Een baron met Spaans bloed: Ernest Coloma.

met categorie:  


(foto: Jan Smets)

'Coloma' is een naam die onlosmakelijk verbonden is met Mechelen.
Elke Mechelaar kent deze 'naam' - maar...
weinigen weten er de geschiedenis van...

In Mechelen is er een Hof van Coloma, een Colomastraat, de parochie Sint-Jozef-Coloma, het Coloma-Instituut, Basisschool Sint-Jozef-Coloma, de Colomabrug, scoutsgroep Thila-Coloma...

Na m'n topic over die andere baron: Baron Empain van Battel, wil ik graag nu de adelijke familie Coloma voor het voetlicht brengen.

De grond waarop nu het Coloma-Instituut gevestigd is, was in een grijs verleden, eigendom van de Berthouts, Heren van Grimbergen, en later dus ook van Mechelen. Deze positie zouden zij vijf eeuwen behouden.
Het domein heette toen 'Vorschenborgh'.
Later werden hier poedermolens opgericht voor het fabriceren van buskruit. (vanaf 1550 was Mechelen de belangrijkste opslagplaats voor munitie in de Nederlanden).
Maar...
nadat de Zandpoort in 1546 de lucht invloog, volgde in 1567 een tweede, bijna gelijkaardige ramp met de kruitmolens van Vorschenborg ! (gelukkig met minder ernstige gevolgen, aangezien het domein buiten de stadspoorten lag).
Het ontruimde goed werd verwaarloosd, tot Aartshertog Albrecht het in 1610 in huur gaf aan Jan Van den Eynde, 'Ontvanger van Zijne Majesteits domeinen'.
Deze maakte er een lusthof van.
Na z'n dood erfde z'n schoonzoon, Maximiliaan du Trieu (stadhouder-opperjachtmeester van de Landen van Mechelen) het fraaie domein - en toen deze laatste er ook het loodje bij neerlegde, kwam het in de handen van Gaspar Buts, pedel van Sint-Rombouts, die het doorgaf aan de Hanswijkheren of Dalscholieren.
We zijn ondertussen reeds 1727...
Tijdens de jaren 1750-1753 werd de Leuvense Vaart gegraven.
Hierdoor werd een flink stuk van het domein onteigend, en kwam de voorkant van 't gebouw vlak aan de vaartoevers te liggen.
De Dalscholieren gebruikten het goed als retraiteverblijf.
Tot...
Jozef II, de 'Keizer-Koster', ook het klooster van Hanswijk ontbond...
In 1786 werd het hele domein verkocht als zwart goed en onteigend kerkelijk bezit aan:
...Messiere Jean Ernest Guilin Xavier Coloma, baron van Sint-Pieters-leeuw.
De naam 'Vorschenborgh' veranderde in 'Chateau de Coloma'!

Wie was nu deze baron Ernest?
De man werd geboren als zoon van Charles-Vital en Eugenie Roose, barones van Sint-Pieters-Leeuw.
Hij overleed in 1825, en werd begraven in voornoemde gemeente - 'Generalyck beklagd om zijne menigvuldige weldadern'...
De familie Coloma stamde uit een oud Spaans, Catalaans geslacht.
(tot het einde van de 18de eeuw was de oorspronkelijke naam 'Colombe' - de duiven zijn als symbool terug te vinden in het familiewapen).
Zijn voorouders kwamen met de Spaanse troepen in 1577 naar onze gewesten, waar zij zich voornamelijk vestigden in de streek van Bornem, Mechelen, Moriensart en Seroux.
Het waren vooral keur-officieren en magistraten, mét een grote belangstelling voor kunst en wetenschappen.

De grootvader van Ernest (Jean-Alphonse), was raadsheer van de Grote Raad, fiscaal raadgever aan hetzelfde Hof, lid van de Raad van State en president van de Geheime Raad der Nederlanden.
Ernests vader, Charles-Vital, was als kamerheer in diest van de hertog van Lorreinen.
Bij de dood van zijn moeder in 1762, werd Ernest baron van Sint-Pieters-Leeuw - en hierdoor werd hij opgenomen in de Brabantse adelstand.
Onze baron woonde in de Bleekstraat, in een riante woning (Hof van Coloma - nu eigendom van B.I.M).
Daarnaast verwierf Ernest ook nog het kasteel de Borght op Nekkerspoel, het Hof van Hoogstraten en... Vorschenborgh.

