Mechelse kunstenaars

met categorie:  
Wanneer de Mechelse kunstenaars van vorige eeuw aan bod komen, zal Rik Wouters wellicht tot de koplopers behoren. Wat velen echter niet weten is dat Rik een zeer getalenteerde kozijn had: Frans Wouters, geboren te Mechelen op 13.12.1882 en er overleden op 08.02.1969.
Het is jammer dat deze Frans Wouters veel te bescheiden was en met zijn werk nooit naar buiten is getreden zodat men terecht kan spreken van "onbekend is onbemind".
Samen met Rik heeft hij een groot deel van zijn leven gebeeldhouwd en geschilderd. Samen hebben zij de Mechelse academie voor beeldende kunsten doorlopen en vervolmaakten beiden zich als beeldhouwer in het meubelatelier van Emile Wouters, Rik's vader.
Hilda Wouters, de kleindochter van Frans, was mijn jeugdvriendin en ik ben dan ook zeer vaak in de Korte Penninckstraat nr 10 ten huize Wouters geweest en ging er regelmatig "Franske" begroeten. Steeds was hij in een achterbouw aan 't beeldhouwen en ik geloof dat hij dit tot zowat aan zijn dood heeft gedaan. Hij heeft dan ook behalve schilderijen, gouaches en tekeningen een enorme collectie beelden en beeldjes nagelaten en ik prijs me dan ook gelukkig dat ik er daarvan 4 bezit.
Hij maakte dit alles hoofdzakelijk in zijn vrije tijd en alhoewel zijn meeste beeldhouwwerken niet groot zijn, zijn ze wel groots.


Ik laat nu zijn kleindochter en mijn goede vriendin Hilda Wouters aan het woord. Zij stelde onderstaande tekst op naar aanleiding van tentoonstellingen over Frans Wouters in de Galerij C&G en in de toenmalige Galerij Groot Begijnhof tussen 1994 en 1997.

Roger Kokken




Het atelier van Emile Wouters (uiterst rechts) met naast hem Rik (met Romein) en 2e van links (met das en ook met Romein) is Frans Wouters.



Zijn thuis, als jonge kunstenaar, was niet zo geslaagd! Wanneer hij enkele schetsen had gemaakt en fier aan de huiskamermuur had opgehangen, kwam zijn vader, Charles, vaak, al te vaak dronken thuis en vernietigde alles voor zijn ogen. Alvorens kennis te maken met Felice (zijn aanstaande vrouw), liep Frans Wouters rond met de vaste gedachte zijn geluk te beproeven in Argentinië en te emigreren naar Zuid-Amerika. Maar door zijn kennismaking met Felice kwam er enig licht in zijn droevige kunstenaarsziel. Hij verliet zijn thuis en huurde een kamer in de Hoogstraat bij een neef van zijn verloofde, de marmerbewerker Willem Kokken..


Aan de academie kreeg hij les van J.W. Rosier en J. Willems en behaalde prijzen:
1e. prijs tekening naar antieke fragmenten B : 1898-1899
2e. prijs tekening naar borstbeelden : 1899 - 1900
2e. prijs tekening naar rompen: 1900-1901
1e. prijs tekening naar antieke fragmenten : 1901 - 1902
3e. prijs tekening naar levend model : 1902 - 1903
1e. prijs beeldboetsering : 1903 - 1904
2e. prijs beeldboetsering : 1904 - 1905

Hij bleef verder werken op het atelier van Emile Wouters tot aan zijn huwelijk (omstreeks 1910). Toch voelde hij nog immer die drang om te emigreren.

