig werd verklaard en persoonlijk het bewind in handen nam.
Van meet af aan stemde hij zijn beleid af op het verdedigen van de belangen van de Nederlanden en het bewaren van de neutraliteit in de toenmalige Frans-Engelse tegenstellingen.
Hierdoor week hij af van de politieke lijn van zijn vader, Maximiliaan, die steeds een harde anti-Franse houding had aangenomen, maar die zich na zijn aantelling tot keizer (1493) niet meer met de Nederlanden bemoeide.
Met de Engelsen sloot Filips in 1496 een handelsverdrag dat Engeland toeliet vrij aan lakenhandel te doen in de Nederlanden.
Met de Fransen kwam hij op goede voet door aan koning Karel VIII leenhulde te brengen voor Vlaanderen en Artesië.
Bovendien sloot hij met Frankrijk in 1498 het 'Verdrag van Parijs' af, waarmee hij defintief afzag van de herovering van Bourgondië en zijn aanspraken op Gelre.
Filips de Schone was de laatste vorst uit het huis van Bourgondië die de Nederlanden personnlijk regeerde.
Hij zette er de centralisatiepolitiek van zijn voorgangers voort, ondermeer door de Grote Raad definitief te Mechelen te vestigen (1504).
Onze stad was toen de feitelijke hoofdstad der Nederlanden.

Hij huwde met Johanna (de latere 'Waanzinnige', dochter van de Spaanse koningen, Ferdinand van Aragon en Isabella van Castilië.
Hij huwde samen met zijn zus - 'onze' Margareta; deze laatste met de broer van Johanna - kroonprins Juan.

De expositie was al te zien in het Spaanse Burgos waar Filips in 1506 overleed.
De titel van de tentoonstelling, 'La belleza y la locura', geeft aan dat vanuit twee extremen naar een evenwicht is gezocht.
De in Valladolid docerende historicus Miquel Angel Zalama legde het accent op de geschiedenis, terwijl Paul Vandenbroedk, die verbonden is aan het Musem voor Schone Kunsten in Antwerpen, enkele opmerkelijke culturele accenten introduceerde.
Daartoe behoren twee recentelijk door hem gevonden schetsen van Jeroen Bosch.
Ook zie je er een uit stof vervaardigd kunstwerk 'Een blinde leidt naar een blinde' van kunstenaar Peter Buggenhout, dat naast het kistje is opgesteld waarin het hart van Filips De Schone werd bewaard, is opgesteld.
Met schilderijen, panelen, muziekinstrumenten, etsen, wapenuitrustingen, boekdecoraties, sculpturen en wandkleden wordt een beeld geschetst van het leven van Filips.
Het huwelijk van Filips en Johanna was bedoeld om het Franse koningshuis in een tangpositie te krijgen.
Het pakte anders uit.
Eerst ontstond een tweespalt in Spanje over de vraag wie de legitieme rechten had op de troon van het overlijden van Isabella van Castilië in 1504.
Was het haar echtgenoot Ferdinand? of was het haar schoonzoon Filips die door velen als een vreemdeling werd beschouwd?
Filips overleed op 28-jarige leeftijd in nooit opgehelderde omstandigheden.
Werd hij vergiftigd door zijn schoonvader?
(de officiële versie is dat hij te gulzig ijskoud water dronk na een partijtje polo te paard -
NB ook de officiële doodsoorzaak van de derde echtgenoot, Filibert van Savoye, van zijn zus Margareta...)

Na de dood van Filips, en het waanzinnig worden van Johanna, werden hun kinderen - waaronder Karel V, opgevoed te Mechelen, bij Margareta van Oostenrijk, in haar paleis in de Keizerstraat - net tegenover dat andere paleis waar Filips, als even kleine dreumes, ook ouderloos, opgevoed werd door die andere Margareta...
De circel was rond...

Ik denk dat deze expositie héél boeiend is - als aanvulling op de prachtige tentoonstelling 'Dames met klasse', en voor alle Mechelaars die interesse hebben in de geschiedenis van onze stad, en de Habsburgse periode van Mechelen...
Margareta van York, Filips de Schone, Karel V, Margareta van Oostenrijk: allen hebben ze een belangrijke rol gespeeld in onze Maneblussersstad...
Dus: even een zijsprong maken naar Brugge...