Als verlichte geest viel Ernest Coloma in zijn tijd niet uit de toon: hij was een groot kunstkenner-en verzamelaar, natuurliefhebber en wetenschapper met bijzondere aandacht voor mechanica, techniek, fysica en astronomie.
(zo bezat de baron in zijn rijke, merkwaardige verzameling ook drie ballons voor experimenten).
In 1775 vroeg hij aan het stadsbestuur de toestemming voor het plaatsen van een observatorium voor astronomie op het dak van Sint-Romboutstoren.
Maar hij liet ook een deel van het peervormige dak van het torentje van het Hof van Hoogstraten openbreken voor een observatorium.
(zo liet hij er bliksemafleiders installeren - een nieuwigheid in die tijd - tot onsteltenis van de buren die dachten dat de bliksem daar eerder zou door aangetrokken worden!).

Maar ook als kunstkenner verdiende zij z'n sporen. Om een testamentaire verplichting na te komen, moest hij jaarlijks 40 OOO fulden besteden aan kunstwerken... of ze uitdelen aan de armen.
Domein Coloma werd een waar lusthof.
De ingang werd extra in de verf gezet door een monumentale poort, afkomstig van het afgebroken kasteel van Willebroek.
In de tuin vond men vijvers, watervallen, fonteinen, terassen, bruggetjes, een Zwitsers chalet, een Romeinse ruïne en een 'grot' (geïnspireerd door de vorm van de Bosporus).

Baron Ernest was één van de hoogste leden van de in 1772 opgerichte Loge van Vrijmetselaars in Mechelen - toen zeker nog niet anitklerikaal.

De baron bleeft ongehuwd - en na z'n dood verkochten zijn erfgenamen in 1862 het domein...
Het lusthof werd een openbare tuin - het kasteel werd een café-reataurant.
...een ontmoetingsplaats voor rijke burgerfamilies.
Tijdens deze periode werd ook de eerste spoorwegverbinding op het Europese vasteland aangelegd - vlakbij het domein.. Het verhoogde de aantrekkingskracht..

In 1846 werd het domein eigenom van de congregatie 'Les Dames de Marie', die er een pensionaat voor 'juffrouwen van goeden stand' in oprichtte...
Maar da's weer een ander verhaal... en ver voorbij de tijd van baron Ernest van Coloma, waarover dit item ging...
(misschien voor later dus...)

(info gedeeltelijk gehaald uit 'Coloma de onbekende' van J.De Leersnijder, in 1990 uitgegeven bij het 25-jarig jubileum van het Coloma-Instituut)
 

Jans: Met veel belangstelling deze 'rijk belegde boterham' tot mij genomen... Opnieuw een stukje geschiedenis van Mechelen in de belangstelling geplaats!

Misschien een tip: Het kasteel Coloma in Sint-Pieters-Leeuw (een deel van de gemeentelijke administratie vond er onderdak en het doet ook dienst als CC),ligt midden een 15 ha groot park. Vooral de 4 rozentuinen (met 3000 variëteiten)en het Rozenmuseum zijn een bezoek waard. Dus, als je in de buurt komt, ga er zeker een kijkje nemen.
Zelf leerde ik het domein vorig jaar toevallig kennen, omdat ik er een opdracht had voor mijn werk. En heel eerlijk...tot vandaag had ik nooit de link gelegd met Coloma-Mechelen. Schande!
Nog wat méér details voor de 'meerwaardezoekers' ;-)
De grot op het domein, kostte de baron15000 gulden. Ze lag in een bosrijke zone. Door een getorste gang bereikte men 'n salon dat door lichtkokers was verlicht. Ernest had er een aangepaste zetel latenmaken, gehouwen uit een knoestige oude eik.
In de grot werden ook diners gegeven. Dan werd het zaakje verlicht door fakkels.
Hiernaast lag een nagemaakte Romeinse ruïne. Van daarop had men een duidelijk beeld van de planmatig aanleg van het park en de uitgestrektheid van het omgevende landschap.
Het Zwisters châlet kon men bereiken langs een triomfboog, een stuk weiland en een laan met hoogstammige bomen. in het chälet was een salon, beschilderd met berglandschappen.
De baron liet diverse uitheemse boomsoorten aanplanten.
Schrijver Chevalier V:
'In elegante toiletten en met een zachte glimlach kuierden de dames langs de waterkant: Brugse, Gentse: met een mooie vleeskleur, Antwerpse met poëtische mutsen, en levendige inwoonsters van Luik. Tussen al die schoonheden bewogen zich de Brusselse dames met elegantie en eenvoud, ondanks hun rijkdom, waardoor ze onmiddellijk herkend werden als hoofdstedelingen. De waterplas weerkaatste in zijn zilveren spiegel al deze schoonheid en elegantie.'
Op het einde van een dreef was er een terras met uitkijkpost, waar men kon turen met een telescoop tot aan de horizon - waar men treinen zag aankomen van Oostende, Brugge, Gent en Dendermonde.
Het kasteel had een groot salon waar 200 personen konden dineren.
In het midden van de vijver was een eilandje met een fontein, waar nachtegalen 'concerten' gaven.
Weer volgens Chevalier V:
'Sinds de aanleg van de spoorweg in België is dit buitengoed één van de meest uitgestrekte, mooiste en bekendste openbare parken van heel Europa'....