In 1911, kort na de geboorte van zijn enige zoon Karel (09.06.1911), besloot hij zich los te werken uit de provinciale mentaliteit van het toenmalige Mechelen en uit te wijken naar Parijs om er als beeldhouwer zijn kans te wagen en tevens zijn kunstkennis te vergroten en te verrijken. Zijn Mechelse vrienden Leon en Louise Van Elslande, - Leon was ebenist en Louise was blanchisseuse - woonden reeds te Parijs op de Place du Tertre. Op aandringen van deze vrienden vertrok hij met zijn vrouw - zoontje Karel bleef tijdelijk bij zijn grootouders - naar Parijs en huurde er een appartement in "l'Ancienne Mairie" Place du Tertre, 3, op de "butte" te Montmartre waar Louise en Leon eveneens een appartement betrokken met zicht op "La Place du Tertre". Daar voelde hij zich gelukkig tussen allerlei kunstenaars o.m. Maurice Utrillo, Modigliani, e.a. Hij vond er dadelijk werk als sculpteur.
In 1913 liet hij zijn zoontje Karel overkomen. .

In zijn vrije tijd studeerde hij aan de académie Libre in Montparnasse, waar hij het merendeel van zijn naaktstudies, naar levend model, maakte. Zijn zoontje en vrouw komen vaak terug in zijn schetsen, schilderijen en bas-reliëfs.

Met o.a. Maurice Utrillo had hij meerdere contacten. Ten gevolge van trieste en tragische familiale toestanden werd het leven van deze schilder echter beheerst door alcoholisme. Men lachte wel eens met deze kunstenaar (sukkelaar) die zijn schilderijen ruilde om een fles wijn te bemachtigen. Tot het jaar 1920 werd Utrillo slechts beschouwd als de dronken kladschilder, waarmee iedereen de gek hield.

Schone liedjes duren echter niet lang en in de zomer van 1914, begonnen donkere oorlogswolken het eenvoudig geluk van de mensen te storen. De toestand werd hoe langer hoe slechter en vanuit Mechelen kwamen brieven die aanspoorden om terug te keren naar België want de oorlog tussen Duitsland en Frankrijk was onvermijdelijk. Na veel aarzelen en met tegenzin werd de aftocht geblazen en keerde Frans Wouters met vrouw en kind terug naar Mechelen, waar de spanning evenzeer te snijden was. Frans Wouters was uit Parijs weggegaan om het oorlogsgeweld te vermijden en nu stond hij nog dichter bij het gevreesde oorlogsgevaar. De algemene vlucht begon. De nog niet uitgeladen reiskoffers werden terug opgepakt en tussen de massa van de vluchtende bevolking sukkelden ze naar Antwerpen om een paspoort voor Engeland te verkrijgen. Vandaar ging het naar Oostende en van Oostende naar Engeland waar ze terecht kwamen in een voorstad van Londen

Door zijn bekwaamheid en kunstkennis werd Frans Wouters dadelijk in kunstminnende middens uitgenodigd en aangemoedigd, maar.... hij kon niet erg goed overweg met de zeer specifieke Engelse mentaliteit. Derhalve weigerde hij het hem gedane aanbod om leraar te worden in de academie. Na enkele maanden had hij genoeg van de garnalen met confituur en sla, soep van afgekookte konijnen en andere Engelse specialiteiten.

Frans Wouters had slechts één verlangen: terugkeren naar Parijs. In de maand mei van 1915 lukte het hem, samen met een boot Italiaanse soldaten, naar Frankrijk terug te keren.
Uit liefde voor Montmartre trotseerde hij de Duitse U-boten en na een woelige overtocht ontscheepten ze op Franse bodem.

Te Montmartre vonden ze hun appartement en hun vrienden terug. De atmosfeer was er evenwel drukkend en gespannen. Van kunst was geen sprake meer. Frans Wouters, die opdrachten kreeg als orthopedist in een Amerikaans huis om houten prothesen voor benen, armen, handen en voeten te maken voor de verminkte soldaten, werd alzo vrijgesteld van legerdienst.

Na het einde van de oorlog verbleef hij nog enkele jaren te Parijs.
In 1921 kreeg hij opnieuw heimwee naar Mechelen en vond dat zijn zoon Karel ook het Nederlands onder de knie moest krijgen. Dus keerde het gezin terug naar Mechelen.