(Johanna de Waanzinnige)



(Margareta van Oostenrijk)

(info bijeensprokkeld bij Wikipedia, in tijdschrijft 'De Tijd', en Knack van deze week...)

 

Ook het verhaal van Johanna de Waanzinnige (Juana La Loca) is heel apart. Ze nam namelijk het lijk van haar overleden man mee door Europa op doorreis, en liet elke avond een plechtigheid opvoeren.

In onze streken zouden ze haar vast en zeker (zoals Louis Paul Boon in zijn 'Geuzenboek') 'Zotte Jeanne' genoemd hebben.
Inderdaad - Johanna had een boeiend maar tragisch leven.
Ze was als 16-jarige stapelverliefd op haar Filips (ondanks het feit dat het om een verstandshuwelijk ging).
Maar Filips, onze 'Schone' was niet bepaald erg trouw te noemen, en er deelden anderen dan Johanna menig maal het echtelijk bed - wat dikwijls leidde tot vreselijke woede-uitbarstingen bij Johanna.
Als kind moet zij al wel wat labiel geweest zijn. Bovendien had zij een erg slechte relatie met haar moeder Isabella.
Na de dood van Filips ging het van kwaad naar erger, zoals Peter hierover berichtte.
Haar kinderen werden voortaan opgevoed door schoonzus Margareta in Mechelen - en zij bekommerden zich niet meer om hun moeder. Alleen dochter Catherina bleef tot haar huwelijk bij haar wonen - en deze zorgde nog voor een klein beetje levensvreugde.
Sommigen beweren echter dat Johanna NIET krankzinnig was, maar dat dit een duivels plan was om haar van de Spaanse troon te houden, ten voordele van zoonlief Karel...
Het ging verder bergaf met Johanna... Haar personeel zorgde dan ook erg slecht voor haar.
In 1555 stierf ze eenzaam.
haar dood kwam eerder als een verlossing...
Deze dame is ook in andere landen Johanna de waanzinnige (of Zot Jeanneke) genoemd.
Jeanne la folle in Frankrijk
Johanna die Wahnsinnige in Duitsland
Giovanna la Pazza in Italië

In het Spaans weet ik niet.

Maar er scheelde toch wat aan haar oor. Zij was een nogal treurig en teruggetrokken type. Zij kwam in de Nederlanden aan met een grote vloot (die later Margareta Van Oostenrijk aar Spanje zou voeren) en kwam aan land in Vlissingen. Van daar vertrok zij naar Lier waar zij in 1496 trouwde met Filips. Onderweg naar Lier werden onderweg grote feesten ter haren ere gehouden met het bekende gedruis en gezuip van de Vlamingen. Zij vond dat maar niks en bekeek dat als waren wij van een andere planeet.
Een manisch depressief denk ik.
Van haar is bekend dat zij ooit een rivale de ogen uitstak. In een privé woning aan de Lange Heergracht is nog een schilderij te zien van Willem Geets met die scène. Helaas is dat strikt privé en kon enkel onze vorige burgemeester Geert Bervoets die daar als advocaat stage deed dat zien. Hetis van hem dat ik dit weet dus.
In het Spaans zou zij 'Juana la Loca' heten...
Er zijn wel wat 'gestoorde' verhalen van haar bekend. Toen Filips terug naar de Nederlanden reisde, na z'n huwelijk en verblijf in Spanje, liet haar moeder Johanna in een kasteel opsluiten, met de ophaalbrug steeds naar boven. In Spanje had Isabella méér controle over haar. Ze was ziedend van woede hierover...
Toch reisde ze nadien terug naar de Nederlanden.
Na de dood van Filips, liet ze de kist met het lijk, in haar kamer plaatsen; en elke morgen werd deze geopend, zodat Johanna kon zien of er terug levenstekenen zouden zijn...
Haar vader Ferdinand kon haar pas in 1507 overtuigen om het lichaam eindelijk te begraven...
Zie tot wat weinig "erkenning" kan leiden.

zijn de tijden echt veranderd?