En dit is allemaal verleden tijd...
Alleen de naam 'Coloma' is gebleven...
En dat hebben 'ze' allemaal zomaar verloren laten gaan. Zonde!
@Jato en JanS, Ja, zeg dat wel. Toevallig deed ik vanmorgen deze topic TE vroeg open, want dan stond er alleen nog maar de afbeelding te prijken... Na afwezigheid van enkele uurtjes heb ik zojuist het lijvige maar interessante artikel gelezen over Coloma. Ik heb er weeral een hele brok geschiedenis mee bij geleerd!
Toevallig sprak ik zondag iemand uit Sint-Pieters-Leeuw en deze dame vertelde me ook heel trots over het kasteel Coloma met de prachtige rozentuinen, ze bevestigde me dat het absoluut de moeite was om het domein eens te bezoeken.
Inderdaad - zo goed als niets is overgebleven...
De oude monumentale poort en een aantal gebouwen zijn nog tot de tweede wereldoorlog blijven staan...
Maar bombardementen in '44 gaven een doodsteek aan dit domein...
Restanten van de grot heb ik als kind, nog geweten toen ik school liep in Coloma. En later, in m'n chirotijd, was dit een 'spannend' onderdeel van 't spelen in Colomabos...
De oudere 'Coloma-inwoners' moeten wél nog méér herinneringen hebben aan het pensionaat en het domein.
In z'n monumentale staat heb ikzelf het nooit gekend. Ik ken het alleen van oude foto's...
De mooie poort (bijna een kleine Arc de Triomphe) werd in 1968 afgebroken bij de bouw van de nieuwe brug over de vaart en de aanleg van de verbindingsweg met de Jubellaan.
Fijn Jans om dat verleden is ten toon te zetten voor alle Mechelaars.
Ik bezit oude beelden van die ruïne, de tuin,vijver,eiland en en ganse reeks 'winterzichten'. Alles van rond de jaren 1900...vergane glorie!

De allereerste 'statie' van Mechelen stond tussen het gelijkvloerse spoor en het Coloma domein. Een houten barakske! Vandaar ging men met een veerbootje het kanaalover. Vanuit het 'restaurant' op het domein kon men de treinen en hun passagiers gade slaan.
Die attractie verdween een jaar later, toen de eerste zwaaibrug over het kanaal voltooid was.AD 1836.

Weet ook, vrienden, dat in de crypte onder de kerk van Bornem een prachtig praalgraf te bewonderen is van ene Pedro Coloma. In de zomermaanden, kan je de crypte bezoeken.
@JanS: Bedankt voor deze kwaliteitsvolle post !!
Amai... ben voor deze post eens rustig gaan zitten, heb het dan eens goed gelezen. Superinteressant, JanS!