Aldaar nam hij zijn gewone werkzaamheden weer op en werd meestergast over de beeldhouwers van het meubelbedrijf van de firma Meylemans op de Leuvense vaart.

Na enkele jaren startte hij met een eigen atelier, gelegen aan de Persoonshoek (naast het huidige hof van Villers) met uitzicht op de Dijlekaaien. Hij werkte voornamelijk voor bekende Mechelse meubelbedrijven o.a. de firma Tuerlinckx. Het atelier zelf was, zoals alle beeldhouwersateliers, armzalig ingericht en slechts bereikbaar langs een oude, versleten, steile trap. Hij werkte met vijf leerlingen, de werkbanken stonden tegen de vensters geplaatst. Verder was er de klassieke versleten kachel, waarop de lijm werd warm gehouden, de oude slijpmolen, de hopen "kappeling" en vele afgewerkte en onafgewerkte bestellingen. In de vensterhoeken woonden sympathieke spinnen die leefden van houtstof en verdwaalde vliegen. Door de vensters had men een heerlijk zicht op de eeuwenoude gevels langs de Dijle, zoals "het Paradijs" en "de Duiveltjes". De kaaien met hun zakken mosselen, afgewisseld met stapels rode bakstenen en daartussen de werkende sjouwers en op het water de kleine binnenschepen en mosselboten: dit alles vormde een schilderachtig tafereel. De zon speelde tussen al deze verschillende kleuren en de beiaard strooide er de heldere klank van rinkelende klokjes, die hem zeker geïnspireerd hebben bij het maken van zijn kunstwerk voor Jef Denijn.

In 1935 werd het werken met gasten onbetaalbaar en besloot Frans Wouters het atelier te sluiten en werkte onafhankelijk en zelfstandig in zijn klein atelier van de Korte Pennincstraat 10. Frans Wouters was een bezig man en als hij niet in opdracht werkte, ontstonden zijn talrijke beeldhouwwerken en schilderijen uit zijn steeds scheppend brein en vaardige handen.

Vrienden overhaalden Frans Wouters in 1937 om met zijn werk naar buiten te treden. Deze enige expositie was een uitzonderlijk succes, maar maakte hem niet gelukkig. Uitpakken met eigen werk lag niet in de aard van Frans Wouters. Hij kon er niet aan wennen dat zijn oeuvre aan de openbaarheid werd prijsgegeven en weigerde vooral zelf in de belangstelling te staan.

Frans Wouters was een goede vriend van Theo Blickx en hij toonde ook veel bewondering voor het werk van Ernest Wijnants. Vrienden en bekenden in het Mechelse, Nederland, Frankrijk en Engeland kregen van hem een werk als geschenk, of konden na lang aandringen een van zijn werken kopen.
In het stedelijk museum van Mechelen staat in de afdeling "Jef Denijn" een werk van Frans Wouters, gemaakt in opdracht van de oud-strijders voor Jef Denijn.
Het is een beeld waarvan de beroemde Mechelse beiaardier heel veel hield.

Door zijn bescheidenheid heeft niemand zich ooit de moeite getroost om het oeuvre van deze zeer begaafde kunstenaar nader te bestuderen en in het licht te stellen. Hij was nochtans een zeer groot kunstenaar. Naast Rik Wouters is hij ongetwijfeld een nieuwe ster aan het Mechelse artistieke firmament.

Frans Wouters werkte in stilte en onderging jarenlang de invloed van het Parijse artistieke milieu.
In enkele van zijn schilderijen is duidelijk de invloed van Modigliani waar te nemen. De overgrote meerderheid beeldhouwwerken van Frans zijn rechtstreeks uit hout gekapt. Het zijn allen originele stukken, meestal van bescheiden formaat.

Werd na de eerste wereldoorlog het werk van Rik Wouters op bijna professionele wijze gepromoot, dan was dit niet het geval met het oeuvre van Frans die als een bescheiden beeldhouwer werkte voor de Mechelse meubelnijverheid en die zich voor eigen genoegen aan het beeldhouwen en schilderen zette. Druk van buiten af om met het werk op de markt te komen, bestond niet. Hij was aan geen enkele galerij verbonden. Hij wenste vrij en ongebonden en zonder expositiedruk te werken. Frans Wouters was zeer gehecht aan zijn eigen creaties en kon er moeilijk afstand van doen. Tot aan zijn dood in 1969 bleef Frans Wouters schilderen en tekenen. Door zijn kunst voelde hij zich intens gelukkig.


Zijn kleindochter, Hilda Wouters
Zeer knappe bijdrage, Roger!
Alleen uw timing is heel slecht. Smijt Franske Wauters er dus maar gauw terug af zodat den toren nog even aktueel blijft.
Heeft niets met timing te maken, ik wou alleen deze persoon in de kijker zetten.
Bouvendeen ei-t-em d'arleuzje van den toure nog weite marcheire!
Knap stuk over een vergeten kunstenaar! Tof dat je deze man hier voor het voetlicht wil brengen. Ik kende hem niet. Nu zijn véél beroemdere neef, Rik, in de schijnwerpers staat op de tentoonstelling 'Stadsgezichten', is het fijn dat hij toch ook wat aandacht krijgt. Héél boeiend om lezen!
Bedankt Roger!
Enne, 'Read Only', hoe graag ik ook het uurwerk op 'den toren' heb, en ik er alles voor doe om het stemmen voor dit project te promoten:
laat de 'klok nu niet stilstaan' bij die ene topic.
Mechelenblogt belicht ook graag andere facetten.
Die verscheidenheid aan onderwerpen is juist heel boeiend.
Het uurwerk blijft sowieso nog een hele tijd actueel!
Laat de Jos maar terugkomen dan.
Triestig
Het begint er zowat op te lijken dat een nieuwe negatief ingestelde het blog heeft ontdekt... Of is het de fameuze Filip (niet onze Filip!) die onder een andere naam aan zijn frustraties lucht geeft?? En slimme, het is WOUTERS en niet Wauters!
Kan je je naam van 'Read only' niet veranderen in 'Neglect only' aub? Ik heb niks tegen kritiek, maar je moet niet overdrijven. Het lijkt erop dat je hier gewoon een persoonlijke vete met Jos aan het uitvechten bent. Ik vind dit forum daar dus àlles behalve geschikt voor. Vandaar: kritiek is welkom, maar graag binnen het topic blijven én niet disproportioneel gaan reageren, aub. Dank u.
@Roger: schitterend.. superinteressant: bedankt!!! Tof om weer eens bijgeleerd te hebben.. over de mij dus nog totaal onbekende Frans Wouters...

Zeer leerrijk en het doet me goesting krijgen om dra de tentoonstelling te gaan bezoeken!!

@ReadOnly: als eens er aan gedacht om zelf een blog te starten? Ik weet al een naam denk ik: mechelen.zeurt.be !
Mevrouw Hilde Wouters en Roger, heel fijn om kennis te maken met deze geschiedenis. Onbekend is onbemind. Hopelijk gaat er ergens en lichtje branden om FRans in de schijnwerper te zetten.
Wilt dat toch wel lukken dat ik de zonen van de Meylemans als scouts-welpenleiders heb gekend. Dus voor mij, dubbel interresant.
Nog van dat.

Geachte Roger

Ik denk in het bezit te zijn van een schilderij van Frans Wouters.Graag wil ik weten of deze schilderij ondertekend met  F. Wouters 1927 wel degelijk van hem is.

Met dank hugo aerts.

 

Geachte Hugo,

Van hieruit is dat uiteraard niet gemakkelijk te zien :-)

Stuur anders eens een foto door naar erkaa@telenet.be of  roger.kokken1@telenet.be

Bij de beeldhouwwerken die ik bezit, staat bij de ondertekening de F in het midden van de W.

Beste groeten,

Roger

De foto's bij dit artikel laden niet meer in.  Ik probeer dit zo spoedig mogelijk te herstellen.