Altijd leuk om weer wat "bij te leren" over mijn eigen stad, en meer nog over de "eigen buurt" ;-)
"Keep 'em coming", posts zoals deze!
Bedankt voor deze aanvullingen Roger en Jos!
Sorry voor het foutje; maar inderdaad: de monumentale poort is pas verdwenen in 1968.
(voor andere bloggers: je kan ze bekijken op een prent die Roger op flickr zette...)
En over die door Jos geciteerde Pedro Coloma:
Pedro Coloma leefde van 1556 tot 1621, en hij was baron van Bornhem. Hij was de eerste Catalaanse 'Coloma' die in onze gewesten verzeild geraakte met de troepen van Alexander Farnèse, prins van Parma.
Hij ligt inderdaad begraven in Bornem.
Al verder geboeid zoekend naar de graven van Coloma, ben ik op de website van Bornem terecht gekomen, waar nog meer te vinden was over Pedro Coloma, de 'stamvader' van de Vlaamse Coloma's.
Pedro kwam met Farnese in Vlaanderen terecht. Hij behoorde tot de rijkste adel van het land, en was ook een weldoener van de streek. Hij herbouwt het vervallen kasteel van Bornem, en zorgt voor een nieuwe verbinding tussen Schelde en Oude Schelde, door de bouw van een Sas (in 1592) - het oudste waterkundig kunstwerk van Vlaanderen.
Bovendien zorgt hij voor de aanleg van afvoergrachten om landbouwgronden te irrigeren.
Hij bouwt bovendien een klooster en ondersteunt het onderwijs.
Hij sterft in 1621, en ligt begraven in de romaanse crypte van de kerk, waar z'n grafmonument nog te zien is.
Zijn zoon Alexander (petekind van Alexander Farnese) volgt hem op, enz'n kleinzoon Jan Frans Coloma, wordt de eerste graaf van Bornem, doordat het land door de Spaanse koning verheven werd tot Graafschap.
In 178O gaat het domein over in de handen van de familie de Marnix (later met het bijvoegsel 'de Sint-Aldegonde').
In Sint-Pietersleeuw en 'ons' Mechelen woonden nazaten van deze eerste Coloma: Pedro.
En de naam 'Coloma' werd héél belangrijk in onze stad...
Ik heb dit alles met interesse gelezen. Bedankt voor de info jans.
Die toren van het hof van Hoogstraten oftewel de Sint-Michielstoren (van het klein seminarie) werd in 1898 gerestaureerd en de 16e eeuwse peervormige spits werd hersteld. En dat astronomisch observatorium waarvoor Jean-Ernest Coloma deze spits liet afbreken is er waarschijnlijk nooit geweest zeker. Of is dat ooit ergens gerealiseerd door hem? Waar dan wel?
Toch wel Mapo.
Rond 1775 bezat onze Ernest een heel arsenaal verrekijkers, telescopen en allerlei bijbehorend materiaal. Hij vroeg aan het stadsbestuur de toestemming voor een observatorium op Sint-Rombouts.
Maar tien jaar later verwerft hij het Hof van Hoogstraten. Hij laat prompt een deel van het peervormig dak van het Spaans torentje openbreken en richtte er zijn observatorium in op een platform, dat omgeven was door een ijzeren leuning. Hij installeerde er ook de voornoemde bliksemafleiders.
En inderdaad: later werd het torentje in z'n huidige staat hersteld.
Over de toestand van het torentje in de tijd van graaf Ernest bestaat er nog een tekening van De Noter...
OK, dan is dat torentje toch niet voor niets afgebroken. Nu kan ik weer gerust slapen.
Verkoop in 1862, dient 1826 te zijn, een klein tipfoutje Jan.

Ik wil volgend stukje tekst(vertaald) uit het staatsblad van 29.05.1835 laten lezen.
't Is maar om te laten zien hoe vlug een gewiekste zakenman van de ijzerenwegsituatie aan coloma geldelijk profijt haalt.

" Op zijn schonen eigendom Coloma, opent Mr Van Hasselt op Pinksterzondag, den 7e juni 1835, een hotel en spijshuis ten behoeve van de reizigers."
Vraag nu niet hoe dat in het staatsblad terecht kwam, dat stond er niet bij!

Het was maar een succes zolang de terminus voor het kanaal lag. Toen op 03.05.1836 de eerste zwaaibrug in gebruik werd genomen, reed de trein door tot het opgerichtte station, ter hoogte van het nulpunt. De lijn naar Antwerpen werd die dag ook ingereden.

Die brave Mr. Van Hasselt zag een grote bron van inkomsten sterk dalen.
Bron: Archief De Mijlpaal
Bedankt voor deze correctie Jos - Ik ben het jaartal ook nog eens gaan nazien: en inderdaad, het was een tikfout.
In 1826 werd het gebouw verkocht door de nazaten van de Graaf van Coloma (en niet in 1862).
Voila, alles weer pikfijn, historisch correct!
Hallo,
is er iemand die weet wat er ondertussen met het kasteel en domein De Borgt (Nekkerspoel) gebeurd is?
Is het nog steeds bewoond, werd dit afgebroken, is het een museum?
Het kasteel De Borcht staat momenteel leeg. Enkele maanden geleden nam ik deze foto :
http://flickr.com/photos/ma...

Ik kreeg daarnet een telefoon van een Antwerpse dame die een werk maakte over de Italiaanse schrijver Vittorio Alfieri - tijdgenoot en studiegenoot van Ernest Coloma.  Over deze link had ze graag méér vernomen.  't Is misschien een naald in een hooiberg - maar wiet weet meer?

graag info doorspelen aan:

Jacqmain@skynet.be

Mijn e-mailadres  werd verkeerd weergegeven:

Het is jacqmainmonique@skynet.be

MJ

@ Monique :  Kijk eens hier...

http://en.wikipedia.org/wiki/Vittorio_Alfieri